«Лучше, чем в Японии и Германии?» Каково реальное качество интернета в Казахстане
В середине октября по казахстанским СМИ прокатилась новость о том, что интернет в казахстанских сёлах лучше, чем в Японии и Германии. Только вот сельские жители приняли это известие, как шутку. Всем известно, что проблемы соединения в Казахстане начинаются сразу, как только покидаешь пределы городов. Как на самом деле стоит интерпретировать лестное положение в рейтинге, и каково реальное качество интернета, разбираемся в материале FRESH CITY.
Автор: Редакция Fresh City
Правда или манипуляция?
На самом деле за громкими заголовками пабликов и СМИ стоит исследование Ranking.kz о доступности интернета в сельской местности. Авторы сравнивали «цифровой разрыв» между сельскими и городскими жителями в мире и Казахстане.
«Анализируя страны ОЭСР, по которым имеются данные, можно отметить, что высокие показатели как доступности интернета, так и «цифрового равенства» наблюдаются в Южной Корее, Люксембурге, Дании, Испании, Бельгии и Польше», - отмечается в исследовании.
Именно с развитыми странами сравнивали Казахстан, так как доступность интернета в городах республики составляет 94,7%, а в сельской местности - 94%.
«В целом, доступность интернета в сёлах РК обгоняет множество развитых стран, среди которых Бельгия, Польша, Германия, Япония, Венгрия, Франция и другие, не говоря уже о странах Центральной Азии и ЕАЭС», - пришли к выводу Ranking.kz.
Аналитики также ссылались на то, что в целом в нашей стране намного сложнее достигать такого уровня доступности интернета из-за большой площади страны и сложностей ландшафта.
«В отличие от, скажем, развитых стран Европы расстояния и удалённость населённых пунктов в Казахстане многократно усложняют доставку оборудования, а низкая плотность населения и холмистый рельеф в отдельных регионах требуют большего количества башен».
Несмотря на трудности по программе «250+», более 1,5 тысяч населенных пунктов получили доступ к мобильной связи и интернету. Значительную работу выполняют и сами мобильные операторы. А с начала 2023 года по инициативе Министерства цифрового развития в 176 селах появилась технология Wi-Fi HotSpot. Так почему же учителя в Туркестанской области вынуждены «ловить» сеть на пастбище, чтобы заполнить электронный журнал? Эти кадры облетели весь казнет и собрали тысячи сочувствующих комментариев, в которых казахстанцы подтверждали проблему.
Вероятно, все дело в том, что в своем исследовании Ranking.kz опирались на данные разных годов. Например, для Германии это был 2019 год, для Италии 2020 год, а для Казахстана 2021 год. Более того, реальный индекс доступности интернета ( The Inclusive Internet Index) рассчитывается по четырем критериям, в то время как в данном исследовании сравнивался лишь один параметр. Это не даёт полноценной картины.
На самом деле, по итогам 2022 года Казахстан занял 51 место в рейтинге стран по доступности интернета, уступив и Германии, и Японии, и даже Колумбии, ЮАР и Вьетнаму. Более того, в сравнении с 2021 годом мы даже ухудшили свое положение, потеряв 49 строчку.
А что с качеством?
Даже если сеть «ловит», это не всегда гарантирует качественное соединение. В рейтинге британской компании Cable.co.uk из 220 стран мира у Казахстана 155 место по скорости интернета. В «аутсайдерах» оказались все страны СНГ. В среднем в регионе интернет-соединение медленнее, чем на Ближнем Востоке, в Океании и Латинской Америке.
Пока в мире скорость интернета неустанно растет и в 2023 году достигла средних значений в 47 Мбит/с (рост на 30% по сравнению с 2022 годом), в Казахстане этот показатель едва превысил 13 Мбит/с. Чтобы понять, насколько это медленно, авторы рейтинга сравнили также количество времени, необходимое для загрузки 5 ГБ видео в Hd-качестве. На территории Казахстана на это уйдет в среднем 52 минуты, в Узбекистане 31 минута, в России 11 минут, а в США около 5 минут.
В ежемесячном рейтинге скорости интернета мобильной и широкополосной связи Speedtest Global Index позиция Казахстана намного лучше, что может быть связано с разными методиками оценки. В сентябре страна заняла 66 место по скорости мобильного интернета (средняя скорость 36 Мбит/с), а по широкополосному интернету 96 место (средняя скорость 48,6 Мбит/с).
Несмотря на очевидное отставание страны в мировых рейтингах, в июле министр цифрового развития Багадат Мусин сделал заявление, которое в последующем привело к запуску петиции об его отставке.
«Speedtest, международный рейтинг говорит, что Астана поднялась на 35 позиций, т.е., мы 35 городов обогнали! Мы даже обогнали Токио! Это же не я этот рейтинг формировал», - сказал журналистам глава Минцифры.
И даже после шквала критики от своих слов Мусин не отказался. В сентябре он сделал новое заявление:
«Вопрос, с какими странами мы соревнуемся и какие мы в рейтинге, - все рейтинги общеизвестны, общедоступны. Можно на сайт Speedtest и других рейтинговых агентств зайти и посмотреть. Это не сложно. Я могу вам ссылку скинуть, если нужно. Мы опираемся на официальные рейтинги».
Любопытно, что Speedtest, на который ссылается Мусин, предоставляет другие данные. По скорости мобильного интернета Астана занимает 83 место (средняя скорость 38,5 Мбит/с), упустив три позиции, а по скорости широкополосного интернета 106 место (54,9 Мбит/с), потеряв четыре позиции. При этом упомянутый министром Токио находится на 66 месте (51,7Мбит/с) по скорости мобильного интернета и 33 месте (141,7 Мбит/с) по скорости широкополосного соединения.
Казахстанцы платят меньше?
Вызывает сомнения ещё одно заявление Мусина, связанное с низкой стоимостью интернета в Казахстане.
«Первое, на что хотел бы акцентировать внимание - стоимость связи. Мы в мире в топ-20, если не в топ-10 по дешевизне. Это факт», - отметил министр в своем докладе перед президентом. И также посетовал, что из-за низких тарифов у операторов нет возможности инвестировать в развитие инфраструктуры.
Позже заместитель Мусина Асхат Оразбеков поддержал главу Минцифры:
«Когда мы говорим о дешевизне интернета, мы говорим это относительно тех рейтингов, которые дают международные организации. То есть не министерство эти рейтинги создаёт. Здесь вопрос в том, что мы хотим себя сильно похвалить такими цифрами или оградить операторов от того, что есть проблемы - нет. Просто есть определенная картина, которая формируется рейтингами международных организаций, и мы ее озвучили, вот и все».
Однако слова министра и вице-министра легко опровергаются как раз международными рейтингами. Все тот же Cable.co.uk на основе данных из 237 стран (июнь-сентябрь 2023 года) поставил Казахстан лишь на 35 место в рейтинге низких цен на мобильный интернет. При составлении рейтинга использовалась средняя стоимость 1 ГБ мобильного интернета.
СНГ находится на 5 месте в рейтинге регионов с самыми низкими ценами за интернет. При этом 1 ГБ данных в Казахстане в среднем стоит $0,41. Самый дешёвый интернет у жителей Израиля - $0,02 за 1ГБ, на втором месте Италия - $0,09 за 1ГБ. Составители рейтинга отмечают, что на низкую стоимость в этих странах влияют развитая инфраструктура, наличие широкополосного интернета и количество активных пользователей. В целом же, в мире сохраняется тенденция по снижению цен на интернет. К 2023 году они снизились в среднем на 16% ($2,6 за ГБ).
Объективная ситуация с интернетом в Казахстане выглядит следующим образом - низкая скорость, слабое покрытие и разрастающаяся монополия, из-за которой бесконтрольно растут тарифы. Увы, большинство заявлений чиновников - это лишь попытка выдать желаемое за действительное.
«Жапония мен Германиядан жақсы ма?» Қазақстандағы интернеттің шынайы сапасы қандай?
Қазан айының ортасында қазақстандық БАҚ Жапония мен Германияға қарағанда қазақ ауылдарындағы интернеттің жақсырақ екенін жазыпты. Тек ауыл тұрғындары бұл хабарды әзіл ретінде қабылдады. Қазақстандағы байланыс проблемалары қала шегінен шыққаннан кейін бірден басталатынын бәрі біледі. Рейтингтегі мақтанарлық позицияны қалай түсіндіруге болады және Интернеттің нақты сапасы қандай екенін біз FRESH CITY материалында түсінеміз.
Шындық па әлде манипуляция ма?
Расында, қоғам мен БАҚ-тағы шулы тақырыптардың артында Ranking.kz сайтының ауылдағы интернеттің қолжетімділігі туралы зерттеуі тұр. Авторлар әлемдегі және Қазақстандағы ауыл мен қала тұрғындары арасындағы «цифрлық алшақтықты» салыстырды.
«Деректері бар ЭЫДҰ елдерін талдай отырып, Оңтүстік Кореяда, Люксембургте, Данияда, Испанияда, Бельгияда және Польшада Интернетке қолжетімділік пен цифрлық теңдіктің жоғары көрсеткіштері байқалатынын атап өтуге болады», - делінген зерттеуде.
Дәл Қазақстан дамыған елдермен салыстырылды, өйткені республиканың қалаларында интернетке қолжетімділік 94,7%, ал ауылдық жерлерде 94% құрайды.
«Жалпы, Қазақстан Республикасының ауылдарында интернеттің қолжетімділігі Орталық Азия мен ЕАЭО елдерін айтпағанда, көптеген дамыған елдерден, соның ішінде Бельгия, Польша, Германия, Жапония, Венгрия, Франция және т.б.
Сарапшылар сондай-ақ, жалпы алғанда, еліміздің аумағының үлкендігі мен ландшафттың күрделілігіне байланысты біздің елімізде Интернетке қолжетімділіктің бұл деңгейіне жету әлдеқайда қиын екенін атап өтті.
«Айталық, дамыған еуропалық елдерден айырмашылығы, Қазақстандағы елді мекендердің қашықтығы мен шалғайлығы жабдықты жеткізуді айтарлықтай қиындатады, ал кейбір аймақтардағы халықтың тығыздығы төмен және таулы жер бедері көп мұнараларды қажет етеді».
«250+» бағдарламасы бойынша қиындықтарға қарамастан, 1,5 мыңнан астам елді мекен ұялы байланыс пен интернетке қол жеткізді. Ұялы байланыс операторларының өздері де айтарлықтай жұмыстар атқаруда. Ал 2023 жылдың басынан бері Цифрлық даму министрлігінің бастамасымен 176 ауылда Wi-Fi HotSpot технологиясы пайда болды. Ендеше Түркістан облысындағы мұғалімдер электронды журнал толтыру үшін неге жайлауды «ұстауға» мәжбүр? Бұл кадрлар бүкіл астанаға тарап, мыңдаған жанашыр пікірлер жинады, онда қазақстандықтар бұл мәселені растады.
Мұның бәрі Ranking.kz зерттеуінде әр жылдардағы деректерге сүйенгенінде болса керек. Мысалы, Германия үшін бұл 2019 жыл, Италия үшін 2020 жыл, Қазақстан үшін 2021 жыл болды. Сонымен қатар, нақты Интернет қолжетімділік индексі (The Inclusive Internet Index) төрт критерий бойынша есептеледі, ал бұл зерттеуде тек бір параметр салыстырылды. Бұл толық суретті бермейді.
Іс жүзінде 2022 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан интернет қолжетімділігі бойынша елдер рейтингінде Германия, Жапония, тіпті Колумбия, Оңтүстік Африка және Вьетнамды да артқа тастап, 51-орынға шықты. Оның үстіне 2021 жылмен салыстырғанда 49-орыннан айырылып, жағдайымызды тіпті нашарлатып жібердік.
Сапа туралы не деуге болады?
Тіпті желі «ұстап алса» да, бұл әрқашан жоғары сапалы қосылымға кепілдік бермейді. Британдық Cable.co.uk компаниясының рейтингінде 220 елдің ішінде Қазақстан интернет жылдамдығы бойынша 155-ші орында. ТМД елдерінің барлығы «бөтен елдер» болды. Орташа алғанда, аймақтағы интернет қосылымдары Таяу Шығыс, Океания және Латын Америкасындағыларға қарағанда баяу.
Әлемде интернет жылдамдығы үздіксіз өсіп, 2023 жылы орташа есеппен 47 Мбит/с-қа жетсе (2022 жылмен салыстырғанда 30%-ға өсті), Қазақстанда бұл көрсеткіш 13 Мбит/с-тен әрең асты. Оның қаншалықты баяу екенін түсіну үшін рейтинг авторлары HD сапасында 5 ГБ бейнені жүктеп алуға кететін уақытты да салыстырды. Қазақстанда бұл орташа есеппен 52 минут, Өзбекстанда 31 минут, Ресейде 11 минут, АҚШ-та шамамен 5 минутты алады.
Speedtest Global Index ұялы және кең жолақты байланыс үшін интернет жылдамдығының ай сайынғы рейтингінде Қазақстанның позициясы әлдеқайда жақсырақ, бұл әртүрлі бағалау әдістеріне байланысты болуы мүмкін. Қыркүйек айында ел мобильді интернет жылдамдығы бойынша 66-шы орында (орташа жылдамдық 36 Мбит/с), кең жолақты интернет жылдамдығы бойынша 96-шы орында (орташа жылдамдық 48,6 Мбит/с).
Елдің жаһандық рейтингтердегі айқын артта қалуына қарамастан, Цифрлық даму министрі Бағадат Мусин шілдеде мәлімдеме жасады, содан кейін оның отставкаға кетуі туралы петиция жарияланды.
"Speedtest, халықаралық рейтингте Астана 35 позицияға көтерілді, яғни біз 35 қаланы басып оздық! Тіпті Токионы да басып оздық! Бұл рейтингті мен құрған жоқпын", - деді Цифрлық даму министрлігінің басшысы журналистерге.
Мусин сынның толассыздығынан кейін де өз сөзінен қайтпайды. Қыркүйек айында ол жаңа мәлімдеме жасады:
"Мәселе біздің қай елдермен бәсекелесетініміз және қандай рейтингтерге ие екендігімізде - барлық рейтингтер жалпыға белгілі және жалпыға қолжетімді. Speedtest және басқа рейтингтік агенттіктердің веб-сайтына кіріп, қарап шығуға болады. Бұл қиын емес. Қажет болса, сілтемесін жібере аламын. Біз ресми рейтингтерге сүйенеміз".
Мусин сілтеме жасаған Speedtest әртүрлі деректерді беретіні қызық. Астана мобильді интернет жылдамдығы бойынша (орташа жылдамдық 38,5 Мбит/с) үш позицияны жоғалтып 83-ші орында, ал кең жолақты интернет жылдамдығы бойынша (54,9 Мбит/с) төрт позицияны жоғалтып, 106-шы орында тұр. Бұл ретте министр атап өткен Токио мобильді интернет жылдамдығы бойынша 66-шы орында (51,7 Мбит/с) және кең жолақты қосылу жылдамдығы бойынша 33-ші орында (141,7 Мбит/с) тұр.
Қазақстандықтар аз төлей ме?
Мусиннің Қазақстандағы интернет құнының арзандығына қатысты тағы бір мәлімдемесі күмән тудырады.
"Ең бірінші назар аударғым келетін нәрсе - байланыс құны. Біз арзандығы бойынша әлемдегі алғашқы 20, тіпті 10-дыққа кіреміз. Бұл факт", - деп атап өтті министр президентке берген баяндамасында. Сондай-ақ ол тарифтердің төмендігіне байланысты операторлардың инфрақұрылымды дамытуға инвестиция салуға мүмкіндігі жоқтығына шағымданды.
Кейін Цифрлық даму министрлігінің басшысын Мусиннің орынбасары Асхат Оразбеков қолдады:
"Интернеттің арзандығы туралы айтатын болсақ, біз мұны халықаралық ұйымдар берген рейтингтерге қатысты айтамыз. Яғни, бұл рейтингтерді жасайтын министрлік емес. Бұл жерде мәселе біз осындай сандармен өзімізді қатты мақтағымыз келе ме, әлде операторларды проблемалардың бар екендігінен қорғауды қалаймыз ба - жоқ. Жай ғана белгілі бір картина бар, оны халықаралық ұйымдардың рейтингі қалыптастырады, біз оның дауысын бердік."
Алайда министр мен вице-министрдің сөзін халықаралық рейтингтер оңай жоққа шығарады. Дәл сол Cable.co.uk 237 елдің (2023 жылғы маусым-қыркүйек) деректеріне сүйене отырып, мобильді интернеттің төмен бағалары рейтингінде Қазақстанды небәрі 35-орынға қойды. Рейтингті құрастыру кезінде 1 ГБ мобильді интернеттің орташа құны пайдаланылды.
ТМД интернет бағасы ең төмен өңірлер рейтингінде 5-ші орында. Бұл ретте Қазақстанда 1 ГБ деректер орташа есеппен $0,41 тұрады. Израиль тұрғындары ең арзан интернетке ие - 1 ГБ үшін $ 0,02, Италия екінші орында - 1 ГБ үшін $ 0,09. Рейтинг авторлары бұл елдердегі төмен бағаға дамыған инфрақұрылым, кең жолақты интернеттің қолжетімділігі және белсенді пайдаланушылар саны әсер ететінін атап өтті. Жалпы, әлемде интернет бағасының төмендеуі тенденциясы жалғасуда. 2023 жылға қарай олар орташа есеппен 16%-ға (ГБ үшін 2,6 доллар) азайды.
Қазақстандағы интернетке қатысты объективті жағдай төмендегідей – төмен жылдамдық, нашар қамту және монополияның күшеюі, соның салдарынан тарифтер бақылаусыз көтерілуде. Шіркін, шенеуніктердің мәлімдемелерінің көбісі тек арман-мақсаттан арылу әрекеті.
