«Обычный уход и никаких танцев с бубном»
Как оказалось, вырастить ароматный цитрус можно в доме или квартире, при этом никаких особых усилий для этого не требуется. Секретами цитрусоводства поделился с нашими читателями житель поселения «Ведрух» Руслан Галиулин.
- Это только кажется, что цитрусовые - что-то сложное, экзотическое. На самом деле никаких «танцев с бубном». Конечно, это растения не нашего региона, им нужно тепло. В специальных лимонариях и даже дома в горшке они нормально растут и плодоносят.
Наш лимонарий был основан в 2016 году. Первые лимоны мы купили в Усть-Каменогорске - там есть большой комплекс «Жерсу». Также ездили в Нижний Новгород на обучение к Сергею Маринкову - это настоящий гуру цитрусоводства, у которого свыше 100 сортов различных цитрусов. Привезли несколько экземпляров из его коллекции.
Сейчас у нас растут пять деревьев лимона сорта «Юбилейный». Плоды имеют ярко выраженный лимонный окрас и отличаются довольно крупными размерами: вес одного плода может превышать килограмм. Самый большой лимон этого сорта вырос до размеров памело. При этом мы не используем каких-либо стимуляторов роста и химических удобрений.
Ещё пять деревьев - сорта «Ташкентский». Их плоды ярко-жёлтые, ближе к оранжевому, менее крупные и не такие кислые, как у предыдущего сорта. Также у нас есть три куста лимона сорта «Павловский».
Кроме того, растут два апельсиновых и одно мандариновое дерево, а также гуайява и фейхоа. Высота лимонария - три метра, поэтому необходимо проводить формировочную обрезку, - рассказал Руслан Галиулин.
Цитрусы, как и большинство плодовых деревьев, вступают в фазу плодоношения на третий год. Зацветают они обычно в феврале-марте, а для полного созревания плода требуется около девяти месяцев.
Деревья любят свет, но не нуждаются в прямых солнечных лучах. Лимон переносит зимовку при температуре +5 °C, а при +15 °C у него сохраняется стабильный цикл роста. Для взрослого растения необходим горшок объёмом 15-20 литров.
- Распространённая ошибка начинающих - сразу пересаживать растение в большой горшок. Это неправильно. Горшок надо подбирать по мере роста, и пока куст растёт, ежегодно пересаживать его в ёмкость на пару сантиметров больше.
Свои саженцы мы привезли в двухсотграммовых стаканах, а сейчас деревья почти под два метра. Когда растение достигает размеров взрослого дерева и его пересадка представляет сложности, меняют только верхний слой грунта.
В домашних условиях продолжительность жизни лимона - около 50 лет. При первом цветении нужно обратить внимание, чтобы на растении было не менее 20 листьев. То есть чтобы куст не ослабел, лучше оборвать первые цветы, так как несформировавшееся растение потеряет очень много сил на плодоношение.
В период цветения и образования плодов комнатные лимоны нужно подкармливать. Рекомендую использовать только органические удобрения.
В условиях лимонария или оранжереи с одного лимонного дерева можно получить до 150 плодов. При комнатном выращивании урожай, конечно, будет менее обилен, но лимонное деревце вполне способно обеспечить богатыми витаминами плодами всю семью, - говорит Руслан.
Таких лимонов, какие выращивают в лимонарии «Ведруха», не встретишь на прилавках магазинов. Ароматные плоды Руслан развозит по заказам. Любители домашней выпечки приобретают крупноплодные лимоны для получения цедры, используемой для кондитерских целей.
- Давно уже беру эти лимоны, они душистее магазинных, к тому же таких размеров (700-800 грамм) в продаже не бывает, а мне нужна именно лимонная цедра для тортов. В своих изделиях я стараюсь использовать только натуральные ингредиенты. Такие торты пользуются повышенным спросом, поэтому эти лимоны для меня - просто находка, - говорит кондитер Марина.
Помимо лимонария в «Ведрухе» есть еще теплица, где выращивают зелень и овощи, это основной доход сельчан.
Жить в гармонии с природой
Основная цель жителей «Ведруха» - жить в соответствии с законами природы и Вселенной. Концепция эко-поселения почерпнута из книг писателя Владимира Мегре «Звенящие кедры России», в которых рассказывается о молодой таёжной жительнице Анастасии, которая живёт в гармонии с природой и призывает всех жителей планеты последовать её примеру - насколько это возможно в современных реалиях.
В конце 90-х - начале 2000-х годов движение неожиданно обрело популярность, и подобные эко-поселения стали появляться в разных местах, куда уезжали из шумных городов люди, пожелавшие жить на природе. Сейчас такие поселения есть во многих республиках бывшего Союза. Поселенцы делают ставку на духовный образ жизни и создание экосистемы самообеспечения, где человек может жить свободной жизнью и заниматься саморазвитием.
Западно-Казахстанское поселение «Ведрух» было основано в 2002 году основательницей Мукановой Зинаидой Тулеуовной. Поселенцы придерживаются определённых правил: нельзя употреблять алкоголь, сквернословить и конфликтовать. Живущие здесь облагораживают территорию, высаживают деревья. За эти годы на пустом участке голой степи уже вырос густой лес хвойных деревьев, среди которых - знаменитые кедры, а также дубы. Кроме того, поселенцы вырастили хорошие приусадебные сады.
- Всё, что мы выращиваем на своих огородах, полностью натуральное, без какой-либо химии. Используем только органику, то есть перегнившие листья, траву, навоз. В этом и заключается отличие нашей продукции от других. В теплице мы используем натуральную землю и органику, тогда как в промышленных теплицах овощи выращивают на субстрате либо на гидропонике, применяя при этом гормоны роста. В огородах тоже не применяем химию.
Ни для кого не секрет, что сейчас заметно снизилась продуктивность сельскохозяйственных культур. К примеру, даже наше поколение уже замечает, что в огороде помидоры и огурцы пропадают после дождей и сгорают на солнце. Старшее поколение такого не припоминает и удивляется текущим реалиям. Поэтому, чтобы получить урожай, сельхозтоваропроизводители вынуждены применять различные пестициды и химикаты. В результате продукция получается невкусной и неполезной, такие овощи быстро гниют. Мы же идём другим путём, стараемся сохранить генофонд растений и получить действительно полезные овощи, - рассказывает Руслан.
Как оказалось, при тепличном выращивании производитель сталкивается с целым рядом проблем. К примеру, для выращивания в теплице подходят только специальные сорта, а обычные помидоры и огурцы в замкнутом пространстве урожая не дадут.
- В теплице другие условия, и есть специально выведенные только для тепличного выращивания сорта. К сожалению, у нас такого посадочного материала хорошего качества нет, мы закупали в РФ, а сейчас у нас свой семенной фонд. Для обработки от вредителей мы применяем другие технологии, не используя агрессивные ядохимикаты. К слову сказать, все вредители и болезни в основном появляются там, где переизбыток удобрений. В наших теплицах не бывает вспышек бактериальных болезней и нет насекомых, - отмечает Руслан.
По словам представителя эко-поселения, они готовы расширить свои объемы и поставлять по-настоящему полезную и экологически чистую продукцию в детские учреждения и больницы. Но для этого им требуется небольшая помощь.
Что нас ждет?
Представитель эко-поселения рассказал о большой проблеме, которая беспокоит всех жителей. За 23 года существования поселения усилиями местных жителей в голой степи вырос настоящий оазис, было высажено более 50 тыс. различных деревьев, в том числе редких для нашего региона, таких как кедры, пихты и различные плодовоягодные. Всё это делалось исключительно за собственные средства жителей. Также за свой счёт они провели линию электропередач и оплачивают за свет так же, как и жители дачных поселков. За это время построили около 40 домов, но оказалось, что у поселения нет статуса населённого пункта, со всеми отсюда вытекающими последствиями. Из-за того, что поселение не зарегистрировано как населённый пункт, местные жители не могут зарегистрировать свои дома и приусадебные участки, получить прописку. Им не проводят газ, и они отапливают свои дома, теплицу и лимонарий дровами и углём.
- Поселение было основано в 2002 г., земля была выдана на 49 лет. Через 22 года срок заканчивается, и что будет с нашими домами и приусадебными участками - неизвестно. Мы неоднократно обращались в уполномоченные органы с просьбой присвоить нам статус населённого пункта, но, увы, никаких результатов нет. Местность, где мы живём, не затапливается, рисков нет. Здесь можно основать хороший посёлок с приусадебными хозяйствами. Сейчас очень много различных госпрограмм поддержки села и развития сельского хозяйства, говорят о том, что важно развивать личное подсобное хозяйство - мы готовы. Раньше здесь была голая степь, мы за эти годы вырастили лес, сады, вложено немало сил и средств, но что будет дальше - никто не знает. Нам бы хоть статус населённого пункта дали, а дальше мы сами поднимемся. Здесь 96 участков, постоянно проживает несколько домов, но жили бы и больше, если бы был посёлок и газификация. Есть транспорт для школьников, которые учатся в Макаровской СОШ. Здесь очень хорошие перспективы для развития сельского хозяйства, в частности растениеводства, в котором у нас большой опыт, выращивания именно экологически чистой продукции. Сейчас мы отапливаем наши теплицы углём, в виду чего себестоимость продукции значительно дороже. Если бы провели газ, мы бы расширили свои теплицы, а это дополнительные рабочие места. Рядом несколько населённых пунктов, и мы могли бы обеспечить сельчан работой. Еще одна проблема, касающаяся не только нашего поселения, но и близлежащих населённых пунктов Макаровского сельского округа: у нас проходит 55-й маршрут. Раньше ездил большой автобус, сейчас почему-то пустили Газель, которая ходит три раза в день, естественно, все желающие не помещаются. У нас живут люди в основном не богатые, машин мало, большинство ездит в город на работу на автобусе. Таксисты в наш район берут по 5000 тенге, простые сельчане не могут позволить себе пользоваться услугами такси. Мы писали обращения в районный акимат, но вопрос с транспортом так и не решён, - рассказал Руслан Галиулин.
В завершении разговора представитель эко-поселения попросил уполномоченные органы обратить внимание на проблемы сельчан и оказать возможное содействие в решении вопроса о включении «Ведруха» в состав населённых пунктов и дальнейшей газификацией.
Instagram: vedruh
Экологиялық тазалыққа баса мән беру: экоауыл өкілі қаланың қарбаластығын тастап, табиғат аясында өмір сүруге бел буған адамдардың қалай өмір сүретіні туралы айтты.
Бәйтерек ауданы Макаровский ауылдық округіне қарасты «Ведрух» экоауылының тұрғындары лимонарийде лимон мен апельсинді өздері өсіреді. Жылу сүйгіш цитрус жемістері қатал климатта жақсы өседі және жақсы өнім береді, сонымен бірге олардың дәмдік сипаттамалары импорттық жемістерден айтарлықтай жоғары. Экоауыл тұрғындары химиялық заттарды қолдануға үзілді-кесілді қарсы, өйткені бұл олардың экологиялық таза өмір салты туралы идеясына қайшы келеді.
«Кәдімгі күтім және бубен билеудің қажеті жоқ»
Белгілі болғандай, сіз үйде немесе пәтерде хош иісті цитрус өсіруге болады және арнайы күш қажет емес. Ведрух елді мекенінің тұрғыны Руслан Галиулин оқырмандарымызбен цитрус өсірудің қыр-сырымен бөлісті.
- Цитрустық жемістер күрделі және экзотикалық нәрсе сияқты. Шын мәнінде, «бубен билеу» жоқ. Әрине, бұл біздің өңірдің өсімдіктері емес; оларға жылу керек. Арнайы лимонарийлерде және тіпті үйдегі кастрюльде олар қалыпты түрде өсіп, жеміс береді.
Біздің лимонарий 2016 жылы құрылған. Алғашқы лимондарымызды Өскеменде сатып алдық – ол жерде үлкен Жерсу кешені бар. Біз сондай-ақ Нижний Новгородқа Сергей Маринковпен оқуға бардық - ол цитрус өсірудің нағыз гурусы, әр түрлі цитрустардың 100-ден астам түрі бар. Олар оның жинағынан бірнеше көшірме әкелді.
Қазір бізде «Юбилейный» сортының бес лимон ағашы бар. Жемістердің айқын лимон түсі бар және мөлшері өте үлкен: бір жемістің салмағы бір килограммнан асуы мүмкін. Бұл сорттың ең үлкен лимоны памело мөлшеріне дейін өсті. Бұл ретте өсу стимуляторлары мен химиялық тыңайтқыштарды қолданбаймыз.
Тағы бес ағаш «Ташкент» сортты. Олардың жемістері ашық сары, қызғылт сарыға жақын, кішірек және алдыңғы сорттар сияқты қышқыл емес. Бізде де үш павловский лимон бұталары бар.
Сонымен қатар, екі апельсин және бір мандарин ағаштары, сондай-ақ гуава және фейджоа ағаштары бар. Лимонарияның биіктігі үш метр, сондықтан қалыптастырушы кесу жұмыстарын жүргізу қажет», – дейді Руслан Галиулин.
Цитрус ағаштары, көптеген жеміс ағаштары сияқты, үшінші жылы жеміс беру кезеңіне кіреді. Олар әдетте ақпан-наурыз айларында гүлдейді және жемістердің толық пісуі үшін шамамен тоғыз ай қажет.
Ағаштар жарықты жақсы көреді, бірақ тікелей күн сәулесін қажет етпейді. Лимон қыстауға +5 °C температурада шыдайды, ал +15 °C тұрақты өсу циклін сақтайды. Ересек өсімдікке 15-20 литр көлемі бар кастрюль қажет.
- Жаңадан бастағандар жиі жіберетін қателік - өсімдікті бірден үлкен кастрюльге көшіру. Бұл дұрыс емес. Кәстрөл өсіп келе жатқанда таңдалуы керек, ал бұта өсіп жатқанда, оны жыл сайын бірнеше сантиметр үлкенірек контейнерге қайта отырғызыңыз.
Біз көшеттерді екі жүз граммдық стаканға салып әкелдік, қазір ағаштар екі метрге жуықтады. Өсімдік ересек ағаштың өлшеміне жеткенде және оны қайта отырғызу қиынға соғады, тек топырақтың жоғарғы қабаты өзгереді.
Үйде лимонның өмір сүру ұзақтығы шамамен 50 жыл. Алғаш гүлдену кезінде өсімдіктің кем дегенде 20 жапырағы болуын қамтамасыз ету керек. Яғни, бұтаның әлсіреуіне жол бермеу үшін алғашқы гүлдерді алып тастаған дұрыс, өйткені қалыптаспаған өсімдік жеміс беру үшін көп күш жоғалтады.
Гүлдену және жеміс қалыптастыру кезеңінде жабық лимондарды тамақтандыру керек. Мен тек органикалық тыңайтқыштарды пайдалануды ұсынамын.
Лимонарийде немесе жылыжайда бір лимон ағашынан 150-ге дейін жеміс алуға болады. Үйде өсіргенде, әрине, егін аз болады, бірақ лимон ағашы бүкіл отбасын дәруменге бай жемістермен қамтамасыз етуге әбден қабілетті, дейді Руслан.
Дүкен сөрелерінен «Ведруха» лимон бағында өсірілетін лимонның түрін таба алмайсыз. Руслан хош иісті жемістерді тапсырыс бойынша жеткізеді. Үйде пісіруді ұнататындар кондитерлік мақсатта қолданылатын қабығын алу үшін ірі жеміс лимондарын сатып алады.
- Мен бұл лимондарды көптен бері сатып алып жүрмін, олар дүкендегілерге қарағанда хош иісті, оның үстіне олар мұндай көлемде келмейді (700-800 грамм), мен торттарға лимон қабығы қажет. Мен өз өнімдерімде тек табиғи ингредиенттерді қолдануға тырысамын. Мұндай торттарға сұраныс жоғары, сондықтан бұл лимондар мен үшін құдайдың сыйы», – дейді кондитер Марина.
Ведрухада лимонарийден бөлек шөптер мен көкөністер өсірілетін жылыжай да бар, бұл ауыл тұрғындарының негізгі табысы.
Табиғатпен үйлесімді өмір сүріңіз
«Ведрух» тұрғындарының басты мақсаты – табиғат пен Әлемнің заңдарына сәйкес өмір сүру. Экологиялық елді мекеннің тұжырымдамасы жазушы Владимир Мегренің «Ресейдің шырылдаған балқарағайлары» кітаптарынан алынған, ол табиғатпен үйлесімді өмір сүретін және планетаның барлық тұрғындарын қазіргі шындықта мүмкіндігінше оның үлгісіне еліктеуге шақыратын жас тайга тұрғыны Анастасия туралы айтады.
90-жылдардың соңы - 2000-жылдардың басында қозғалыс күтпеген жерден танымал болды және табиғат аясында өмір сүргісі келетін адамдар шулы қалаларды тастап бара жатқан әртүрлі жерлерде ұқсас экоауылдар пайда бола бастады. Қазір мұндай елді мекендер бұрынғы одақтың көптеген республикаларында бар. Қоныс аударушылар рухани өмір салтына және адам еркін өмір сүре алатын және өзін-өзі дамытумен айналысатын өзін-өзі қамтамасыз ету экожүйесін құруға назар аударады.
Батыс Қазақстандық «Ведрух» елді мекенінің негізін қалаушы Мұқанова Зинаида Төлеуқызы 2002 жылы қалаған. Қоныс аударушылар белгілі бір ережелерді ұстанады: ішімдік ішуге, балағат сөздер айтуға немесе жанжалға түсуге болмайды. Мұнда тұратындар аумақты абаттандыруда, ағаш отырғызуда. Осы жылдар ішінде атақты балқарағайлар мен емендерді қоса алғанда, жалаңаш даланың бос алқабында қылқан жапырақты ағаштардың қалың орманы өсіп үлгерді. Сонымен қатар, қоныстанушылар жақсы үй бақшаларын өсірді.
- Бақшаларымызда өсіретіндердің барлығы табиғи, ешбір химиялық қоспасыз. Біз тек органикалық заттарды, яғни шіріген жапырақтарды, шөптерді, көңді пайдаланамыз. Бұл біздің өнімдердің басқалардан айырмашылығы. Жылыжайда табиғи топырақ пен органикалық заттарды қолданамыз, ал өнеркәсіптік жылыжайларда көкөністер өсу гормондарын қолдана отырып, субстратта немесе гидропоникалық әдіспен өсіріледі. Сондай-ақ бақшамызда химиялық заттарды қолданбаймыз.
Жасыратыны жоқ, қазір ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі айтарлықтай төмендеді. Мысалы, бақшадағы қызанақ пен қиярдың жаңбырдан кейін жоғалып, күнге күйіп кететінін біздің ұрпақтың өзі байқаған. Аға ұрпақ мұны есіне түсірмейді және қазіргі шындыққа таң қалады. Сондықтан өнім алу үшін ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері түрлі пестицидтер мен химиялық заттарды қолдануға мәжбүр. Нәтижесінде өнімдер дәмсіз және зиянды болып шығады; мұндай көкөністер тез шіріп кетеді. Өсімдіктердің генофондын сақтап, шынымен де пайдалы көкөністерді алуға тырысып, басқа жолмен жүріп жатырмыз», – дейді Руслан.
Анықталғандай, жылыжайда өсіру кезінде өсіруші бірқатар мәселелерге тап болады. Мысалы, жылыжайда өсіруге тек арнайы сорттар ғана жарамды, ал шектеулі кеңістіктегі қарапайым қызанақ пен қияр өнім бермейді.
– Жылыжайдың жағдайы әртүрлі, тек жылыжай өсіру үшін арнайы өсірілген сорттары бар. Өкінішке орай, бізде мұндай сапалы отырғызу материалы жоқ, оны Ресей Федерациясынан сатып алдық, қазір өзіміздің тұқым қорымыз бар. Зиянкестерді емдеу үшін агрессивті пестицидтерді қолданбай басқа технологияларды қолданамыз. Айтпақшы, барлық зиянкестер мен аурулар негізінен тыңайтқыштар көп болған жерде пайда болады. Жылыжайларымызда бактериялық аурулардың ошағы да, жәндіктер де жоқ», - дейді Руслан.
Экоауыл өкілінің айтуынша, олар өз көлемін ұлғайтып, балалар мекемелері мен ауруханаларына шынымен де пайдалы әрі экологиялық таза өнімдерді жеткізуге дайын. Бірақ бұл үшін оларға аздап көмек керек.
Бізді не күтіп тұр?
Экоауыл өкілі барша тұрғындарды алаңдатып отырған үлкен мәселеге тоқталды. Елді мекеннің өмір сүрген 23 жылында жергілікті тұрғындардың күшімен далада нағыз оазис бой көтерді; 50 мыңнан астам түрлі ағаштар отырғызылды, соның ішінде біздің өңірге сирек кездесетін балқарағай, шырша және түрлі жеміс-жидек ағаштары. Мұның барлығы тек тұрғындардың өз қаражатына жасалды. Олар да өз қаражатына электр желісін тартып, саяжай ауылдарының тұрғындары сияқты электр жарығын төлеп отыр. Осы уақыт ішінде 40-қа жуық тұрғын үй салынды, бірақ бұл елді мекеннің барлық салдарымен елді мекен мәртебесі жоқ болып шықты. Елді мекен елді мекен ретінде тіркелмегендіктен, жергілікті тұрғындар үйлері мен бақша учаскелерін тіркей алмай, тұруға рұқсат ала алмайды. Олар газбен қамтамасыз етілмейді, үйлерін, жылыжайын, лимонарийін ағашпен, көмірмен жылытады.
– Елді мекен 2002 жылы құрылған, жер 49 жылға берілген. 22 жылдан кейін мерзім бітеді, ал үйлеріміз бен бақшамыз не болатыны белгісіз. Бізге елді мекен мәртебесін беру туралы өтінішпен уәкілетті органдарға бірнеше рет жүгіндік, өкінішке орай, нәтиже жоқ. Біз тұратын аумақты су басқан жоқ, қауіп жоқ. Мұнда сіз шаруашылық учаскелері бар жақсы ауылды таба аласыз. Қазір ауылды қолдау, ауыл шаруашылығын дамыту үшін неше түрлі мемлекеттік бағдарламалар бар, жеке қосалқы шаруашылықты дамыту маңызды дейді – дайынбыз. Бұрын бұл жерде жалаңаш дала болатын, осы жылдар ішінде біз орман, бау-бақша өсірдік, қаншама күш пен қаржы жұмсадық, бірақ ары қарай не боларын ешкім білмейді. Тым болмаса елді мекен мәртебесін берсе, өзіміз көтерілеміз. Мұнда 96 жер учаскесі бар, бірнеше үй тұрақты тұрады, бірақ елді мекен және газ жүргізілсе, одан да көп тұратын еді. Макаровская орта мектебінде оқитын оқушылар үшін көлік бар. Ауыл шаруашылығын, атап айтқанда, біздің үлкен тәжірибеміз бар, экологиялық таза өнімдерді өсіретін өсімдік шаруашылығын дамытудың болашағы өте жақсы. Қазір біз жылыжайымызды көмірмен жылытамыз, бұл өнімнің өзіндік құнын едәуір қымбаттатады. Газ берсек, жылыжайымызды кеңейтер едік, бұл қосымша жұмыс орындары деген сөз. Жақын жерде бірнеше елді мекен бар, ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтамасыз етер едік. Біздің елді мекенге ғана емес, жақын маңдағы Макаровский ауылдық округіне қарасты елді мекендерге де қатысты тағы бір мәселе: бізде 55-маршрут бар. Бұрын үлкен автобус болатын, қазір неге екені белгісіз, күніне үш рет қатынайтын «Газель» көлігін кіргізеді; Әрине, қалағандардың бәрі сыймайды. Мұнда тұратындар негізінен бай емес, көлік аз, көбі қалаға жұмыс істеу үшін автобуспен барады. Ауданымыздағы такси жүргізушілері 5000 теңге алады; Қарапайым ауыл тұрғындары такси қызметін пайдалана алмайды. Аудан әкімдігіне өтініш жазғанбыз, бірақ көлік мәселесі шешілмеді», — дейді Руслан Галиулин.
Әңгіме соңында экоқоныс өкілі уәкілетті органдардан ауыл тұрғындарының мәселелеріне назар аударып, елді мекендерге «Ведрухты» қосу және одан әрі газдандыру мәселесін шешуге мүмкіндігінше көмек көрсетуді сұрады.
Instagram: vedruh
