«Казводнадхоз» о проделанной работе и паводковой ситуации в ЗКО
С начала сентября увеличился приток воды в реке Урал, что связанно с обильными осадками в Башкирии и Челябинской области. Но для опасений причин нет, заверили в ЗКФ РГП ПХВ «Казводхоз», наоборот, увеличение объемов воды позволит заполнить водохранилища и подать весной воду на лиманы.
Автор: Редакция Fresh City
Обильный паводок этого года помимо разрушительных последствий принес и свои плюсы. Главная водная артерия региона, вызывавшая до этого серьезные опасения общественности и ученых в связи с критическим обмелением в этом году даже осенью полноводна и уровень воды не спадает. На 1 сентября был зафиксирован рекордный для этого времени года приток - 646 куб/с., тогда как в прошлом году в это же время поступало всего 80 куб/с., уровень воды в реке был выше прошлогоднего на три метра. Полноводна также и река Чаган - основной приток Урала, являющийся водохранилищем. Однако горожане обеспокоенных тем, что, если не будет произведен своевременный сброс воды в Урал, весной Чаган не сможет вместить паводковые воды и последствия паводка могут быть гораздо серьезнее чем в этом году. В ЗКФ РГП на ПХВ «Казводхоз» отметили, что на сегодняшний день Чаганское водохранилище заполнено на 100%. Но поводов для беспокойства нет и ежегодный спуск воды с Чагана будет произведен до первых заморозков, считает главный гидротехник «Казводхоза» Шынболат Ермагамбетов.
- Какие-либо прогнозы на весну пока делать рано. Моделировать каким будет паводок можно в конце февраля и в начале марта, когда «Казгидромет» даст первые прогнозы на весну. Основные индикаторы: осеннее увлажнение, снегозапасы, промерзание грунта и температурный режим. Если, к примеру, земля будет промерзшая, а потепление резкое, то конечно снег растает быстро и промерзший грунт не сможет впитать влагу. Промерзание грунта у нас где-то 40-90 см. и снег тает быстрее чем лед, поэтому грунт не успевает впитать воду. Если же таять будет постепенно, днем тепло, а ночью подмораживать, то такого обилия паводковых вод не будет. Относительно повышения уровня воды в реке Урал, это связано с увеличением осадков в конце лета в Республике Башкортостан и Челябинске. Производится осенний сброс с Ириклинского водохранилища для подготовки его к предстоящему паводковому сезону. С 11 сентября сброс был 111 кубометров в секунду, сейчас снижен до 60 кб/с., приток 50,0 кбм/с., свободный объем водохранилища 394 млн. кубометров бм., наполнение 85,58% от проектной мощности, то есть объем воды 2 млрд 863 млн. кубов воды, проектная мощность свыше 3 млрд., Помимо Ириклы в Урал еще впадает Сакмара, поэтому мы наблюдаем увеличение поступления воды.
Примечательно, что в этом году наполняемость Чаганского водохранилища до осени сохранилась в 100% объеме, раньше в это время обычно было 40-50%., сейчас в Чагане около 19 млн. кубометров воды. Кроме паводкового наполнения Чаган подпитывается родниками, около 1,03 кб/с отмечаем приток. Никаких проблем со сбросом с Чаганского водохранилища, в связи с увеличением объема воды в Урале нет. Сбросить воду с Чагана мы можем в любой момент. Если полностью открыть шандоры, вода уйдет примерно за сутки, но мы производим сброс постепенно, сначала открываем один шандор в середине, держим так два-три дня, потом открываем остальные. За несколько дней водохранилище освободим, воду сбросим как положено до первых заморозков. 15-20 октября производится поэтапное открытие отверстий плотины, и неиспользованная вода сбрасывается в нижний бьеф в реку Урал. Другого варианта, кроме сброса воды для обеспечения противопаводковых мероприятий нет, - пояснил Шынболат Ермагамбетов. По словам главного гидротехника ЗКО Чаганское водохранилище было спроектировано в 1957 г, сдано в эксплуатацию в 1965 г. В то время в пойме Чагана не было социальных объектов и жилой зоны, поэтому разлив Чагана никакой угрозы в то время не представлял.
В те годы шандор не было и ежегодно после паводка, ставили земляную перемычку, чтобы сохранить воду и организовать переезд на другую сторону. Вся конструкция работает с 1965г., сейчас 10 шандор, в 2012 г. был заменен один ряд шандор, козловой кран и рельсовые пути. В перспективе все сооружение конечно требует модернизации, но пока об этом даже и нет речи. Паводок принес с собой еще один положительный момент, помимо заполнения водохранилищ, в этом году наконец то было увеличено финансирование РГП «Казводхоз» и из республиканского бюджета выделено почти 41 млрд. тенге на приобретение землеройно-строительной техники. Как говорится, жаренный петух все-таки клюнул. Западно-Казахстанский филиал ожидает поступления 39-ти единиц новой техники. Те немногие земснаряды, которые имеются в распоряжении нашего Казводхоза давно уже технически и морально устарели, а для обслуживания системы водохранилищ важна своевременная очистка каналов и проток. Так как из-за заиливания и зарастания уменьшается проектная мощность искусственных водоемов и, соответственно, сброс воды. Гидротехники с нетерпением ожидают прихода новой техники, но возникает другая проблема - нет специалистов операторов, на земснарядах некому работать. Раньше было специальное ПТУ, где обучали машинистов-операторов, земснарядов, сейчас таких специалистов, к сожалению, не готовят.
- Когда приезжали коллеги из других стран, они удивлялись как наши старые земснаряды все еще работают. Новая техника позволит нам привести все наши ГТС в порядок. Даже со старыми снарядами мы провели в этом году большой объем работ. Прочистили свыше 3-х км. в низовьях реке Кушум, произведена выборочная механизированная очистка магистральных каналов. В целом запланировано проведение работ на сумму 466,0 млн. тенге, из них 322,1 млн. тенге за счет собственных средств нашего филиала, на сегодняшний день исполнение плана составляет 78%. Также провели восстановительные работы после паводка. В этом году в систему каскадных водохранилищ УКООС уже поступило 722 млн. кубометров воды, наполняемость составляет почти 56%, позже будет увеличение объема в Донгулюкское и Битикское водохранилища и ранней весной произведен сброс воды на лиманы. Полностью на 100% заполнять не следует, так как необходим свободный объем для сбора паводковых вод. Подается вода в низовья реки Кушум, в Жангалинский район на Камыш Самарские разливы, - рассказал Шынболат Ермагамбетов.
«Казводнадхоз» Батыс Қазақстан облысындағы атқарылған жұмыстар мен су тасқыны жағдайы туралы
Қыркүйек айының басынан бері Жайық өзенінде су ағыны күшейді, бұл Башқұртстан мен Челябі облысындағы жауын-шашынның көп болуымен байланысты. Бірақ қорқуға негіз жоқ, деп сендірді «Қазводхоз» РМК ЗКФ; керісінше, су көлемінің ұлғаюы көктемде су қоймаларын толтырып, сағаларға су жіберуге мүмкіндік береді.
Биылғы қатты су тасқыны өзінің жойқын зардаптарымен қатар, өз артықшылықтарын да әкелді. Бұған дейін биылғы жылдың сыни тайыздығына байланысты жұртшылықты, ғалымдарды қатты алаңдатқан облыстың бас су артериясы күзде де суға толып, су деңгейі төмендемейді. 1 қыркүйекте жылдың осы уақытындағы рекордтық су ағыны тіркелді - секундына 646 текше метр, ал өткен жылы дәл осы уақытта секундына 80 текше метр ғана келіп, өзендегі су деңгейі өткен жылмен салыстырғанда үш метрге жоғары болды. Шаған өзені де толып жатыр - су қоймасы болып табылатын Жайықтың негізгі саласы. Алайда, қала тұрғындары Жайыққа дер кезінде су жіберілмесе, көктемде Шағанның тасқын суын сыйдыра алмай, тасқынның салдары биылғыдан әлдеқайда ауыр болуы мүмкін деп алаңдаулы. «Қазводхоз» қоймасы жанындағы «ЗКФ» РМК бүгінде Шаған су қоймасы 100 пайызға толғанын атап өтті. Бірақ алаңдауға негіз жоқ және жыл сайын Шаған суын жіберу алғашқы аязға дейін жүзеге асады, дейді «Қазводхоздың» бас гидротехникі Шынболат Ермағамбетов.
– Көктемге болжам жасауға әлі ерте. «Қазгидромет» көктемнің алғашқы болжамдарын бергенде ақпанның соңы мен наурыздың басында су тасқынының қандай болатынын модельдеуге болады. Негізгі көрсеткіштер: күзгі ылғалдылық, қар қоры, топырақтың қатуы және температуралық жағдайлар. Егер, мысалы, жер қатып, температура күрт көтерілсе, әрине, қар тез еріп, қатқан топырақ ылғалды сіңіре алмайды. Біздің топырағымыз 40-90 см шамасында қатып, қар мұзға қарағанда тезірек ериді, сондықтан топырақ суды сіңіріп үлгермейді. Бірте-бірте еріп, күндіз жылы болып, түнде қатып қалса, тасқын судың мұндай молдығы болмайды. Жайық өзеніндегі су деңгейінің көтерілуіне келетін болсақ, бұл Башқұртстан Республикасы мен Челябіде жаздың аяғында жауын-шашынның көбеюімен байланысты. Алдағы су тасқыны маусымына дайындық үшін Ириклинск су қоймасынан күзгі су төгу жұмыстары жүргізілуде. 11 қыркүйектен бастап ағызу секундына 111 текше метр болса, қазір ол 60 кб/с дейін төмендеді, ағыны 50,0 кб/с, су қоймасының бос көлемі 394 миллион текше метр, толтыру жобалық қуаттың 85,58%, яғни судың көлемі жобалық қуаты 286 миллион текше метрден астам, судың құйылуы 23 миллиард текше метрден асады. млрд. Ирикладан басқа Орал да Сакмара ағып жатыр, сондықтан су ағынының артқанын байқаймыз.
Бір қызығы, биыл Шаған су қоймасын толтыру күзге дейін 100 пайызды құраса, бұрын бұл уақытта әдетте 40-50 пайызды құрайтын. Қазір Шағанда 19 миллион текше метрге жуық су бар. Шаған су тасқынынан басқа, бұлақтармен қоректенеді; шамамен 1,03 кб/с ағынды атап өтеміз. Оралдағы су көлемінің ұлғаюына байланысты Шаған су қоймасынан ағызу мәселесі жоқ. Шағаннан суды кез келген уақытта шығара аламыз. Чандорларды толық ашсаңыз, бір күнде су кетеді, бірақ ағызуды біртіндеп жасаймыз, алдымен ортасынан бір шандорды ашамыз, екі-үш күн осылай ұстаймыз, қалғанын ашамыз. Бірнеше күннен кейін су қоймасын босатып, алғашқы аязға дейін суды босатамыз. 15-20 қазанда бөгет саңылаулары біртіндеп ашылып, пайдаланылмаған су төменгі бассейнге Жайық өзеніне құйылады. Су тасқынына қарсы шараларды қамтамасыз ету үшін суды босатудан басқа амал жоқ, деп түсіндірді Шынболат Ермағамбетов. Батыс Қазақстан облысының бас инженер-гидротехникінің айтуынша, Шаған су қоймасы 1957 жылы жобаланып, 1965 жылы пайдалануға берілген, ол кезде Шаған жайылмасында әлеуметтік нысандар мен тұрғын үйлер болмағандықтан, Шағанның төгілуі ол кезде ешқандай қауіп төндірмеген.
Ол жылдары құм тасқыны жоқ, жыл сайын су тасқынынан кейін суды үнемдеу және арғы бетке көшуді ұйымдастыру үшін топырақ көпір орнатылды. Бүкіл құрылым 1965 жылдан бері жұмыс істеп келеді, қазір 10 құм бар, 2012 жылы бір қатар құмдар, порталдық кран және рельс жолдары ауыстырылды. Болашақта бүкіл құрылым, әрине, жаңғыртуды қажет етеді, бірақ әзірге бұл туралы әңгіме жоқ. Су тасқыны тағы бір жағымды сәт әкелді, су қоймаларын толтырумен қатар, биылғы жылы «Қазводхоз» РМК қаржыландыруы түпкілікті ұлғайтылып, жер қазу және құрылыс техникасын сатып алуға республикалық бюджеттен 41 миллиард теңгеге жуық қаражат бөлінді. Айтқандай, қуырылған әтеш ақыры шұқыды. Батыс Қазақстан филиалы 39 бірлік жаңа техниканың түсуін күтуде. Біздің «Қазводхоз» қарамағындағы бірнеше экскаваторлар техникалық және моральдық тұрғыдан әлдеқашан ескірген, су қоймалары жүйесін сақтау үшін арналар мен каналдарды уақытылы тазалаудың маңызы зор. Өйткені, лайлану мен шамадан тыс өсу салдарынан жасанды су қоймаларының жобалық қуаты және сәйкесінше суды ағызу азаяды. Гидротехниктер жаңа техниканың келуін тағатсыздана күтуде, бірақ тағы бір мәселе туындайды – оператор мамандары жоқ, тереңдеткіштерде жұмыс істейтін ешкім жоқ. Бұрын олар механизаторлар мен экскаваторларды дайындайтын арнайы кәсіптік оқу орны болған; қазір, өкінішке орай, мұндай мамандар даярланбайды.
– Басқа елдерден әріптестер келгенде, біздің ескі экскаваторлар әлі жұмыс істеп жатқанына таң қалды. Жаңа техника барлық гидротехникалық құрылыстарымызды ретке келтіруге мүмкіндік береді. Ескі снарядтармен де биыл көп жұмыс жасадық. 3 шақырымнан астам тазартылды. Көшім өзенінің төменгі ағысында магистральды каналдарды іріктеп механикаландырылған тазарту жұмыстары жүргізілді. Жалпы, 466,0 млн.теңгеге жұмыстарды жүргізу жоспарланса, оның 322,1 млн.теңгесі – филиалымыздың өз қаражаты есебінен; бүгінгі таңда жоспардың орындалуы 78 пайызды құрап отыр. Су тасқынынан кейін қалпына келтіру жұмыстарын да жүргіздік. Биылғы жылдың өзінде 722 миллион текше метр су ӨКЕПС каскады су қоймалары жүйесіне жіберілді, толтыру көрсеткіші 56 пайызға жуықтады, кейінірек Доңғылық пен Бітік су қоймаларына су көлемі ұлғайып, көктемнің басында сағаларға су жіберіледі. Оны толығымен 100% толтыруға болмайды, өйткені тасқын суларын жинау үшін бос көлем қажет. Су Көшім өзенінің төменгі ағысына, Қамысты Самара тасқыны бойынша Жанғала ауданына беріледі», - деді Шынболат Ермағамбетов.
