Бизнес и индустрия • FRESH CITY •

Чесночная революция Олега Шуругина

Еще восемь лет назад Олег Шуругин вряд ли мог представить, что однажды его будут знать как одного из крупнейших производителей чеснока в регионе. По профессии он вовсе не аграрий, а специалист нефтегазовой отрасли. Однако сегодня под чесноком у предпринимателя занято три гектара земли, а урожай нынешнего сезона достиг 20 тонн. За этими цифрами - годы

Автор:
Чесночная революция Олега Шуругина

За этими цифрами - годы поиска, экспериментов и постоянной работы. Без профильного образования, крупных инвесторов и готовых решений он шаг за шагом выстраивал собственную систему, изучая агротехнологии буквально с нуля. Теперь его продукцию знают далеко за пределами родного села, а за советом к нему приезжают начинающие фермеры.

Сам Олег признается: история хозяйства началась вовсе не с амбициозного бизнес-плана.

Найти культуру, которая выдержит степь

Изначально предприниматель собирался выращивать картофель. Казалось, это наиболее понятная и востребованная культура. Однако уже первый сезон показал, что климат Западно-Казахстанской области диктует свои правила. Главной проблемой стала вода.

- Сначала я решил сажать картошку. Но практически сразу столкнулся с серьезной проблемой - поливать ее было нечем. У нас местные водоемы питаются только талыми водами, поэтому естественной влаги хватает лишь до начала июля. Нужно было искать культуру, которая успевает полностью созреть до наступления летней засухи. Тогда я решил попробовать чеснок. И, как оказалось, это было стопроцентное попадание, - рассказал Олег Шуругин.

Эксперимент оказался настолько удачным, что уже первый урожай убедил его: выбранное направление имеет серьезные перспективы. Предприниматель говорит, что именно тогда впервые понял - чеснок идеально чувствует себя в местных климатических условиях. Там, где другие культуры страдают от нехватки влаги, он способен дать стабильный урожай.

Большой урожай начинается с нескольких килограммов

Сегодня три гектара чеснока кажутся внушительным масштабом, однако к этим объемам хозяйство шло почти десятилетие. Никаких резких скачков или рискованных вложений не было. Каждое расширение происходило только после того, как предыдущий этап полностью себя оправдывал. Сначала - несколько килограммов чеснока на обычном огороде. Затем появились десять соток, которые уже засевали собственным семенным материалом. После этого площадь увеличилась до тридцати соток, затем - до половины гектара.

Возможность двигаться дальше появилась благодаря семейной земле. Олег переоформил участок своего деда Владимира Кочеткова, который в свое время руководил крестьянским хозяйством «Кочетков». Именно это позволило постепенно увеличить площади до нынешних трех гектаров.

- Сразу заходить на такие объемы без опыта - просто глупо. Мы двигались постепенно, рассчитывая только на собственные силы и те деньги, которые удавалось заработать. Каждый следующий шаг был результатом предыдущего, - объясняет фермер.

Сегодня хозяйство работает уже по четкой системе. Один гектар полностью выделен под выращивание семенного материала - это основа будущих урожаев. Остальные два гектара занимают товарные посадки, предназначенные для продажи. Такой подход позволяет одновременно сохранять качество посадочного материала и стабильно обеспечивать рынок собственной продукцией.

Практика длиной в восемь лет

Олег Шуругин не скрывает: агрономического образования у него нет. Все знания пришлось получать самостоятельно. Но именно практика, по его мнению, стала главным учителем.

- Диплома агронома у меня нет. Зато есть восемь лет практики, постоянных проб и ошибок. Сегодня могу сказать, что знаю об этой культуре практически все. Все тонкости выращивания, ухода, хранения, борьбы с вредителями собирал буквально по крупицам, - говорит предприниматель.

Основным источником информации стал интернет. Однако, отмечает он, найти нужные сведения - лишь половина дела. Намного сложнее отделить действительно работающие технологии от многочисленных советов, которые существуют только в теории.

За годы работы фермер выработал собственную систему выращивания чеснока, адаптированную именно к климату региона. Многие решения рождались исключительно опытным путем, а некоторые ошибки обходились весьма дорого. Но именно они, уверен предприниматель, позволили накопить знания, которые невозможно получить ни из учебников, ни на краткосрочных курсах.

Сегодня к нему регулярно обращаются за консультациями начинающие фермеры. И тем, что когда-то приходилось искать самостоятельно, он теперь делится совершенно открыто.

Чеснок - культура не для бедных

В фермерской среде давно существует шутка: чтобы заработать на чесноке, сначала нужно иметь деньги. Олег Шуругин, услышав эту фразу, лишь улыбается. По его словам, в каждой шутке есть доля правды. В отличие от многих овощных культур, чеснок требует серьезных вложений практически на каждом этапе производства. Посадочный материал, техника, хранение, уборка урожая - все это обходится недешево. Поэтому свободных денег в хозяйстве практически не остается.

- Если заниматься чесноком профессионально, вход в этот бизнес действительно дорогой. Мы все заработанные средства до последней копейки возвращаем обратно в хозяйство. Только так можно развиваться, - говорит предприниматель.

Пока одни рассматривают прибыль как возможность увеличить личный доход, Шуругин воспринимает ее как ресурс для дальнейшего роста. Именно поэтому за восемь лет хозяйство постепенно обзавелось собственной техникой. Этот сезон стал для предприятия особенно важным. В хозяйстве появился новый трактор, который значительно сократил объем тяжелой ручной работы и позволил быстрее выполнять сезонные полевые операции.

Но это лишь очередной этап большого плана.

- Следующая цель - приобрести специализированный чесночный комбайн и запустить автоматизированные линии очистки и фасовки. Тогда мы сможем выйти на совершенно другой уровень производительности, - поделился он.

При этом предприниматель не питает иллюзий относительно полной автоматизации производства. Какими бы современными ни были технологии, часть операций все равно останется ручной. Финальная очистка головок, сортировка по размеру, отбраковка продукции - процессы, где человеческое внимание пока незаменимо.

- Полностью исключить человека из этой работы невозможно. Машина не сможет так аккуратно перебрать чеснок, как это делает человек, - убежден фермер.

Почему покупатели возвращаются

Несмотря на большое количество импортного чеснока, который сегодня представлен практически в каждом магазине, продукция хозяйства Шуругина долго на прилавках не задерживается. По словам предпринимателя, постоянные покупатели давно научились отличать местный чеснок от привозного.

- Наш чеснок узнают сразу. У него насыщенный вкус и сильный аромат. Люди приходят именно за этим. Бывает, что за несколько часов разбирают практически весь объем, - рассказал он.

Секрет качества заключается не только в технологии выращивания.

В хозяйстве большое внимание уделяют сохранению собственного семенного фонда. Для этого лучшие растения ежегодно оставляют на семена и проходят полный цикл обновления.

Из воздушных соцветий - бульбочек - сначала получают однозубку, а уже спустя еще один сезон вырастает чеснок первой репродукции. Такой цикл занимает три года, однако позволяет сохранить сорт без вырождения и поддерживать стабильно высокое качество продукции.

Именно поэтому, уверен фермер, покупатели возвращаются снова. Они знают, что приобретают не просто овощ, а продукт, выращенный с соблюдением всех технологических требований.

Чем больше фермеров - тем лучше

История хозяйства не осталась незамеченной среди жителей села. За последние годы интерес к выращиванию чеснока заметно вырос. Многие начали высаживать его на приусадебных участках, а некоторые решили превратить это направление в полноценный бизнес. Однако появления новых производителей Шуругин не опасается. По его словам, внутренний рынок все еще испытывает дефицит качественного чеснока, поэтому спрос значительно превышает предложение.

- Места хватит всем! Я совершенно спокойно рассказываю людям о технологиях, объясняю, как избежать ошибок, которые когда-то совершал сам. Когда начинал, мне тоже не хватало поддержки. Поэтому сейчас стараюсь помочь тем, кто только делает первые шаги, - говорит предприниматель.

Такой подход, считает он, выгоден не только отдельным хозяйствам, но и всему региону. Чем больше качественной местной продукции появляется на рынке, тем меньше зависимость от импортных поставок.

- Надеюсь, наша история вдохновит тех, кто давно мечтает попробовать себя в сельском хозяйстве. Главное - не бояться начинать и понимать, что легких денег здесь не бывает. Если любишь свое дело и готов много работать, результат обязательно придет, - отмечает Олег Шуругин.

Олег Шуругиннің сарымсақ төңкерісі

Сегіз жыл бұрын Олег Шуругин бір күні аймақтағы ең ірі сарымсақ өндірушілердің бірі ретінде танымал болатынын елестеткен жоқ. Мамандығы бойынша ол аграрлық емес, мұнай-газ саласының маманы. Алайда, бүгінде кәсіпкердің сарымсақ егетін үш гектар жері бар, биылғы маусымдағы өнімі 20 тоннаға жетті. Бұл сандардың артында жылдар бар

Бұл сандардың артында жылдар бойы ізденіс, тәжірибе және тынымсыз еңбек жатыр. Арнайы білімсіз, ірі инвесторларсыз немесе дайын шешімдерсіз ол ауылшаруашылық технологияларын нөлден бастап оқи отырып, өз жүйесін кезең-кезеңімен құрды. Қазір оның өнімі туған ауылының шегінен тысқары жерлерге де танымал, ал жаңа бастаған шаруалар кеңес сұрап келеді.

Олегтің өзі мойындайды: ферманың тарихы өршіл бизнес-жоспардан басталған жоқ.

Далаға шыдайтын егін тап

Алғашында кәсіпкер картоп өсіруді көздеген. Бұл ең түсінікті және танымал мәдениет сияқты көрінді. Алайда Батыс Қазақстан облысының климаты өз заңдылықтарын талап ететінін бірінші маусымның өзінде-ақ көрсетті. Негізгі мәселе су болды.

– Алдымен картоп егуді жөн көрдім. Бірақ мен бірден маңызды мәселеге тап болдым - оны суаруға ештеңе болмады. Біздің жергілікті су қоймалары тек еріген сумен қоректенетіндіктен, табиғи ылғал шілде айының басына дейін ғана жетеді. Жазғы құрғақшылық басталмай тұрып, толық пісетін егінді іздеу керек болды. Содан кейін мен сарымсақты қолданып көруді шештім. Ал, белгілі болғандай, бұл 100% хит болды», - деді Олег Шуругин.

Тәжірибенің сәтті болғаны сонша, бірінші егін оны таңдаған бағыттың үлкен болашағы бар екеніне сендірді. Кәсіпкер сарымсақ жергілікті климаттық жағдайда жақсы өсетінін сол кезде алғаш рет түсінгенін айтады. Басқа дақылдар ылғалдың жетіспеушілігінен зардап шеккен жерлерде тұрақты өнім алуға қабілетті.

Үлкен егін бірнеше килограммнан басталады

Бүгінгі таңда үш гектар сарымсақ әсерлі масштаб сияқты көрінеді, бірақ шаруашылық бұл көлемдерге он жылға жуық уақыт бойы жетті. Ешқандай кенеттен секірулер немесе қауіпті инвестициялар болған жоқ. Әрбір кеңейту алдыңғы кезең өзін толық ақтағаннан кейін ғана орын алды. Біріншіден, кәдімгі бақшадан бірнеше килограмм сарымсақ. Содан кейін өз тұқымдық материалымен себілген он гектар пайда болды. Осыдан кейін жер көлемі отыз гектарға, кейін жарты гектарға дейін ұлғайды.

Әрі қарай жүру мүмкіндігі отбасылық жердің арқасында келді. Олег бір кездері Кочетков шаруа қожалығын басқарған атасы Владимир Кочетковтың учаскесін қайта тіркеді. Бұл бірте-бірте аумақты қазіргі үш гектарға дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді.

– Тәжірибесіз мұндай томдарға бірден ену – ақымақтық. Біз өз күшімізге, тапқан ақшамызға ғана сүйеніп, біртіндеп көштік. Әрбір келесі қадам алдыңғысының нәтижесі болды, деп түсіндіреді фермер.

Бүгінде шаруашылық нақты жүйе бойынша жұмыс істейді. Бір гектар тұқымдық материалды өсіруге толығымен бөлінген - бұл болашақ егіннің негізі. Қалған екі гектарды сатуға арналған кәсіптік екпелер алып жатыр. Бұл тәсіл бізге бір мезгілде отырғызылатын материалдың сапасын сақтауға және нарықты өз өнімдерімізбен тұрақты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Сегіз жыл тәжірибе

Олег Шуругин агрономиялық білімі жоқ екенін жасырмайды. Барлық білімді өзім алуым керек болды. Бірақ, оның ойынша, басты ұстазға тәжірибе болды.

– Менде агроном дипломы жоқ. Бірақ сегіз жылдық тәжірибе, үнемі сынақ пен қателік бар. Бүгін мен бұл мәдениет туралы бәрін дерлік білемін деп айта аламын. Өсіру, күтіп-баптау, сақтау, зиянкестермен күресудің барлық егжей-тегжейлерін бірте-бірте жинадым», – дейді кәсіпкер.

Ақпараттың негізгі көзі интернетке айналды. Дегенмен, ол сізге қажетті ақпаратты табу - бұл жұмыстың жартысы ғана екенін атап өтті. Тек теорияда бар көптеген кеңестерден нақты жұмыс істейтін технологияларды бөлу әлдеқайда қиын.

Шаруа еңбек еткен жылдар ішінде аймақтың климатына арнайы бейімделген сарымсақ өсірудің өзіндік жүйесін әзірледі. Көптеген шешімдер тәжірибе арқылы ғана туды, ал кейбір қателіктер өте қымбат болды. Бірақ олар оқулықтардан да, қысқа мерзімді курстар арқылы да алуға болмайтын білімді жинақтауға мүмкіндік берді, кәсіпкер сенімді.

Бүгінде жаңадан бастаған фермерлер оған үнемі кеңес сұрап келеді. Ал бір кездері өз бетінше іздегенімен, енді ол толығымен ашық бөліседі.

Сарымсақ кедейлер үшін егін емес

Диқандар арасында әлдеқашан әзіл бар: сарымсақтан ақша табу үшін алдымен ақша болу керек. Бұл сөзді естіген Олег Шуругин жай ғана жымиды. Оның айтуынша, әрбір әзілде біраз шындық бар. Көптеген көкөніс дақылдарынан айырмашылығы, сарымсақ өндірістің барлық дерлік кезеңінде елеулі инвестицияларды талап етеді. Отырғызу материалы, құрал-жабдықтар, сақтау, жинау - мұның бәрі арзан емес. Сондықтан шаруашылықта іс жүзінде бос ақша қалмады.

- Егер сіз сарымсақпен кәсіби түрде айналыссаңыз, бұл бизнеске кіру өте қымбат. Тапқан ақшамызды соңғы тиынына дейін шаруашылыққа қайтарамыз. Дамудың жалғыз жолы осы», – дейді кәсіпкер.

Кейбіреулер пайданы жеке кірісті арттыру мүмкіндігі ретінде қарастырса, Шуругин оны одан әрі өсудің ресурсы ретінде қабылдайды. Сондықтан сегіз жылдың ішінде шаруашылық бірте-бірте жеке техникаға ие болды. Бұл маусым компания үшін ерекше маңызды болды. Шаруашылық жаңа трактор алды, бұл ауыр қол жұмысының көлемін айтарлықтай азайтып, маусымдық дала жұмыстарын тезірек аяқтауға мүмкіндік берді.

Бірақ бұл үлкен жоспардың кезекті кезеңі ғана.

– Ендігі мақсат – мамандандырылған сарымсақ өңдеуші құрылғысын сатып алып, автоматтандырылған тазалау және орау желілерін іске қосу. Сонда біз мүлде басқа көрсеткішке қол жеткізе аламыз», - деп бөлісті ол.

Сонымен қатар, кәсіпкерде өндірісті толық автоматтандыруға қатысты елес жоқ. Технология қаншалықты заманауи болса да, кейбір операциялар әлі де қолмен орындалады. Бастарды түпкілікті тазалау, өлшемі бойынша сұрыптау және өнімді қабылдамау - адам назарын әлі де қажет ететін процестер.

– Бұл жұмыстан адамды мүлде шеттету мүмкін емес. Машина сарымсақты адам сияқты мұқият сұрыптай алмайды, дейді фермер.

Неліктен сатып алушылар қайтады

Бүгінгі күні әрбір дерлік дүкенде ұсынылған импорттық сарымсақтың көп мөлшеріне қарамастан, Шуругин фермасының өнімдері сөрелерде ұзақ тұрмайды. Кәсіпкердің айтуынша, тұрақты тұтынушылар жергілікті сарымсақты сырттан әкелінген сарымсақты ажыратуды бұрыннан үйренген.

- Біздің сарымсақ бірден танылады. Оның бай дәмі мен күшті хош иісі бар. Адамдар дәл осы үшін келеді. Бірнеше сағат ішінде бүкіл көлем дерлік бөлшектелетін болады», - деді ол.

Сапаның құпиясы өсіп келе жатқан технологияда ғана емес.

Шаруашылық өз тұқым қорын сақтауға үлкен көңіл бөледі. Ол үшін ең жақсы өсімдіктер жыл сайын тұқымға қалдырылады және толық жаңарту циклінен өтеді.

Әуе гүлшоғырларынан - пиязшықтардан - алдымен бір тісті сарымсақ алынады, ал басқа маусымнан кейін бірінші репродукцияның сарымсақ өседі. Бұл цикл үш жылға созылады, бірақ сортты деградациясыз сақтауға және тұрақты жоғары сапалы өнімдерді сақтауға мүмкіндік береді.

Сондықтан сатып алушылар қайта оралады, дейді фермер. Олар тек көкөніс емес, барлық технологиялық талаптарға сай өсірілген өнімді сатып алып жатқандарын біледі.

Неғұрлым фермерлер көп болса, соғұрлым жақсы

Шаруашылық тарихы ауыл тұрғындарын да назардан тыс қалдырған жоқ. Соңғы жылдары сарымсақ өсіруге қызығушылық айтарлықтай өсті. Көбісі оны бақша учаскелеріне отырғыза бастады, ал кейбіреулер бұл аумақты толыққанды бизнеске айналдыруды шешті. Дегенмен, Шуругин жаңа өндірушілердің пайда болуынан қорықпайды. Оның айтуынша, ішкі нарық әлі де сапалы сарымсақ тапшылығын сезінуде, сондықтан сұраныс ұсыныстан айтарлықтай асып түседі.

- Барлығына орын жеткілікті! Мен адамдарға технология туралы сабырлы түрде айтамын, бір кездері өзім жасаған қателіктерден қалай аулақ болу керектігін түсіндіремін. Мен бастаған кезде маған да қолдау жетіспеді. Сондықтан, енді алғаш қадам басқандарға көмектесуге тырысамын», – дейді кәсіпкер.

Оның пайымдауынша, бұл әдіс жеке шаруашылықтарға ғана емес, бүкіл өңірге тиімді. Нарықта неғұрлым сапалы жергілікті өнім пайда болса, соғұрлым импортқа тәуелділік азаяды.

"Біздің әңгімеміз ауыл шаруашылығында өзін сынап көруді көптен армандағандарды шабыттандырады деп сенемін. Ең бастысы, бастаудан қорықпаңыз және мұнда оңай ақша жоқ екенін түсініңіз. Егер сіз өз жұмысыңызды жақсы көрсеңіз және тынбай еңбек етуге дайын болсаңыз, нәтиже міндетті түрде келеді", - деп атап өтті Олег Шуругин.