Маленькое хозяйство - большой вклад в продовольственную безопасность
Натуральные продукты всегда пользуются повышенным спросом, все любят свежее домашнее молоко, сметану и масло, вот только производить эти полезные продукты желающих с каждым годом все меньше. Старшее поколение еще помнит тучные стада буренок, идущих вечером с пастбищ, вечернюю дойку и тот незабываемый родной запах села. Раньше скот держали в каждом дворе, даже жители городских окраин, сейчас же встретить буренку в близлежащих к городу поселках редкость. Радует, что есть еще энтузиасты, которые несмотря на все трудности держат коров, обеспечивая рынки города натуральными и полезными продуктами.
Автор: Редакция Fresh City
А трудностей с личным подворьем действительно немало. Главная из них - отсутствие должной господдержки. Самая большая проблема личных подсобных хозяйств - отсутствие пастбищ и дороговизна кормов. Большая часть земель пригодных для выпаса скота находится в частной собственности, и владельцы земельных наделов не разрешают крестьянам пасти скот на своей территории. Ко всему прочему уход за скотом требует значительных трудозатрат. И если крупному фермеру такие задачи решить большого труда не составит за счет объемов производства, то для тех, кто решится завести пару буренок для себя, такое не под силу. Столкнувшись с такими проблемами, люди бросают начатое и отказываются от личного подсобного хозяйства. Возможно, желающих было бы больше, будь на то действенные меры поддержки личных подворий. Но между тем развитие ЛПХ можно считать стратегически важной задачей, ведь это весомый вклад в обеспечение продовольственной безопасности, поэтому малые подворья должны всячески стимулироваться и поддерживаться. Благо такие энтузиасты пока есть. Одна из таких трудолюбивых женщин, которых трудности не страшат - Назира Сыдыкбаева, проживающая в пос.Мичурино. Поселок расположен в черте города, но раньше скот здесь держали практически в каждом дворе, стадо КРС доходило до ста голов, был свой пастух и пастбища. Сейчас же здесь всего 17 коров 9 из которых Назиры. Помимо КРС у нее куча овец и коз, кролики, индюки, гуси, утки и телята. Рабочий день Назиры начинается в пять утра, а заканчивается не раньше десяти вечера. Помимо скота есть еще сад и огород. Просто диву даешься как она в одиночку справляется с таким хозяйством. По словам Назиры, первых коз и корову она завела, чтобы была возможность поддержать своего малыша, который родился с диагнозом ДЦП.
- В Уральск я переехала в 1993 году, здесь вышла замуж. Третий ребенок родился с диагнозом ДЦП, он был лежачий, и чтобы дать ему натуральное питание, поддержать его, я решила завести корову и молочных коз. Все это я делала ради него, возили по всем врачам, куда только не обращались, нанимали массажистов, покупали кучу лекарств. Каково быть матерью ребенка инвалида, знают только те, кто столкнулся с этим. Конечно, было очень трудно, брали кредиты, дом до сих пор в залоге. Первую корову мы взяли в 2007 году, потом купила еще, сейчас 9 коров, 6 из них дойные, МРС сдаем на лето на отгонное пастбище, осенью забираем. Утром рано дою коров, отгоняю в стадо, пасем мы все по очереди, пастуха нет. Раньше многие здесь держали скот, а сейчас это очень сложно пасти негде. В 2021-2022 году мы буквально воевали с частными землевладельцами, которые не давали пасти скот на своих землях, кроме того, нам не разрешали поить коров с реки, ограничивали доступ к водоемам в нарушении водного Кодекса. Тогда мне очень помогла Ляна Алексеевна Турсынова - Председатель Совета деловых женщин. Со вступлением в СДЖ моя жизнь изменилась в лучшую сторону, все мы друг друга поддерживаем и помогаем. Также при поддержке СДЖ удалось взять землю недалеко от пос.Трекино, в прошлом году установили там времянку, в планах перевести хозяйство туда и построить дом. К сожалению, в прошлом году моего Рамазана не стало, очень тяжело пережила эту утрату, долго горевала. Но нашла в себе силы вновь взяться за дело, помогли в этом наши женщины СДЖ, которые поддерживали и дочь, которая живет со мной, все хозяйство в то время легло на ее плечи.
Сейчас намерена продолжить развивать ЛПХ, буду подавать на получение гранта. Все что у меня есть я покупала сама на собственные средства, никаких грантов, никакой поддержки не получала. Сейчас, чтобы мне развить свое дело дальше необходимы большие затраты, на участок нужно подвести свет, газ и воду. Своими силами я здесь не справлюсь. Также планирую закупить чистопородных коров молочного направления, а такой скот очень дорого стоит. Сейчас у меня есть коровы черно-пестрой и симментальской породы. В более далекой перспективе хочу открыть свой мини-завод по производству натуральной молочной продукции, чтобы люди имели возможность приобретать по-настоящему вкусные и полезные продукты, - делится планами на будущее Назира.
Знания и опыт у Назиры есть, она участница всевозможных конкурсов по производству молочной продукции, где получала высокие оценки своим продуктам. По словам хозяйки подворья, со сбытом проблем нет, местные жители с удовольствием разбирают домашнее молоко, творог, сметану, курт и масло. Одна из постоянных клиенток сама варит различные сыры домашнего приготовления, для которых подходит только натуральное молоко.
Летом корова нас кормит - зимой мы кормим ее
Дороговизна кормов - большая проблема для мелких ЛПХ. Крупный фермер, как правило, обладает большими сенокосными и пастбищными угодьями и может самостоятельно заготовить корма для животных на зиму. Простые же крестьяне, кто держит скотину на своем дворе, такой возможности лишены и вынуждены покупать сено и зерно втридорога. Большая часть из того, что за короткий летний сезон удается продать, осенью уходит на корма. - На своих животных я закупаю обычно 4 тонны сена, это около 750 тыс. тенге, также беру 4 тонны зерноотходов,выходит около 400 тыс. тенге плюс к этому за то, что МРС на отгоне тоже платим. Также есть затраты на витамины и различные ветеринарные препараты. Плюсом к этому найм рабочих, которых сейчас очень трудно найти. Вывоз навоза выходит 35 тыс. тенге, за погрузчик и Камаз. Понемногу навоз бесплатно забирают те, кто сажает огороды, но в основном приходится платить за вывоз. Все эти затраты, конечно, съедают большую часть прибыли. К сожалению, у нас нет уважения к человеческому труду и порой сталкиваешься с пренебрежительным отношением к себе. Некоторые считают раз человек расзводит скот, то это не достойно уважения, сельские труженики не в чести. Было бы хорошо, если бы со стороны государства уделялось больше внимания развитию ЛПХ. Для стимулирования нужно организовывать различные конференции обмена опытом, где люди могли бы оказывать содействие друг-другу, делиться своими секретами, установить деловые связи. Те же рынки сбыта наладить, как, к примеру, у нас с сыроварней. Ведь начинающий в этом нелегком деле сталкивается с массой проблем, в том числе с юридическими, бухгалтерскими. Люди вынуждены искать специалистов, платить большие деньги. Это хорошо, что я состою в СДЖ, здесь опытные бизнес-леди, могут подсказать, помочь, научить всем тонкостям, а тем кто не знает, как быть? - говорит Назира. В завершении нашего визита радушная хозяйка с гордостью показывает свое подворье, где ее уже заждались. Милые телята призывно мычат, требуя свою порцию молока, куры, индюки, гуси и утки толпятся возле своих кормушек, громким гоготом приветствуя хозяйку. Несмотря на такую загруженность, Назира находит время на цветоводство, шикарные клумбы украшают дорожки, а благоухание роз, лилий, бархоток и петуний разносится по всему двору.
К сожалению, таких тружеников, как Назира, очень мало, даже в поселках, где всегда выращивали скотину, сейчас пусто, сельчанам проще устроиться на вахты, чем держать скот. Так постепенно молодежь утрачивает навыки выращивания скота и изготовления молочной продукции, а личные подворья приходят в упадок. В сельских магазинах, не говоря уже о городских, прилавки завалены продукцией с искусственными заменителями молока, с высоким содержанием трансгенных жиров и пальмового масла.
Очевидно, что при стимулировании ЛПХ со стороны государства этот сектор сельского хозяйства стал бы более респектабельным. К примеру, можно было принять соответствующие НПА, разрешающие владельцам ЛПХ пасти скот на близлежащих к населенному пункту землях вне зависимости от того, в чьей собственности они находятся. Также необходимо предусмотреть частичное субсидирование кормов в зимний период и льготное кредитование для приобретения породистого скота молочного направления, строительства хозяйственных построек и оборудования. Тогда в селах вновь возродятся тучные стада буренок, а на наших прилавках появятся действительно натуральные молочные продукты.
Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге шағын егін шаруашылығы үлкен үлес қосуда
Табиғи өнімдер әрқашан жоғары сұранысқа ие, барлығы жаңа үй сүтін, қаймақ пен майды жақсы көреді, бірақ жыл сайын осы пайдалы өнімдерді шығарғысы келетіндер азайып келеді. Кешкісін жайлаудан келетін семіз сиырлар, кешкі сауын, ауылдың сол ұмытылмас төл иісі аға ұрпақтың есінде. Бұрын малды әр аулада, тіпті қала шетіндегі тұрғындар да ұстайтын болса, қазір қалаға жақын ауылдарда сиыр сирек кездеседі. Қанша қиыншылыққа қарамастан, сиыр бағып, қала базарларын табиғи және денсаулыққа пайдалы өнімдермен қамтамасыз етіп жүрген энтузиастардың әлі де бар екеніне қуаныштымын.
Ал жеке шаруа қожалығының қиындықтары өте көп. Ең бастысы, тиісті мемлекеттік қолдаудың жоқтығы. Жеке шаруа қожалықтарының ең үлкен проблемасы жайылымдық жерлердің жоқтығы мен жем-шөптің қымбаттығы. Жайылымға жарамды жердің басым бөлігі жеке меншікте, ал жер иелері шаруалардың өз аумағында мал жаюына рұқсат бермейді. Сонымен қатар, мал бағу үлкен еңбек шығындарын талап етеді. Ал ірі фермерге өндіріс көлеміне байланысты мұндай мәселелерді шешу қиын болмаса, өзіне бір-екі сиыр алуды ұйғарғандар үшін бұл мүмкін емес. Осындай мәселелермен бетпе-бет келген адамдар бастаған ісін тастап, жеке шаруашылықтан бас тартады. Жеке қожалықтарды қолдаудың тиімді шаралары қолға алынса, мұны істеуге ынталы адамдар көп болар еді. Бірақ бұл ретте жеке меншік жер телімдерін дамытуды стратегиялық маңызды міндет деп санауға болады, өйткені бұл азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қосылған қомақты үлес, сондықтан шағын фермаларды жан-жақты ынталандыру және қолдау қажет. Бақытымызға орай, мұндай энтузиастар әлі де бар. Қиындықтан қорықпайтын осындай еңбекқор әйелдердің бірі – Мичурино ауылында тұратын Нәзира Сыдықбаева. Ауыл қала ішінде орналасқан, бірақ бұрын мұнда әр аулада дерлік ірі қара мал ұсталатын, ірі қараның саны жүз басқа жеткен, бақташысы мен жайлауы болған. Қазір небәрі 17 сиыр болса, оның 9-ы назир. Оның ірі қарадан бөлек қой-ешкі, қоян, күркетауық, қаз, үйрек, бұзаулары көп. Нәзираның жұмыс күні таңғы бесте басталып, кешкі оннан ерте аяқталмайды. Мұнда малдан бөлек бақша, бақша да бар. Оның мұндай үй шаруашылығын жалғыз өзі қалай көтеретініне таң қаласың. Нәзираның айтуынша, ол ДЦП диагнозымен дүниеге келген сәбиін асырау үшін алғашқы ешкілері мен сиырларын алған.
– 1993 жылы Оралға көшіп келіп, осында тұрмысқа шықтым. Үшінші бала «ДЦП» диагнозымен туылды, төсекке таңылды, оған табиғи азық беріп, қолдау көрсету мақсатында сиыр мен сауын ешкі алуды ұйғардым. Мен мұның бәрін ол үшін жасадым, оны барлық дәрігерлерге апардым, массаж терапевтерін жалдадым, көптеген дәрі-дәрмектер сатып алдым. Мүгедек баланың анасы болудың қандай екенін осыны басынан өткергендер ғана біледі. Әрине, өте қиын болды, несие алдық, үй әлі кепілде. Алғашқы сиырымызды 2007 жылы алдық, кейін тағы бір сиыр алдық, қазір 9 сиырымыз бар, оның 6-у сауын сиыр, жазда алыс жайлауға ұсақ сиырларды жалға алып, күзде алып кетеміз. Таңертең ерте сиыр сауамын, үйірге айдаймын, бәріміз кезектесіп жайылып жүрміз, қойшы жоқ. Бұрын бұл жерде көп адам мал ұстаса, қазір ол жақта жайылым өте қиын. 2021-2022 жылдары өз жерінде мал бағуға жол бермеген жеке меншік иелерімен сөзбе-сөз күрестік; Сонымен қатар, бізге өзеннен сиыр суаруға рұқсат етілмеді, Су кодексін бұза отырып, су қоймаларына кіруге шектеу қойылды. Одан кейін іскер әйелдер кеңесінің төрайымы Ляна Алексеевна Тұрсынова маған көп көмектесті. SJ-ге қосылғаннан бері менің өмірім жақсы жаққа өзгерді, біз бәріміз бір-бірімізді қолдаймыз және көмектесеміз. Сондай-ақ, СЖД қолдауымен Трекино ауылының маңынан жер алып, былтыр сол жерге шаруа қожалығын көшіріп, үй салуды жоспарлап, уақытша саятшылық орнаттық. Өкінішке орай, өткен жылы менің Рамазаным өтті, мен бұл жоғалтуды қатты бастан кешірдім және ұзақ уақыт бойы қайғырды. Бірақ ол қайтадан бизнеске кірісуге күш тапты, біздің SJ әйелдер бұған көмектесті, олар менімен бірге тұратын қызымды қолдады, сол кездегі бүкіл үй оның иығына түсті.
Енді жеке меншік жер телімдерін игеруді жалғастыруды көздеп отырмын және грантқа да құжат тапсырамын. Мен өз ақшамның бәрін сатып алдым, ешқандай грант немесе қолдау алған жоқпын. Енді мен өз кәсібімді одан әрі дамыту үшін көп ақша жұмсауым керек; Учаскеге жарық, газ, су беруім керек. Мен бұл жерде өз күшіммен күресе алмаймын. Сондай-ақ асыл тұқымды сүтті сиырлар алуды жоспарлап отырмын, мұндай мал өте қымбат. Қазір менде ақ-қара және симментал сиырлары бар. Ұзақ мерзімді перспективада мен табиғи сүт өнімдерін шығаратын жеке шағын фабрикамды ашқым келеді, сонда адамдар шынымен дәмді және пайдалы өнімдерді сатып ала алады», - деп Нәзира болашақ жоспарларымен бөлісті.
Назираның білімі мен тәжірибесі бар; сүт өнімдерін өндіру бойынша түрлі байқауларға қатысып, өз өнімдерінен жоғары баға алды. Шаруа қожалығының иесінің айтуынша, сатуда еш қиындық жоқ; Жергілікті тұрғындар қолдан жасалған сүт, сүзбе, қаймақ, құрт, май сатып алуға қуанышты. Тұрақты тұтынушылардың бірі әртүрлі үй ірімшіктерін өзі жасайды, оған тек табиғи сүт жарайды.
Жазда сиыр бізді тамақтандырады - қыста біз оны тамақтандырамыз
Шағын жеке шаруашылықтар үшін жемнің қымбаттығы үлкен мәселе. Ірі фермер, әдетте, үлкен шөпті және жайылымдық жерлерге ие және өз бетінше қыста мал азығын дайындай алады. Ауласында мал ұстаған қарапайым шаруалар мұндай мүмкіндіктен айырылып, шөп пен астықты қымбат бағаға сатып алуға мәжбүр. Қысқа жазғы маусымда сатылатын заттардың көпшілігі күзде жемге кетеді. – Малыма әдетте 4 тонна шөп сатып аламын, бұл шамамен 750 мың теңге, 4 тонна астық қалдықтарын да аламын, оның үстіне 400 мың теңгеге дейін шығады, оған қоса жайылымдағы ұсақ малдың ақысын да төлейміз. Сондай-ақ дәрумендер мен түрлі ветеринарлық препараттарға да шығындар бар. Сонымен қатар, жұмысшыларды жалдау, оларды табу өте қиын. Көң шығаруға тиегіш пен Камаз 35 мың теңге тұрады. Бірте-бірте бау-бақша егіп жатқандар көңді тегін тереді, бірақ көбіне алып кету үшін ақша төлейді. Бұл шығындардың барлығы, әрине, пайданың көп бөлігін жейді. Өкінішке орай, бізде адам еңбегіне құрмет жоқ, кейде өзіңе деген менсінбеушілікпен бетпе-бет келіп жатсың. Біреулер мал өсірсе, құрметке лайық емес деп санайды; ауыл еңбеккерлеріне құрмет көрсетілмейді. Мемлекет жеке қосалқы шаруашылықтарды дамытуға көп көңіл бөлсе, жақсы болар еді. Ынталандыру үшін адамдар бір-біріне көмектесетін, сырларымен бөлісетін, іскерлік байланыстар орнататын тәжірибе алмасу үшін түрлі конференциялар ұйымдастыру қажет. Біз, мысалы, ірімшік зауытындағыдай өткізу нарықтарын құруымыз керек. Өйткені, бұл қиын тапсырманы бастаушы көптеген мәселелерге, соның ішінде заңгерлік және бухгалтерлік есептерге тап болады. Халық амалсыздан маман іздеп, қыруар ақша төлейді. Менің SJ мүшесі болғаным жақсы, мұнда кеңес беретін, көмектесетін, барлық қыр-сырын үйрететін тәжірибелі іскер әйелдер бар, ал не істеу керектігін білмейтіндерге? – дейді Назира. Қонақжай үй иесі сапарымыздың соңында адамдар күтіп тұрған ауласын мақтанышпен көрсетеді. Сүйкімді бұзаулар өздерінің сүт бөлігін талап етіп, шақырады; тауықтар, күркетауықтар, қаздар мен үйректер қоректендіргіштерінің айналасында жиналып, қожайындарын қатты дауыстап қарсы алады. Осындай тығыз жұмыс кестесіне қарамастан Назира гүл өсіруге уақыт табады; сәнді гүлзарлар жолдарды безендіреді, ал раушанның, лалагүлдің, мариголдтың және петунияның хош иісі аулаға таралады.
Өкінішке орай, Назира сияқты жұмысшылар аз; мал баққан ауылдардың өзінде қазір бос; ауыл тұрғындарына мал ұстаудан гөрі вахталық жұмысқа тұру оңайырақ. Сөйтіп, жастар мал бағу, сүт өнімдерін жасау дағдысынан бірте-бірте айырылып, жеке қожалықтары тозып барады. Қалалық дүкендерді айтпағанда, сөрелерде құрамында жасанды сүт алмастырғыштары, трансгендік майлар мен пальма майы көп өнімдер бар.
Жеке меншік жер телімдері мемлекет тарапынан ынталандырылса, ауыл шаруашылығының бұл саласы абыройлы болары анық. Мәселен, жеке меншік жер телімдерінің иелеріне кімнің меншігіне жататынына қарамастан елді мекенге жақын жерлерде мал жаюға рұқсат беретін тиісті нормативтік құқықтық актілерді қабылдауға мүмкіндік туды. Сондай-ақ, қысқы мал азығын ішінара субсидиялау және асыл тұқымды сүтті мал сатып алуға, қосалқы құрылыстар мен жабдықтар салуға жеңілдетілген несие беруді қарастыру қажет. Сонда ауылдарда тағы да семіз табын сиырлар жанданып, сөрелерде нағыз табиғи сүт өнімдері пайда болады.
