После поднятого резонанса семь проектов по разработке песчано-гравийной смеси в ЗКО отклонены из-за серьёзных нарушений ОВОС. Экология - в приоритете.
Автор: Редакция Fresh City
В Западно-Казахстанской области Экспертный совет государственной экологической экспертизы отказал сразу семи компаниям в реализации проектов по разработке Аксуатского и Карабекского месторождений песчано-гравийной смеси (ПГС). Причина - существенные нарушения, выявленные в отчётах об оценке воздействия на окружающую среду (ОВОС).
Заседание, прошедшее 19 июня в Департаменте экологии ЗКО, вызвало широкий общественный резонанс. Масштаб планируемых работ, экологическая чувствительность территорий и качество представленных материалов - всё это стало предметом пристального внимания.
Слишком близко к Уралу
Аксуатское и Карабекское месторождения расположены всего в 250 метрах от русла трансграничной реки Урал - одной из главных водных артерий региона. Водоохранная зона Урала, согласно нормам, составляет от 1000 до 1200 метров. К тому же оба участка находятся в пределах государственного лесного фонда (ГЛФ), где промышленные разработки требуют особого согласования.
«Как мы видим, поддержки этим проектам со стороны общественности нет. Напротив, местные жители выражают активное несогласие», - подчеркнул руководитель департамента экологии ЗКО Мурат Ермеккалиев.
Один проектировщик - одни и те же ошибки
Ключевую роль в принятии решения сыграл доклад профессора ЗКУ им. М. Утемисова, кандидата географических наук Кажмурата Ахмеденова. Он указал на системные недочёты в ОВОС, подготовленных ИП «Экопроект» - подрядчиком всех семи компаний.
«В одних отчётах говорится о наличии трёх краснокнижных видов - степной орёл, журавль-красавка, стрепет, - а в других утверждается, что редкие виды не обнаружены. Это прямое противоречие», - отметил Ахмеденов.
По его словам, отчёты содержали:
Эксперт напомнил: при угрозе биоразнообразию проект должен быть отклонён без альтернатив - это не рекомендация, а норма закона.
Контраргументы - неубедительны
Руководитель ИП «Экопроект» Патима Ниетова отметила, что карта недр не обновлялась с 1964 года, а на участок претендуют разные компании с разными объёмами добычи. Представители компаний утверждали, что разработка необходима для строительства дорог, а нужная фракция песка есть только здесь.
На возражения экспертов о недопустимости вмешательства в береговую зону недропользователи заявили: «В ГЛФ водоохранные полосы и зоны не выделяются». Однако экологи сочли эти аргументы недостаточными.
«Пойменные леса планируется включить в состав создаваемой особо охраняемой природной территории “Жайык орманы”. Наличие или отсутствие формального зонирования не отменяет факта: это береговая зона реки, и разрабатывать её нельзя», - напомнил председатель Западно-Казахстанского эколого-географического общества Дархан Сариев.
Он подчеркнул, что:
Природа - без голоса, общество - с позицией
Сильный аргумент - мнение местных жителей. На общественных слушаниях активисты выразили категорическое несогласие с добычей ПГС в пойме Урала. По словам гражданского активиста Бейбита Альжанова:
«Наш лес - не товар. Мы уже не раз говорили: не отдадим Актогай. Это наша кормовая база, сенокосы, место отдыха. Сколько уже карьеров нарезали - везде одни котлованы!»
Решение принято
Экспертный совет единогласно отказал всем семи компаниям в выдаче положительного заключения. Проекты направлены на доработку с обязательным устранением нарушений и с учётом предложений научного и экологического сообщества.
Одной из инициатив стало предложение организовать курсы повышения квалификации для составителей ОВОС на базе ЗКУ им. М. Утемисова - чтобы избежать непрофессионального подхода в будущем.
Этот случай стал показателем: экологическая экспертиза в Казахстане - не формальность. Отказ - не просто приостановка добычи. Это сигнал: экология, наука и права местных жителей - важнее деклараций и интересов бизнеса.
Мансап болмайды
Айқай-шудан кейін Батыс Қазақстан облысындағы құм-қиыршық тас қоспаларын өңдеу бойынша жеті жоба ҚОӘБ-ны өрескел бұзуға байланысты қабылданбады. Экологияға басымдық беріледі.
Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік экологиялық сараптаманың Сараптамалық кеңесі жеті компанияның Ақсуат және Қарабек құм-қиыршықтас қоспасы (МГМ) кен орындарын игеру жобаларын жүзеге асырудан бірден бас тартты. Оның себебі - қоршаған ортаға әсерді бағалау (ҚОӘБ) есептерінде анықталған елеулі бұзушылықтар.
Маусымның 19-ы күні Батыс Қазақстан облысы экология департаментінде өткен жиын қоғамда үлкен резонанс тудырды. Жоспарланған жұмыстардың ауқымдылығы, аймақтардың экологиялық сезімталдығы және ұсынылған материалдардың сапасы – осының барлығы назар аударатын нысанға айналды.
Оралға тым жақын
Ақсуатское және Қарабек кен орындары облыстың негізгі су жолдарының бірі – трансшекаралық Жайық өзенінің арнасынан небәрі 250 метр жерде орналасқан. Оралдың су қорғау аймағы стандарттарға сәйкес 1000-нан 1200 метрге дейін жетеді. Сонымен қатар, екі учаске де Мемлекеттік орман қорының (МҚҚ) құрамында орналасқан, мұнда өнеркәсіпті дамыту үшін арнайы рұқсат қажет.
«Көріп отырғанымыздай, бұл жобаларға қоғамдық қолдау жоқ, керісінше, жергілікті тұрғындар белсенді түрде келіспеушіліктерін білдіруде», - деп атап өтті БҚО экология департаментінің басшысы Мұрат Ермекқалиев.
Бір дизайнер - бірдей қателер
Шешім қабылдауда негізгі рөлді ЗКУ атындағы профессордың баяндамасы ойнады. М.Өтемісов, география ғылымдарының кандидаты Қажмұрат Ахденов. Ол барлық жеті компанияның мердігері IP Ecoproject дайындаған ҚОӘБ-дегі жүйелік кемшіліктерді атап өтті.
«Кейбір мәліметтерде Қызыл кітапқа енген үш түрдің - дала бүркіті, тырна, тоғышардың бар екендігі көрсетілсе, басқалары сирек кездесетін түрлер табылмағанын айтады, бұл тікелей қайшылық», - деді Ахмеденов.
Оның айтуынша, баяндамаларда:
Сарапшы еске түсірді: егер биоәртүрлілікке қауіп төнсе, жобадан баламасыз бас тарту керек - бұл ұсыныс емес, заң нормасы.
Қарсы аргументтер сенімсіз
«Экожоба» АЖ басшысы Патима Ниетова 1964 жылдан бері жер қойнауының картасы жаңартылмағанын, өндіріс көлемі әртүрлі компаниялар алаңға талап қойып жатқанын атап өтті. Компания өкілдері игерілу жолдарды салу үшін қажет, ал құмның қажетті үлесі тек осында ғана бар екенін алға тартты.
Жағалау аймағына араласуға жол бермеу туралы сарапшылардың қарсылығына жер қойнауын пайдаланушылар: «СҚҚ-да су қорғау жолақтары мен аймақтары бөлінбеген» деп мәлімдеді. Алайда экологтар бұл дәлелдерді жеткіліксіз деп санады.
«Жаңадан құрылған «Жайық орманы» ерекше қорғалатын табиғи аумаққа жайылма ормандарды қосу жоспарлануда.Формальды аудандастырудың болуы немесе болмауы фактіні өзгертпейді: бұл өзеннің жағалау аймағы, оны игеру мүмкін емес», - деп еске алды Батыс Қазақстан экологиялық-географиялық қоғамының төрағасы Дархан Сариев.
Ол мынаны баса айтты:
Табиғат – үнсіз, қоғам – ұстаныммен
Күшті аргумент – жергілікті тұрғындардың пікірі. Қоғамдық тыңдауларда белсенділер Жайық алқабындағы АСГ өндіруге түбегейлі келіспейтіндіктерін білдірді. Азаматтық белсенді Бейбіт Әлжановтың айтуынша:
"Орманымыз тауар емес. Біз Ақтоғайдан бас тартпаймыз деп бірнеше рет айттық. Бұл біздің азық-түлік қорымыз, шабындығымыз, тынығатын жеріміз. Қаншама карьерлер кесілген - барлық жерде тек шұңқырлар бар!"
Шешім қабылданды
Сараптамалық кеңес барлық жеті компанияға оң қорытынды беруден бірауыздан бас тартты. Жобалар бұзушылықтарды міндетті түрде жою және ғылыми және экологиялық қоғамдастықтың ұсыныстарын ескере отырып қайта қарауға бағытталған.
Бастамалардың бірі – ЗКУ базасында ҚОӘБ құрастырушыларының біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастыру туралы ұсыныс болды. М.Өтемісова – келешекте кәсіби емес тәсілді болдырмау.
Бұл жағдай көрсеткішке айналды: Қазақстанда қоршаған ортаға әсерді бағалау формальдылық емес. Сәтсіздік - бұл өндірістің тоқтап қалуы ғана емес. Бұл дабыл: декларация мен бизнес мүдделерінен гөрі экология, ғылым және жергілікті тұрғындардың құқықтары маңыздырақ.
