Тренд на сознательное отношение к своему здоровью несомненно имеет эффект - количество людей, победивших рак, растет, а инсульт перестал быть приговором. Все это стало возможным благодаря своевременной диагностике и лечению. Но следить необходимо не только за физическим, но и психическим здоровьем. С последним, к сожалению, все еще крепко связано множество стереотипов. Посещение психотерапевта вселяет страх в людей. Поэтому мы задали десять главных вопросов психотерапевту за вас. Как распознать послеродовую депрессию, что поможет справиться с РПП, кто подвержен неврозам и как вести полноценную жизнь с психиатрическим диагнозом, рассказала заведующая психотерапевтическим отделением Областного центра психического здоровья врач-психотерапевт Наталья Тумасева.
Автор: Редакция Fresh City
В первую очередь, вред наносит несвоевременное обращение к специалисту. Психические заболевания, как и любые болезни, легче поддаются лечению при ранней диагностике. Современные препараты обеспечивают человеку с такими диагнозами полноценную жизнь, они не имеют побочных эффектов, не требуют беспрерывного приема. К примеру, есть препараты, которые принимают раз в неделю, месяц, несколько месяцев, это облегчает быт пациента.
Как правило, сам человек на первоначальном этапе не осознает, что с ним что-то не так. Внимание на негативные изменения должны обращать близкие. Обычно окружение человека с психическим расстройством отмечает, что их родственник или коллега стал другим. Тоска, подавленность, разговоры о собственной никчемности, неестественное легкомыслие, дурашливость, не свойственная возрасту, оптимизм, не имеющий под собой оснований, апатия, раздражительность, плаксивость, усиление сексуальности или напротив, угасание либидо - вот тревожные звоночки, которые могут свидетельствовать о наличии проблем. Причем перечисленные признаки проявляются не кратковременно под действием сиюминутных факторов, а на протяжении двух и более недель. Множество заболеваний проявляются в достаточно юном возрасте. К примеру, шизофрения может обнаружиться у школьника. Первые симптомы легко пропустить, они могут выражаться в головных болях, которые порой списывают на усталость.
Родители должны чувствовать своего ребенка, чтобы заметить изменения в характере, в поведении. Да, подростковый период в основном сопровождается противоречиями с родителями, но гормональные всплески не ведут к разрушению личности, как это происходит при психических заболеваниях. Нередко у детей и подростков развивается депрессия. Проявления этого расстройства практически такие же, как у взрослых - упадок сил, становится трудно даже встать с постели, замкнутость, раздражительность, потеря аппетита, отказ от еды.
Страдают РПП в основном подростки-девочки, это может длиться долгие годы. В нашем отделении проходят лечение такие пациенты. Люди с РПП редко могут признать наличие проблем. Изнуряя свое тело до критического веса ниже 30 кг, они порой наслаждаются отражением в зеркале, надевают откровенные наряды, украшают тело татуировками и т.д. Помочь должны близкие, чаще всего мама, через аргументы и уговоры направить дочь к специалисту. Это сложно, человек с РПП всячески сопротивляется лечению, сбегает из стационаров, даже тайком продолжает не есть или напротив, объедаться. Для положительного результата нужно желание самого пациента. Причиной РПП может послужить что угодно - травля ровесников, замечания взрослых, стремление к воображаемому идеалу. Изменения в поведении подростка должны быть вовремя распознаны, чтобы проблема в итоге не привела к фатальному исходу.
Зафиксированы случаи, когда женщины на фоне послеродовой депрессии совершали суицид, иногда вместе с ребенком. Так что это очень опасное состояние. Первым обратить внимание и забить тревогу должен детский врач, который проводит подомовой обход младенцев. Муж и даже мама могут не замечать изменения в женщине после родов. Неряшливость списывать на усталость, а замкнутость оправдывать недосыпом. И только врач может верно определить симптомы послеродовой депрессии. После постановки предварительного диагноза, важно пройти обследование, а если понадобится и лечение. Этого не нужно бояться. Никто у молодой мамочки, столкнувшейся с такой проблемой, не отнимет ребенка и тем более не запретит рожать в будущем. Бывают случаи, когда родственники женщин годами сознательно скрывают их болезненное состояние, тем самым, нанося только вред.
Самое большое заблуждение людей это то, что в психотерапевтическое отделение можно попасть просто по наводке какого-то своего недруга, что у нас человека непременно оденут в смирительную рубашку и т.д. На самом деле, чтобы попасть на лечение в наше отделение, нужно пройти все предварительные этапы, как это было бы, если вы собирались лечь в гастроэнтерологическое или офтальмологическое отделение. Лечение проходит только по назначению врача после постановки диагноза. В нашем отделении обычные больничные палаты - женские и мужские. Принудить прийти к психотерапевту не может никто, поэтому я призываю людей быть внимательными к своим близким и при тревожных сигналах уговорить больного обратиться к врачу. Принудительная госпитализация и лечение возможны в исключительных случаях, когда речь идет об угрозе жизни и здоровью самого пациента или окружающим. Все проходит согласно правилам и протоколам министерства здравоохранения. Кроме того, у нас регулярно проходят проверки Комитета по правам человека.
Нет. Но мнительные, впечатлительные, тревожные люди находятся в зоне риска. И травмирующее событие в жизни такого человека может спровоцировать развитие расстройства. Мнительность и навязчивый поиск симптомов заболеваний могут выступать самостоятельными симптомами какого-то расстройства психики. Часто тревожные люди сталкиваются с неврозами. В любом случае разобраться может только врач.
Какое-то время назад все участковые психотерапевты принимали здесь, в областном центре психического здоровья. Сейчас же специалисты рассредоточены по городским и районным поликлиникам. Поэтому теперь намного легче записаться на прием и получить направление в наш центр. Если человек здоров, не нуждается в лечении, обращение к психотерапевту никак не отразится на его биографии. Многих пугает формулировка «статистический учет», который на самом деле просто фиксирует факт обращения к врачу, подобные процедуры проводятся любым профильным специалистом. «Диспансерный учет» предполагает постоянное наблюдение и периодическое лечение. Более того, существует и активно применяется практика снятия с психдиспансерного учета при положительных результатах лечения.
Здесь трудно давать какие-либо рекомендации, но важно помнить одно - нельзя вставать ни в позицию жертвы, ни спасателя, а просто выполнять свой человеческий долг по мере сил и возможностей. Особо отмечу, что важно проходить лечение у одного врача, чтобы тот имел полную картину заболевания. Люди, ухаживающие за больным, часто испытывают громадный стресс, поэтому брать на себя бремя ответственности в одиночку не стоит. Не надо отказываться от помощи, в том числе специалистов. Даже у психотерапевтов есть свой психотерапевт.
Сострадание. Нужно сострадать своему пациенту, только в этом случае ты можешь ему помочь. Пациенты психиатрического отделения могут и оскорбить, а иногда и толкнуть, но мы понимаем, что эти действия он совершает по причине болезни. И как только человеку становится лучше, наступает осознание своих поступков, он начинает извиняться перед медиками, перед родными, которых успел задеть. Психиатрия - очень интересное направление, но главная ценность нашей профессии - помощь людям.
Психотерапевтке арналған 10 сұрақ
Өз денсаулығына саналы түрде қарау үрдісі сөзсіз әсер етеді - қатерлі ісік ауруын жеңген адамдар саны артып келеді, ал инсульт енді өлім жазасына кесілмейді. Мұның бәрі дер кезінде диагностика мен емдеудің арқасында мүмкін болды. Бірақ физикалық ғана емес, психикалық денсаулықты да бақылау қажет. Соңғысы, өкінішке орай, әлі де көптеген стереотиптермен тығыз байланысты. Терапевтке бару адамдарда қорқыныш тудырады. Сондықтан біз терапевтке сіз үшін ең жақсы он сұрақты қойдық. Босанғаннан кейінгі депрессияны қалай тануға болады, тамақтану бұзылыстарымен күресуге не көмектеседі, невроздарға бейім және психиатриялық диагнозбен қалай толыққанды өмір сүруге болады, деді облыстық психикалық денсаулық орталығының психотерапия бөлімінің меңгерушісі, психотерапевт Наталья Тумасева.
Ең алдымен, маманмен уақтылы байланыспау зиян келтіреді. Психикалық аурулар, кез келген ауру сияқты, ерте анықталса, емдеу оңайырақ. Заманауи дәрі-дәрмектер мұндай диагнозы бар адамға толық өмірді қамтамасыз етеді; олардың жанама әсерлері жоқ және үздіксіз пайдалануды қажет етпейді. Мысалы, аптасына, айына, бірнеше айына бір рет қабылданатын дәрілер бар, бұл науқастың өмірін жеңілдетеді.
Әдетте, бастапқы кезеңде адамның өзі бірдеңе дұрыс емес екенін түсінбейді. Туыстары жағымсыз өзгерістерге назар аударуы керек. Әдетте психикасы бұзылған адамның айналасындағылар туысы немесе әріптесі басқаша болып кеткенін байқайды. Меланхолия, депрессия, өзінің түкке тұрғысыздығы туралы айту, табиғи емес жеңілтектік, жасқа тән емес ақымақтық, негізі жоқ оптимизм, апатия, ашушаңдық, көз жасы, жыныстық қатынастың жоғарылауы немесе, керісінше, либидоның жоғалуы - бұл проблемалардың болуын көрсете алатын дабыл қоңыраулары. Сонымен қатар, аталған белгілер уақытша факторлардың әсерінен қысқаша емес, екі немесе одан да көп апта ішінде пайда болады. Көптеген аурулар өте жас кезде пайда болады. Мысалы, мектеп оқушысында шизофренияны анықтауға болады. Алғашқы белгілерді жіберіп алу оңай; олар кейде шаршаумен байланысты бас ауруымен көрінуі мүмкін.
Мінезі мен мінез-құлқындағы өзгерістерді байқау үшін ата-ана баласын сезінуі керек. Иә, жасөспірімдік шақ негізінен ата-аналармен қайшылықтармен бірге жүреді, бірақ гормоналды серпілістер психикалық аурулардағыдай тұлғаның бұзылуына әкелмейді. Балалар мен жасөспірімдерде депрессияның дамуы сирек емес. Бұл бұзылыстың көріністері ересектердегідей дерлік - күш жоғалту, тіпті төсектен тұру қиынға соғады, оқшаулану, ашуланшақтық, тәбеттің төмендеуі, тамақтанудан бас тарту.
Көбінесе жасөспірім қыздар тамақтанудың бұзылуынан зардап шегеді және бұл көптеген жылдарға созылуы мүмкін. Мұндай науқастар біздің бөлімшеде емделеді. Тамақтану бұзылыстары бар адамдар өздерінің проблемалары бар екенін сирек мойындай алады. Денелерін 30 кг-нан төмен салмаққа дейін шаршатып, олар кейде айнадағы көріністі ұнатады, ашық киім киеді, денесін татуировкамен безендіреді және т.б. Қызын маманға көрсетуге туыстары, көбінесе анасы дәлелдеу және көндіру арқылы көмектесуі керек. Бұл қиын, тамақтану бұзылыстары бар адам емделуге барлық мүмкін қарсылық көрсетеді, ауруханадан қашады, тіпті жасырын түрде тамақ ішпейді немесе керісінше, артық тамақтанады. Оң нәтиже алу үшін науқастың қалауы қажет. Тамақтанудың бұзылуының себебі кез келген нәрсе болуы мүмкін - құрдастардың қорлауы, үлкендердің ескертулері, ойдан шығарылған идеалға ұмтылу. Мәселе ақыр соңында өлімге әкеліп соқтырмас үшін жасөспірімнің мінез-құлқындағы өзгерістер дер кезінде танылуы керек.
Әйелдердің босанғаннан кейінгі депрессияға байланысты, кейде баласымен бірге өз-өзіне қол жұмсау жағдайлары тіркелді. Сондықтан бұл өте қауіпті жағдай. Ең алдымен назар аударып, дабыл қағуы керек, ол нәрестелерді үй-үйді аралауды жүргізетін педиатр болуы керек. Күйеуі, тіпті анасы босанғаннан кейін әйелдегі өзгерістерді байқамауы мүмкін. Жалқаулықты шаршаумен байланыстырыңыз және оқшаулануды ұйқының болмауымен негіздеңіз. Ал босанғаннан кейінгі депрессияның белгілерін тек дәрігер ғана дұрыс анықтай алады. Алдын ала диагноз қойғаннан кейін тексеруден өту және қажет болған жағдайда емдеу маңызды. Бұдан қорқудың қажеті жоқ. Мұндай мәселеге тап болған жас анадан ешкім баланы алып кетпейді, болашақта оның дүниеге келуіне кедергі жасамайды. Әйелдердің туыстары өздерінің ауыр жағдайын жылдар бойы әдейі жасырып, сол арқылы тек зиян келтіретін жағдайлар бар.
Адамдардың ең үлкен қате түсінігі - сіз психотерапия бөліміне бір дұшпанның кеңесі арқылы ғана түсе аласыз, біздің елде адамды міндетті түрде күртеше кигізеді және т.б.. Негізінде, біздің бөлімшеде емделу үшін сіз гастроэнтерология немесе офтальмология бөліміне баратын болсаңыз, барлық алдын-ала кезеңдерден өтуіңіз керек. Емдеу диагноздан кейін дәрігер тағайындағандай ғана жүзеге асырылады. Біздің бөлімшеде қарапайым аурухана палаталары - әйелдер және ерлер. Психотерапевтке келуге ешкім мәжбүрлей алмайды, сондықтан мен адамдарды жақындарына мұқият болуға шақырамын және алаңдатарлық сигналдар болса, науқасты дәрігерге көрінуге көндіруге шақырамын. Міндетті түрде ауруханаға жатқызу және емдеу науқастың немесе басқалардың өмірі мен денсаулығына қауіп төнген ерекше жағдайларда мүмкін болады. Барлығы Денсаулық сақтау министрлігінің ережелері мен хаттамалары бойынша өтеді. Сонымен қатар, біз адам құқықтары жөніндегі комитет тарапынан үнемі тексерістерден өтіп тұрамыз.
Жоқ. Бірақ күдікті, әсерлі, мазасыз адамдар тәуекелге ұшырайды. Ал мұндай адамның өміріндегі травматикалық оқиға бұзылыстың дамуына түрткі болуы мүмкін. Аурудың белгілерін күдіктену және обсессивті іздеу психикалық бұзылыстың қандай да бір түрінің тәуелсіз белгілері ретінде әрекет етуі мүмкін. Көбінесе мазасыз адамдар невроздармен кездеседі. Кез келген жағдайда оны тек дәрігер анықтай алады.
Осыдан біраз уақыт бұрын жергілікті психотерапевттердің барлығы осында, облыстық психикалық денсаулық орталығында бас қосты. Қазір мамандар қалалық, облыстық емханаларға тараған. Сондықтан қазір біздің орталыққа жазылу және жолдама алу әлдеқайда оңай. Егер адам сау болса және емдеуді қажет етпесе, психотерапевтке жүгіну оның өмірбаянына ешқандай әсер етпейді. Көптеген адамдар «статистикалық жазба» деген сөзден қорқады, ол іс жүзінде дәрігерге бару фактісін жазады; ұқсас процедураларды кез келген мамандандырылған маман жүзеге асырады. «Диспансерлік есепке алу» тұрақты бақылауды және мерзімді емдеуді қамтиды. Сонымен қатар, оң нәтиже берген психиатриялық диспансерлік есептен шығару тәжірибесі бар және белсенді түрде қолданылуда.
Бұл жерде қандай да бір ұсыныстар беру қиын, бірақ бір нәрсені есте ұстаған жөн – сіз зардап шегушінің де, құтқарушының да позициясын ала алмайсыз, тек адамдық парызыңызды мүмкіндігінше орындаңыз. Бір дәрігерден аурудың толық көрінісі болуы үшін емдеуден өту маңызды екенін ерекше атап өткім келеді. Қамқоршылар жиі ауыр күйзеліске ұшырайды, сондықтан жауапкершілік жүгін өз мойнына алудың қажеті жоқ. Көмектен, оның ішінде мамандардан бас тартудың қажеті жоқ. Тіпті психотерапевттердің өз психотерапевті бар.
Жанашырлық. Сіз өзіңіздің науқасыңызға жанашырлық танытуыңыз керек, тек осы жағдайда ғана сіз оған көмектесе аласыз. Психиатриялық палатаның науқастары балағаттап, кейде итермелеуі де мүмкін, бірақ оның бұл әрекеттерге ауруына байланысты баратынын түсінеміз. Ал адам сауығып, өз іс-әрекетін сезе бастағанда, ол дәрігерлерден, өзі ренжіткен туыстарынан кешірім сұрай бастайды. Психиатрия өте қызықты сала, бірақ біздің мамандықтың басты құндылығы – адамдарға көмектесу.
