«Новогодняя» новость о том, что крупнейшая казахстанская нефтегазовая компания намеревается приобрести зарубежные активы, пришла к нам от источников Bloomberg. В «КазМунайГаз» покупку завода в Болгарии сначала никак не комментировали, но спустя время всё же раскрыли свои планы «перехватить» объект, ещё недавно принадлежавший российскому «Лукойлу». Рассмотрим политические и экономические предпосылки данного решения и мнения экспертов.
Автор: Редакция Fresh City
Первые слухи
В начале января Bloomberg опубликовал статью «KazMunaiGas is said to be among bidders for Lukoil’s Bulgaria refinery». Как минимум два источника поделились с зарубежным изданием подробностями о ходе переговоров. По их данным, «КазМунайГаз» обсуждает финансирование потенциального приобретения с Vitol Group. Предположительно, процесс продажи займёт около месяца, а цена может составить около $1 млрд. Несмотря на то что Litasco не находится под санкциями, условием продажи также является гарантия того, что деньги не будут переведены в Россию.
По утверждению источников Bloomberg, крупнейшая нефтегазовая компания Казахстана надеется, что болгарское правительство поддержит их заявку, так как НПЗ был спроектирован для переработки российской нефти марки Urals, качество которой схоже с качеством сырой нефти из нашей страны. Если предложение КМГ будет принято, компания обещает стабильно поставлять на НПЗ нефть Казахстана на наилучших возможных условиях.
Стоит отметить, что в ноябре 2024 года «КазМунайГаз» опровергал слухи о возможной покупке НПЗ в Болгарии. По мнению эксперта Нурлана Жумагулова, сейчас завод в Бургасе на 40% и без того обеспечивается казахстанской нефтью, объём которой хотят увеличить ввиду запрета на закуп российской нефти.
О чем идет торг?
Теперь разберёмся, что именно намеревается приобрести КМГ за $1 млрд. НПЗ «Лукойл Нефтохим Бургас» находится в Бургасе на черноморском побережье Болгарии. Компания называет его самым крупным предприятием по переработке нефти на Балканском полуострове и основным поставщиком топлива на внутренний рынок Болгарии. «Лукойл» владеет им с 1999 года. «Нефтохим» обеспечивает 80% потребностей Болгарии в дизельном топливе и бензине и составляет десятую часть ВВП страны. Трудности начались с обострением санкционной политики ЕС в отношении России.
В январе 2024 года власти Болгарии ввели запрет на экспорт нефтепродуктов с завода в Бургасе, а в марте запретили перерабатывать российскую нефть. Таким образом, предприятию был буквально перекрыт «кислород», и продажа НПЗ стала вопросом времени.
Ранее, в 2023 году, болгарская сторона также ввела для завода налог на прибыль в 60%, который согласилась сократить до 15% только в случае покупки актива третьей стороной. Кроме того, НПЗ обязали провести модернизацию на €500 млн для возможности переработки «нероссийских» сортов нефти. Если российская компания не будет выполнять требования о полной диверсификации поставок нефти, правительство сможет передать НПЗ и другие её активы в стране государству через специального управляющего. В том же году власти Болгарии выписали «Лукойлу» штраф на $108 млн за злоупотребление доминирующим положением на топливном рынке и досрочно расторгли концессию на нефтяной терминал в Росенеце, который перешёл в государственную собственность без выплаты компенсаций.
Комментарии КМГ
Первое время после появления в СМИ сообщений о покупке проблемного завода в Бургасе казахстанской компанией «КазМунайГаз» никак их не комментировал. Однако чуть позже появилось официальное заявление КМГ. В компании ограничились краткой констатацией факта.
«КазМунайГаз» был приглашён компанией «Лукойл» к участию в конкурсе по приобретению НПЗ «Лукойл Нефтохим Бургас» в Болгарии. Детали обсуждаются», - заявили в пресс-службе КМГ.
Также в компании напомнили о двух НПЗ в Румынии - «Вега» и «Петромидиа», доля КМГ, в которых составляет 54,63%. Компания считает, что сделка по заводу в Бургасе поможет расширить её возможности на международном энергетическом рынке.
«КазМунайГаз»: в новый год с новыми активами
Нужны ли новые активы?
Здесь стоит добавить контекста про активы КМГ в Румынии, которые ряд экспертов скорее считают «чемоданом без ручки», чем инструментом достижения влияния на международном рынке для Казахстана. НПЗ «Вега» и «Петромидиа» перешли к КМГ в далёком 2007 году. Тогда эта сомнительная покупка не вызвала ажиотажа в Казахстане и прошла практически незаметно. Даже не известна точная сумма сделки - по последним данным, речь шла о примерно $1,75 млрд. Новым владельцам пришлось взять на себя огромные долги предприятия и вложить в него многомиллионные инвестиции, чтобы в итоге не прийти к ожидаемой стабильной прибыли.
Rompetrol, «дочка» КМГ, управляющая румынскими активами, в прошлом году была вынуждена признать, что три квартала компания закончила с консолидированными результатами в минусе на $66,7 млн при выручке в $3,6 млрд, хотя за тот же период 2023 года убытки составили $3,5 млн на фоне продаж на $4,1 млрд.
«На финансовые результаты повлияли плановая остановка НПЗ Petromidia в период с марта по май 2024 года, а также другие факторы, не зависящие от деятельности завода, включая волатильность котировок на сырьё (нефть, биокомпоненты) и нефтепродукты, соответственно, динамика маржи переработки на международном уровне», - отмечается в прошлогоднем пресс-релизе дочерней компании КМГ.
Кроме того, что с течением времени КМГ уступила румынской стороне 44,7% акций, казахстанская компания платит рекордные налоги в казну другой страны. Так, КМГ выплатил в 2023 году 791,7 млрд тенге в качестве налогов и сборов в Румынии и 686,8 млрд тенге - в Казахстане. За третий квартал 2024 года выплаты Rompetrol в румынскую казну составили $456 млн, а за первые девять месяцев того же года в целом - $1,12 млрд.
На фоне неоправданных трат в Румынии и непрекращающихся аварий на НПЗ внутри страны (10 января на Атырауском НПЗ произошла утечка 30 тонн бензина) покупка очередного дорогостоящего актива за рубежом выглядит абсурдной. Эксперты сходятся во мнении, что КМГ следует сначала разобраться с предприятиями внутри страны и уже после этого реализовывать амбиции на международном рынке.
По прогнозам авторов телеграм-канала «Нефть и газ», Казахстан может начать импорт ГСМ из России в целях избежания дефицита на фоне плановых ремонтных работ на казахстанских НПЗ. Ожидается, что это произойдёт уже в июне.
ҚазМұнайГаз: жаңа жылға жаңа активтермен
Қазақстандық ірі мұнай-газ компаниясының шетелдік активтерді сатып алуға ниетті екендігі туралы жаңа жылдық жаңалық бізге Bloomberg дереккөздерінен келді. Алғашында «ҚазМұнайГаз» Болгариядағы зауытты сатып алуға қатысты пікір білдірмеді, бірақ біраз уақыттан кейін олар соңғы кезге дейін ресейлік «Лукойл» компаниясына тиесілі нысанды «ұстау» жоспарларын әшкереледі. Бұл шешімнің саяси-экономикалық алғышарттары мен сарапшылардың пікірлерін қарастырайық.
Алғашқы қауесет
Қаңтар айының басында Bloomberg «Лукойлдың Болгариядағы мұнай өңдеу зауыты бойынша тендерге қатысушылардың қатарында «ҚазМұнайГаз» бар» деген мақала жарияланған. Кем дегенде екі дереккөз шетелдік басылыммен келіссөздердің барысы туралы мәліметтермен бөлісті. Олардың айтуынша, «ҚазМұнайГаз» Vitol Group-пен әлеуетті сатып алуды қаржыландыру мәселесін талқылап жатыр. Болжам бойынша, сату процесі шамамен бір айға созылады және бағасы шамамен $1 млрд болуы мүмкін. Litasco-ның санкцияға ұшырамағанына қарамастан, сату шарты да ақшаның Ресейге аударылмауының кепілі болып табылады.
Bloomberg ақпарат көздерінің хабарлауынша, Қазақстанның ірі мұнай-газ компаниясы Болгария үкіметі олардың өтінімін қолдайды деп үміттенеді, өйткені зауыт ресейлік Урал мұнайын өңдеуге арналған, оның сапасы біздің елдің шикі мұнайының сапасымен бірдей. ҚМГ ұсынысы қабылданатын болса, компания қазақстандық мұнайды ең жақсы шарттармен зауыттарға тұрақты түрде жеткізуге уәде береді.
Айта кетейік, 2024 жылдың қарашасында «ҚазМұнайГаз» Болгарияда мұнай өңдеу зауытын сатып алу мүмкіндігі туралы қауесетті жоққа шығарды. Сарапшы Нұрлан Жұмағұловтың айтуынша, қазір Бургастағы зауыт қазақстандық мұнаймен қазірдің өзінде 40% қамтамасыз етілген, олар Ресей мұнайын сатып алуға тыйым салуға байланысты оның көлемін арттырғысы келеді.
Мәміле не туралы?
Енді ҚМГ 1 миллиард долларға нақты не сатып алмақшы екенін анықтайық. Лукойл Нефточим Бургас мұнай өңдеу зауыты Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы Бургас қаласында орналасқан. Компания оны Балқан түбегіндегі ең ірі мұнай өңдеу зауыты және Болгарияның ішкі нарығына отынның негізгі жеткізушісі деп атайды. 1999 жылдан бері Лукойлға тиесілі. Нефточим Болгарияның дизельдік отын мен бензинге деген қажеттілігінің 80%-ын қамтамасыз етеді және елдің ішкі жалпы өнімінің оннан бір бөлігін құрайды. Қиындықтар ЕО-ның Ресейге қарсы санкциялық саясатының күшеюінен басталды.
2024 жылдың қаңтарында Болгария билігі Бургастағы зауыттан мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салды, ал наурызда ресейлік мұнайды өңдеуге тыйым салды. Осылайша, кәсіпорынға «оттегі» кесілді, ал мұнай өңдеу зауытын сату уақыт талабына айналды.
Бұған дейін, 2023 жылы болгар тарапы да зауыт үшін 60 пайыздық пайда салығын енгізген болатын, егер активті үшінші тарап сатып алған жағдайда ғана оны 15 пайызға дейін төмендетуге келіскен. Сонымен қатар, мұнай өңдеу зауыттарын «ресейлік емес» мұнай түрлерін өңдеу мүмкіндігіне ие болу үшін 500 миллион еуроға жаңғырту қажет болды. Егер ресейлік компания мұнай жеткізуді толық әртараптандыру талаптарын орындамаса, үкімет мұнай өңдеу зауытын және оның елдегі басқа да активтерін арнайы басқарушы арқылы мемлекет меншігіне өткізе алады. Сол жылы Болгария билігі «Лукойл» компаниясына жанармай нарығындағы үстем жағдайын теріс пайдаланғаны үшін 108 миллион доллар айыппұл салып, өтемақысыз мемлекет меншігіне өткен Розенецтегі мұнай терминалының концессиясын мерзімінен бұрын тоқтатты.
ҚМГ пікірлері
Алғашында БАҚ беттерінде қазақстандық «ҚазМұнайГаз» компаниясының Бургастағы проблемалы зауытты сатып алғаны туралы ақпарат пайда болғаннан кейін ол оларға ешқандай түсініктеме бермеді. Алайда біраз уақыттан кейін ҚМГ ресми мәлімдемесі пайда болды. Компания факті туралы қысқаша мәлімдемемен шектелді.
ҚазМұнайГазды Лукойл Болгариядағы Лукойл Нефточим Бургас мұнай өңдеу зауытын сатып алу конкурсына қатысуға шақырды. Егжей-тегжейлер талқылануда», — деді ҚМГ баспасөз қызметі.
Сондай-ақ компания ҚМГ үлесі 54,63% құрайтын Румыниядағы екі мұнай өңдеу зауытын - Vega және Petromidia - қайтарып алды. Компания Бургастағы зауыттың келісімі оның халықаралық энергетикалық нарықтағы мүмкіндіктерін кеңейтуге көмектеседі деп санайды.
Жаңа активтер қажет пе?
Бұл жерде ҚМГ-ның Румыниядағы активтері туралы кейбір контекстті қосқан жөн, оны бірқатар сарапшылар Қазақстан үшін халықаралық нарықта ықпал ету құралы емес, «тұтқасыз чемодан» деп санайды. «Вега» және «Петромидия» мұнай өңдеу зауыттары сонау 2007 жылы ҚМГ-ға берілді. Ол кезде бұл күмәнді сатып алу Қазақстанда әбігерге түспеді және назардан тыс қалды. Транзакцияның нақты сомасы тіпті белгісіз – соңғы мәліметтер бойынша ол шамамен 1,75 миллиард долларды құрады. Жаңа қожайындар түптеп келгенде күтілетін тұрақты пайдаға қол жеткізбеу үшін кәсіпорынның орасан зор қарыздарын алып, оған миллиондаған доллар инвестиция салуға мәжбүр болды.
ҚМГ-нің румындық активтерді басқаратын Rompetrol еншілес кәсіпорны өткен жылы компания 3,6 миллиард доллар кіріс бойынша 66,7 миллион долларға шоғырландырылған нәтижелермен қызыл түспен аяқталғанын мойындауға мәжбүр болды, дегенмен 2023 жылдың осы кезеңінде шығын 4,1 миллиард долларды сатудан 3,5 миллион долларды құрады.
«Қаржылық нәтижелерге Петромидия МӨЗ-нің 2024 жылдың наурыз-мамыр айлары аралығында жоспарланған тоқтауы, сондай-ақ зауыт қызметіне тәуелсіз басқа факторлар, соның ішінде шикізат (мұнай, биокомпоненттер) және мұнай өнімдеріне баға белгілеулерінің құбылмалылығы, тиісінше, мұнай өңдеу маржасының динамикасы, өткен жылы халықаралық деңгейде шығарылмаған, әсер етті.
Уақыт өте келе ҚМГ румын тарапына 44,7% акциясын жоғалтқанымен қатар, қазақстандық компания басқа елдің қазынасына рекордтық салық төлеп отыр. Осылайша, ҚМГ 2023 жылы Румынияда 791,7 млрд теңге, Қазақстанда 686,8 млрд теңге салықтар мен алымдар төледі. 2024 жылдың үшінші тоқсанында Rompetrol компаниясының Румыния қазынасына төлемдері 456 млн долларды, ал сол жылдың 9 айында тұтастай алғанда $1,1 млрд құрады.
Румыниядағы негізсіз шығындар мен ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарында орын алып жатқан апаттар (10 қаңтарда Атырау мұнай өңдеу зауытында 30 тонна бензин ағып кеткен) аясында шетелден тағы бір қымбат активті сатып алу қисынсыз болып көрінеді. Сарапшылар ҚМГ алдымен ел ішіндегі кәсіпорындармен айналысып, содан кейін ғана халықаралық нарықта өз амбицияларын жүзеге асыруы керек деген пікірде.
«Мұнай және газ» телеграм-арнасы авторларының болжамы бойынша, қазақстандық мұнай өңдеу зауыттарында жоспарлы жөндеу жұмыстары аясында тапшылықты болдырмау үшін Қазақстан Ресейден жанар-жағармай импорттауы мүмкін. Бұл маусым айында болады деп күтілуде.
