Городская среда • FRESH CITY •

Филиалу КМБПЧ в Уральске 24 года: громкие кейсы

КМБПЧ или Казахстанское бюро по правам человека и соблюдению законности - это, пожалуй, самая известная правозащитная организация в нашей стране. В сентябре ее Западно-Казахстанскому филиалу исполнилось 24 года. Вместе с директором филиала правозащитником Павлом Кочетковым вспоминаем, чем запомнились 00-е и 10-е годы, и какое влияние они оказывают на ситуацию сегодня.

Автор:
Филиалу КМБПЧ в Уральске 24 года: громкие кейсы

Борьба за историческое наследие и «варварская» застройка старого Уральска

Начало правозащитной карьеры Павла Кочеткова пришлось на самые благополучные для независимого Казахстана годы. 00-е - это рассвет бизнеса, высокие цены на нефть и относительная стабильность, по которой так соскучились казахстанцы. Однако у такого процветания рыночных отношений был и обратный эффект. Растущие амбиции бизнеса, не без участия высокопоставленных чиновников, нацелились на главное богатство города - его историческое наследие. Памятники архитектуры, скверы и площади представляли собой лакомый кусочек, заполучить который значит сделать инвестицию на долгие годы вперед.

«У меня на руках был документ, закрепляющий понятие историческая часть города и ее границы. Она простиралась от района Куреней до улицы Батурина (ныне Ихсанова). Там располагались здания, которые представляли собой не только архитектурную ценность, потому как в них некогда жили или останавливались исторические личности - поэты, писатели, полководцы, политические деятели. Мне как уральцу было больно смотреть, как история города делилась на участки и продавалась в частные руки. И во всем была замешана местная власть», - вспоминает правозащитник. Свидетелем одной такой подковерной «разборки» стал и сам Павел Михайлович. Главный архитектор города (не будем называть его имя в целях безопасности) отказывался согласовывать многочисленные крылечки и пристройки, которые заполонили Уральск и нарушали не только исторический облик города, но и все возможные правила благоустройства. Не выдержав давления, архитектор добровольно покинул свою должность, а тогдашний аким избавился от препятствия в его лице. Происходило это в начале 2000-х.

«На одну из сессий маслихата пришли весьма богатые люди, по слухам связанные с семьей Назарбаева. Их интересовал участок земли, где сейчас расположен ТД «Атриум», но тогда это был садик. Они хотели, чтобы его перевели из одной категории в другую, и давили на то, что это место давно заброшено и стало пристанищем для бродяг, спящих на лавочках. Тут возникает вопрос, а кто запустил этот садик до такого состояния? Местная исполнительная власть, в руках которой были сосредоточены основные рычаги. Сегодня я считаю, что все было бездумно сделано. По генплану тех лет весь промежуток между улицами Театральная (Дины Нурпеисовой) и Красноармейская (Жубана Молдагалиева) от Чагано-Набережной до Перевалочной рощи должен был стать пешеходной зоной, переходящей в лесопарк. То есть в этом периметре остались бы сплошь скверы и парки без автомобильного движения. Каким образом все изменили? Сначала мешал Ворошиловский завод, сейчас завод «Зенит», но и его, как известно, планируют продать».

В итоге участок под «Атриумом» продали за смешную цену чуть более 1 млн тг. И почти сразу новые владельцы начали расправляться с деревьями. Тогда Павел Кочетков подал в суд. И первое время даже пользовался поддержкой в прокуратуре. Однако это не помогло сохранить прежний генплан города. Несмотря на сопротивление маслихата, аким города

изменил его. Отголоски того решения, продвинутого буквально одним человеком, мы могли видеть уже в наше время, когда Перевалочная роща оказалась под угрозой застройки. «Потом точно также продали сквер за гостиницей «Урал». На его месте планировали построить жилой комплекс с магазинами, детским садом - преподносили, будто все делается для народа. Но сегодня мы знаем, что в итоге там построили банки, торговый центр и офис нефтяной компании. Можно ли было сохранить сквер? Наверное да. Новые здания не вписываются в архитектурные нормы исторической части города, их можно было построить и в другом месте», - считает правозащитник. В те же годы разделили на 12 участков и продали набережную Урала, в районе Стеллы. Все сделали по знакомой схеме - перевели землю из одной категории в другую. В данном случае из рекреационных земель в городские. И опять Павел Кочетков подал в суд. «Все суды я проиграл. Мне сразу говорили, что дело не перспективное. Но сейчас заново начали поднимать эту тему и быть может, прокуратура все же разберется. Несмотря на неудачи в судах, я считаю, что судиться было необходимо. Если бы в суд обращался не я один, а все, кому не безразлична судьба города, возможно эффект был бы другим. В то время поддержка от горожан в основном была на словах. За это, конечно, спасибо. Впадать в апатию из-за неудач не стоит, потому как сегодня люди стали больше беспокоиться об экологии, думать о том, каким воздухом будут дышать их дети и какую воду пить». Борьба за исторический облик Уральска началась еще тогда, когда Павел Михайлович не возглавлял КМБПЧ. Но мы приводим данный, так как он имеет прямое влияние на проблемы города сегодня.

«Грибное дело»

Любите ли вы гулять в лесу? Для жителей Уральска и в целом Западно-Казахстанской области походы в лес - это привычное дело. Но в 2013 году мы могли лишиться такого права.

«По решению областного маслихата были установлены ставки за сбор грибов, ягод, трав, и новые правила вхождения в лес. Однозначно, решение было незаконным. И общественность тут же отреагировала возмущением. Я сразу же нашел противоречия водному и экологическому кодексу, и отправился в маслихат. Разъяснил ситуацию и сказал, что не буду подавать в суд, если они сами изменят свое решение. На свое предложение я получил отказ и пошел в суд. Судья первой инстанции отказала мне. Против меня в суде, кроме областного маслихата, выступали акимат города, акимат области, прокуратура города и области, департамент юстиции и управление природных ресурсов, так как данное решение маслихата проходило экспертизу на соответствие законодательству РК и все эти органы имели отношение к нему. В апелляционном суде я уже выиграл», - рассказывает Павел Кочетков.

Решение маслихата фактически лишало обычных граждан права на нахождение в лесу. Речь не шла о сборе грибов и ягод в промышленных масштабах - под удар попадали те, кто собрал для себя корзинку груздей или стакан ежевики. «Богатство леса дано нам природой. Мы все имеем равное право наслаждаться отдыхом в лесу бесплатно, и в том числе угощаться дарами природы. Подчеркну, именно угощаться, а не зарабатывать на них», - добавил правозащитник.

Защита заключенных

В 1998 году Казахстан ратифицировал Конвенцию против пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания. Позже в 2008 году также был принят Факультативный протокол к ней. В 2013 году заработал Национальный превентивный механизм борьбы против пыток. Все это сделано для того, чтобы граждане, находящиеся в режимных объектах - в СИЗО, полицейских участках, колонии, тюрьмах, спецприемниках, интернатах и психиатрических больницах могли рассчитывать на соблюдение их прав и свобод, а в случае нарушения их на юридическую помощь. Везде, где против человека могут применяться пытки.

«Для Казахстана, к сожалению, пытки и жестокое обращение с заключенными не редкость. Например, в 2020 году в колонии строгого режима происходили массовые избиения. Пострадали 246 человек. И никого из причастных не посадили, несмотря на многочисленные комиссии из органов. Все 22 уголовных дела прекратили. В 2023 году во время массовых избиений пострадало 47 человек в той же колонии. Многих запугали, и они отказались от претензий, осталось только шесть человек, которым мы сейчас помогаем. Здесь важно понимать, что дело не сколько в самом факте жестокого обращения, сколько в том, что виновные не несут наказания. Наказание должно быть неотвратимо. Какой-то вор, попавший в колонию, по решению суда лишь временно ограничивается в праве на свободу, другие его права защищаются конституцией. На все есть законы», - отмечает директор филиала КМБПЧ.

В уголовно-исправительной системе должен соблюдаться режим содержания, предоставляться хорошее питание и медицинская помощь, доступ к образованию и труду. Для чего как не для исправления наказывают ограничением свободы? «За этот год по фактам пыток и жестокого обращения в режимных объектах к нам обратились 19 человек. Надо понимать разницу между пытками, то есть физическим и моральным воздействием с целью признания и дачи показаний, и жестоким обращением. Приведу пример. Женщина, работала бухгалтером и попала под суд по обвинению в растрате. Ее осудили в то время, когда она находилась на последних месяцах беременности. Женщина нуждалась в дополнительных прогулках и медицинских осмотрах, но этого ничего не делали, пока она не написала жалобу. Благо, с ребенком все хорошо и удалось добиться того, чтобы маму вместе с ним отпустили под домашний арест».

Беженцы

Казахстан присоединился к Конвенции по статусу беженцев в 1998 году. Но на практике иностранцы с трудом добиваются получение убежища в нашей стране. Западно- Казахстанский филиал КМБПЧ в данный момент ведет три дела о беженцах - семья из Украины, дезертировавший гражданин России и иранец, бежавший из-за своих политических взглядов. «Гражданина России Санджиева привлекли к уголовной ответственности в нашей области за незаконный переход границы. Как такое решение мог принять суд, когда он явился к пограничникам и попросил о помощи? Он не скрывался, не пытался незаконно легализоваться и устроиться на работу, он открыто попросил убежища в нашей стране. Да, не факт, что это убежище ему обеспечили бы, но привлекать к уголовной ответственности за это нельзя. Ситуацию усложняет то, что у него нет с собой загранпаспорта РФ, потому

как он бежал из военной части и с собой был лишь военный билет. Сейчас его дело в Верховном суде, и мы делаем все, чтобы помочь».

Семья из Украины обратилась в бюро также из-за отказа в статусе беженцев. Хотя преследования по языку и вере, согласно Женевской конвенции, являются основанием для этого. «В качестве доказательств слов этой семьи, мы предоставляли документы ООН и доклад Госдепа, которые фиксировали факты притеснения граждан. Однако наш суд считает, что, если нет физического воздействия, нет судебного преследования, следовательно, и нет основания для предоставления убежища».

История гражданина Ирана и вовсе полна драматических событий. На родине его родственники были казнены по политическим мотивам, а сам он, являясь членом оппозиционной партии, сидел в тюрьме. Выйдя под залог, ему удалось бежать в Беларусь, где он долгое время жил с семьей и работал. Пока в 2020 году в социальных сетях не поддержал митинги против результатов выборов президента. За такой «проступок» власти Беларуси тут же лишили его вида на жительство. Вынужденный бежать в Азербайджан, оттуда в Турцию и только после этого в Казахстан, иранский беженец получил отказ в убежище, так как прибыл в нашу страну из третьей безопасной страны, то есть Турции. Но претендовать на статус беженца в государстве, где находятся уже 8 млн беженцев, и практикуются тайные высылки политических активистов, было бы также опасно, как возвращаться на родину. Данное дело также ждет рассмотрения в Верховном суде.

«Насколько мы можем физически осилить, столько и помогаем людям», - заключил Павел Кочетков.

Западно-Казахстанский филиал КМБПЧ занимается делами по более чем 30 видам прав человека. Небольшой коллектив правозащитников и юристов, работающих в скромном офисе, порой становится последней надеждой для тех, кто оказался в безвыходной ситуации.

ҚИБХР Оралдағы филиалына 24 жыл: атышулы істер

KIBHR немесе Қазақстандық Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросы еліміздегі ең танымал құқық қорғау ұйымы болуы мүмкін. Қыркүйек айында оның Батыс Қазақстандағы филиалына 24 жыл толды. Филиал директоры, құқық қорғаушы Павел Кочетковпен бірге біз 00 және 10-ның не үшін есте қалатынын және олардың бүгінгі жағдайға әсері қандай екенін еске түсіреміз.

Тарихи мұра үшін күрес және ескі Оралдың «варварлық» дамуы

Павел Кочетковтың құқық қорғау мансабының басталуы тәуелсіз Қазақстанның ең гүлденген жылдары болды. 00-ші жылдар бизнестің таңы, мұнай бағасының жоғарылығы және қазақстандықтар қатты сағынған салыстырмалы тұрақтылық болды. Алайда нарықтық қатынастардың мұндай өркендеуі де керісінше әсер етті. Жоғары лауазымды шенеуніктердің қатысуынсыз өсіп келе жатқан бизнестің амбициясы қаланың басты байлығы – тарихи мұраны көздеді. Сәулет ескерткіштері, саябақтар мен скверлер дәмді кесек болды, оларды алу көптеген жылдар бойы инвестиция салуды білдіреді.

«Қолымда қаланың тарихи бөлігі мен оның шекарасы туралы түсінікті бекітетін құжат болды.Ол Күреңей ауданынан Батурин көшесіне (қазіргі Ихсанова) дейін созылып жатты.Ол жерде тек сәулеттік құндылығы жоқ ғимараттар болды, өйткені тарихи тұлғалар – ақындар, жазушылар, генералдар, саясаткерлер бір кездері өмір сүрген немесе тұрған. секциялар мен жеке қолға сатылды, ал жергілікті билік бәріне араласты», - деп еске алады құқық қорғаушы. Павел Михайловичтің өзі де осындай бір «төбелестің» куәсі болды. Қаланың бас сәулетшісі (қауіпсіздік мақсатында оның атын атамаймыз) Орал қаласын толтырып, қаланың тарихи келбетін ғана емес, барлық ықтимал абаттандыру ережелерін бұзған көптеген подъездер мен кеңейтулерді бекітуден бас тартты. Қысымға төтеп бере алмаған сәулетші өз еркімен қызметінен кетіп, сол кездегі әкім өз бойындағы кедергіден құтылды. Бұл 2000 жылдардың басында болды.

«Мәслихат сессияларының біріне Назарбаевтың отбасына қатысты деген қауесет бар өте ауқатты адамдар келді, олар қазір «Атриум» сауда орталығы орналасқан жер теліміне қызығушылық танытты, бірақ ол кезде ол балабақша болды. Олар оның бір санаттан екінші санатқа ауыстырылуын қалап, бұл жердің әлдеқашан қараусыз қалғанын және бұл жердің баяғыдан бері қараусыз қалғанын және осы жерде отырғандардың баспанасына айналғанын алға тартты. Балабақшадан осындай мемлекетке, негізгі рычагтар кімнің қолында шоғырланған еді, бүгінде сол жылдардағы бас жоспар бойынша Театральная (Дина Нұрпейісова) мен Красноармейская (Жұбана Молдағалиева) көшелерінің арасы Шагано-Эмбанк, Гроппоческке дейінгі аралықта барлығы ойластырылмаған деп есептеймін. Орман саябағына айналу, яғни бұл периметрі көлік қозғалысы жоқ алаңдар мен саябақтар болар еді, алдымен Ворошиловский зауыты кедергі келтірді, бірақ олар оны да сатуды жоспарлап отыр.

Нәтижесінде Атриум астындағы учаске 1 миллион теңгеден сәл асатын күлкілі бағаға сатылды. Жаңа қожайындар бірден ағаштарды кесуге кірісті. Содан кейін Павел Кочетков сотқа шағым түсірді. Алғашында ол тіпті прокуратураның қолдауына ие болды. Бірақ бұл қаланың бұрынғы бас жоспарын сақтауға көмектеспеді. Мәслихаттың қарсылығына қарамастан қала әкімі

оны өзгертті. Біз бұл шешімнің жаңғырығын, сөзбе-сөз бір адам көтерген, біздің заманымызда, Транспарант тоғайы даму қаупіне ұшыраған кезде көрдік. «Одан кейін олар «Орал» қонақүйінің артындағы алаңды дәл осылай сатты. Оның орнына олар дүкендері мен балабақшасы бар тұрғын үй кешенін салуды жоспарлады - олар мұны халық үшін жасалып жатқандай етіп көрсетті. Бірақ бүгінде ол жерде банктер, сауда орталығы және мұнай компаниясының кеңсесі салынғанын білеміз. Саябақты құтқару мүмкін болды ма? Мүмкін иә. Жаңа ғимараттар қаланың тарихи бөлігінің сәулеттік стандарттарына сәйкес келмейді; олар басқа жерге салынуы мүмкін еді», - деп есептейді құқық қорғаушы. Сол жылдары олар оны 12 телімге бөліп, Стелла ауданындағы Жайық жағалауын сатып жіберді. Барлығы таныс үлгі бойынша жасалды - жер бір санаттан екінші санатқа ауыстырылды. Бұл жағдайда рекреациялық жерден қалалық жерлерге дейін. Және Павел Кочеков тағы да сот ісін жоғалтты. Олар маған бизнестің болашағы жоқ екенін бірден айтты. Бірақ қазір олар бұл тақырыпты қайта көтере бастады, мүмкін прокуратура оны реттейтін шығар. Соттардағы сәтсіздіктерге қарамастан, сотқа жүгіну қажет болды деп есептеймін. Сотқа тек мен емес, қаланың тағдырын ойлайтындардың бәрі барса, нәтиже басқаша болар ма еді. Ол кезде қала тұрғындарының қолдауы негізінен ауызша болды. Бұл үшін, әрине, рахмет. Сәтсіздікке ұшырап, немқұрайлылық танытудың жөні жоқ, өйткені бүгінде адамдар балаларының қандай ауамен тыныстап, қандай су ішетінін ойлап, қоршаған ортаға көбірек көңіл бөлді». Оралдың тарихи келбеті үшін күрес Павел Михайлович ҚИБХР-ді басқармаған кезде де басталды. Бірақ біз мұны ұсынып отырмыз, өйткені ол бүгінгі қаланың проблемаларына тікелей әсер етеді.

«Саңырауқұлақ бизнесі»

Сіз орманда серуендегенді ұнатасыз ба? Орал қаласы мен жалпы Батыс Қазақстан облысының тұрғындары үшін орманға бару кәдімгі іс. Бірақ 2013 жылы бұл құқықтан айырылып қалуымыз мүмкін еді.

«Облыстық мәслихаттың шешімімен саңырауқұлақтарды, жидектерді, шөптерді жинаудың тарифтері, орманға кірудің жаңа ережелері белгіленді. Бұл шешімнің заңсыз екені анық. Ал жұртшылық бірден наразылық танытты. Мен су және экологиялық кодекстерге қайшылықты бірден тауып, мәслихатқа бардым. Жағдайды түсіндіріп, шешімімді өздері өзгертпесе, өз шешімімді өзгертпейтінімді айттым. Сотқа жүгінген судья мені қабылдамады, облыстық мәслихат, қала әкімдігі, облыс әкімдігі, қала және облыс прокуратурасы, әділет басқармасы мен табиғи ресурстар департаменті маған қарсы әрекет етті, себебі мәслихаттың бұл шешімі Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкестігі тексеріліп, сотқа шағымданған болатынмын Кочетков.

Мәслихаттың шешімі іс жүзінде қарапайым азаматтарды орманда болу құқығынан айырды. Біз өнеркәсіптік ауқымда саңырауқұлақтар мен жидектерді жинау туралы айтқан жоқпыз - сүт саңырауқұлақтарының себетін немесе бір стақан қаражидектерді жинағандар шабуылға ұшырады. "Орманның байлығын бізге табиғат берген. Орманда тегін демалуға, оның ішінде табиғаттың сый-сияпатына бөленуге бәріміз бірдей құқығымыз бар. Айта кетейін, олардан ақша табу емес, өзіңізді емдеңіз", - деп қосты құқық қорғаушы.

Тұтқындарды қорғау

1998 жылы Қазақстан Азаптауларға және басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын қарым-қатынас пен жазалау түрлеріне қарсы конвенцияны ратификациялады. Кейінірек 2008 жылы оның Факультативтік хаттамасы да қабылданды. 2013 жылы Азаптауға қарсы ұлттық алдын алу тетігі іске қосылды. Осының барлығы – тергеу изоляторларында, полиция бөлімшелерінде, колонияларда, түрмелерде, арнайы ұстау изоляторларында, интернаттарда және психиатриялық ауруханаларда жатқан азаматтардың өз құқықтары мен бостандықтарын сақтауға, ал олар бұзылған жағдайда заң көмегіне сенуі үшін жасалып отыр. Адамға қарсы азаптауды қолдануға болатын кез келген жерде.

«Өкінішке орай, Қазақстан үшін тұтқындарды азаптау, зорлық-зомбылық көрсету сирек емес. Мысалы, 2020 жылы қатаң режимдегі колонияда жаппай ұрып-соғу орын алды. 246 адам зардап шекті. Билік тарапынан жасалған көптеген комиссияларға қарамастан оған қатысқандардың ешқайсысы абақтыға жабылған жоқ. Барлық 22 қылмыстық іс тоқтатылды. Бір колонияда жарақат алғандардың көбісі қорқытып, өз талаптарын тастап, қазір біз көмектесіп жатқан алты адамды қалдырып, бұл жерде мәселе қатыгездікте емес, қылмыскерлердің жазаның тек сот шешімімен шектелетіндігінде екенін түсіну керек. оның басқа құқықтары конституциямен қорғалады, - деп атап өтті ҚИБХР филиалының директоры.

Қылмыстық-түзету жүйесінде қамауда ұстау режимі сақталуы, жақсы тамақ пен медициналық қызмет көрсету, оқу мен жұмысқа қолжетімділік қамтамасыз етілуі тиіс. Түзеу үшін болмаса, неліктен олар бас бостандығын шектеумен жазаланады? «Биыл қауіпсіз мекемелердегі азаптаулар мен зорлық-зомбылыққа қатысты бізге 19 адам хабарласты.Азаптау, яғни кінәсін мойындау және айғақ беру мақсатындағы физикалық және моральдық қысым мен қатыгез қарым-қатынастың айырмашылығын түсіну керек. Мысал келтірейін. Әйел есепші болып жұмыс істеп, соңғы айларда әйелге ақша жымқырды деген айып тағылып, сотқа тартылды. және медициналық тексерулер жүргізілді, бірақ ол шағым түсіргенше ештеңе жасалмады, бақытымызға орай, балада бәрі жақсы, біз анасы мен оны үйқамаққа шығаруға қол жеткіздік».

Босқындар

Қазақстан Босқындар туралы конвенцияға 1998 жылы қосылды. Бірақ іс жүзінде шетелдіктер біздің елден баспана алуда қиындықтарға тап болады. ҚИБХР Батыс Қазақстандағы бөлімшесі қазір босқындарға қатысты үш істі қарайды - Украинадан келген отбасы, елсіз қалған Ресей азаматы және саяси көзқарасына байланысты қашып кеткен ирандық. «Ресей азаматы Санджиев шекараны заңсыз кесіп өткені үшін облысымызда қылмыстық жауапкершілікке тартылды.Ол шекарашыларға келіп, көмек сұраған кезде сот мұндай шешімді қалай шығарды?Ол жасырынбады, заңсыз заңдастыруға және жұмысқа тұруға әрекеттенбеді, ол біздің елден ашық түрде баспана сұрады.Иә, оның бұлай болуы факті емес. өзімен бірге Ресей төлқұжаты болмағандықтан қиындады, өйткені

қалай әскери бөлімнен қашып, қасында тек әскери билеті болған. Қазір оның ісі Жоғарғы Сотта, біз көмектесу үшін қолдан келгеннің бәрін жасап жатырмыз».

Босқын мәртебесін беруден бас тартқандықтан, Украинадан келген бір отбасы да бюроға хабарласқан. Женева конвенциясына сәйкес тіл мен сенімге негізделген қудалау бұған негіз болғанымен. "Осы отбасының сөздерінің дәлелі ретінде біз БҰҰ-ның құжаттары мен Мемлекеттік департаменттің азаматтарға қысым көрсету фактілері жазылған баяндамасын ұсындық. Дегенмен, біздің сот физикалық күш болмаса, қудалау жоқ, сондықтан баспана беруге негіз жоқ деп санайды".

Иран азаматының тарихы драмалық оқиғаларға толы. Үйде оның туыстары саяси себептермен өлім жазасына кесілді, ал өзі оппозициялық партияның мүшесі болғандықтан түрмеде отырған. Кепілмен бостандыққа шыққан ол Белоруссияға қашып, отбасымен бірге тұрып, ұзақ уақыт жұмыс істеген. 2020 жылға дейін ол әлеуметтік желілерде президент сайлауының нәтижесіне қарсы митингілерді қолдаған жоқ. Мұндай «әдепсіз әрекеті» үшін Беларусь билігі оны бірден тұруға рұқсатынан айырды. Әзірбайжанға, одан Түркияға, одан кейін ғана Қазақстанға қашуға мәжбүр болған ирандық босқын біздің елге үшінші қауіпсіз елден, яғни Түркиядан келгендіктен баспана беруден бас тартты. Бірақ қазірдің өзінде 8 миллион босқыны бар және саяси белсенділерді жасырын қуып жіберу тәжірибесі бар мемлекетте босқын мәртебесін талап ету туған жерге оралу сияқты қауіпті болар еді. Бұл іс те Жоғарғы соттың қарауын күтіп тұр.

«Біз физикалық тұрғыдан қаншалықты жеңе аламыз, біз адамдарға көмектесеміз», - деп қорытындылады Павел Кочетков.

ҚИБХР Батыс Қазақстан филиалы адам құқықтарының 30-дан астам түрі бойынша істерді қарайды. Қарапайым кеңседе жұмыс істейтін құқық қорғаушылар мен заңгерлердің шағын командасы кейде үмітсіз жағдайға тап болғандардың соңғы үмітіне айналады.