Напомним, 28 января на расширенном заседании правительства под председательством президента премьер-министр Олжас Бектенов предложил повысить ставку НДС. Согласно его плану, вырученные налоговые поступления могут пойти на «стимулирование экономического роста, опережающее развитие инфраструктуры, поддержку перспективных бизнес-проектов». Глава кабмина посчитал, что нагрузку на фонд оплаты труда можно перенести на продажи, освободив работодателей от части социальных и пенсионных обязательств. Только вот план не учитывает, что повышение ставки НДС коснется намного большего числа граждан, а именно всех, кто приобретает товары и услуги.
Не будем винить Олжаса Абаевича в столь опрометчивых с точки зрения экономики заявлениях, в конце концов, он юрист по образованию, долгие годы проработавший в Антикоре. Но ведь в правительстве есть как минимум министр финансов. Почему Мади Такиев не комментирует ситуацию никак, кроме как замечанием о необходимости вывода из «тени» строительного бизнеса? Что примечательно, ровно год назад он публично поделился следующим мнением:
«На протяжении последних полутора лет обсуждался проект нового Налогового кодекса, в рамках этого обсуждения было предложено повышение ставки (НДС). Но на сегодняшний день пришли к мнению, что повышение ставки не требуется. Она может негативно отразиться на бизнесе и на обществе».
Только назначенный Бектенов тогда и вовсе раскритиковал проект нового Налогового кодекса, а 13 февраля 2024 года заявил: «По поручению главы государства повышение ставки налога на добавленную стоимость не будет», - и добавил, что Миннацэкономики и Минфину нужно обеспечить качественное планирование как расходных, так и доходных частей республиканского бюджета.
Если всего спустя год все сказанное забылось, получается, план не сработал? А сработает ли новый?
«Отрава под видом панацеи»
Помимо роста НДС до 20%, в правительстве всерьез рассматривают снижение порога выхода на НДС с 78,6 млн тг до 15 млн тг (годового оборота). Даже прежние пороговые значения являются некомфортными для МСБ, так как инфляция делает незаметным превышение разрешенного лимита, и предприниматели рискуют попасть на штрафы. Если же порог снизят еще до 15 млн тг, то число плательщиков НДС одномоментно вырастет почти на 200 тысяч субъектов. Элементарно, найти столько бухгалтеров для ведения отчетности на рынке труда в нынешних реалиях невозможно.
Неудивительно, что всего спустя неделю после заявления Бектенова казахстанцы запустили петицию против повышения ставки и снижения порога НДС.
Помимо роста НДС до 20%, в правительстве всерьез рассматривают снижение порога выхода на НДС с 78,6 млн тг до 15 млн тг (годового оборота). Даже прежние пороговые значения являются некомфортными для МСБ, так как инфляция делает незаметным превышение разрешенного лимита, и предприниматели рискуют попасть на штрафы. Если же порог снизят еще до 15 млн тг, то число плательщиков НДС одномоментно вырастет почти на 200 тысяч субъектов. Элементарно, найти столько бухгалтеров для ведения отчетности на рынке труда в нынешних реалиях невозможно.
Неудивительно, что всего спустя неделю после заявления Бектенова казахстанцы запустили петицию против повышения ставки и снижения порога НДС.
А как у соседей?
В качестве аргумента в пользу повышения ставки НДС в правительстве приводят другие страны. Якобы у партнеров по ЕАЭС ставка на порядок выше, а Казахстан, как всегда, слишком «социально ориентирован». Так ли это?
Итак, Беларусь. Ставка НДС здесь действительно высокая - до 25%. При этом применяется своеобразный дифференцированный механизм. То есть на некоторые товары и услуги действует льготная ставка вплоть до 0%. Это касается, к примеру, экспорта и транспортных услуг. С 2025 года в Беларуси внедрены поправки в законодательство касательно НДС. Так, на импортные медикаменты и произведенное внутри страны мясо индейки ставка снижена до 10%.
Российская экономика переживает не лучшие времена в связи с санкциями, и в некоторых аспектах пример данной страны будет некорректным. Однако все же рассмотрим интересные моменты поправок в законодательство, вступивших в силу в 2025 году. Российские предприниматели, использующие «упрощенку», обязаны стать плательщиками НДС, если их доход превысит 60 млн руб. в год (ок. 300 млн тг). Для них предусмотрена дифференцированная ставка - 5, 7, 10 или 20%. Процент зависит от уровня дохода. Единая ставка, существовавшая до 2025 года, составляла 20%. Кыргызстан в пятерке стран отличается самой либеральной фискальной политикой. Ставка НДС здесь - 12%, но от него освобождаются субъекты, занимающиеся переработкой сырья стран ЕАЭС, экспортом (кроме металлов), международными перевозками, обслуживанием транзитных рейсов воздушных судов, сервисом, связанным с электроснабжением насосных станций для полива сельхозугодий. Кроме того, в целях стабилизации цен и обеспечения продовольственной безопасности ставки НДС обнулены до конца 2025 года на 57 товаров, предназначенных для производства растительного масла, кормов для птиц и рыб, а также на оплодотворенные яйца кур, КРС, мясо КРС и корма для радужной форели.
Несмотря на то, что вокруг выхода Армении из ЕАЭС не первый год ходит много слухов, спикер армянского парламента Ален Симонян в январе опроверг эту возможность. Поэтому мы можем смело включать эту страну в наш обзор. Стандартная ставка для армянских плательщиков НДС составляет 20%. С 2025 года ряд услуг, включая бухгалтерские, юридические, консалтинговые, перешли с налога на оборот на НДС.
Как живет остальной мир?
Под остальным миром мы подразумеваем развитые экономики. И начнем, пожалуй, с Германии, ведь эта страна имеет репутацию государства с одним из самых жестких налоговых законодательств. Общая ставка НДС в Германии составляет 19%. Но на этом не все, ведь немецкое правительство не забывает про социальные ориентиры и предусмотрело дифференциацию ставки. Так, для продуктов питания НДС всего 7%, а самый высокий налог в 19% распространяется на бытовую технику, консалтинговые услуги и т. д.
Франция не менее требовательна в вопросах налогообложения к своим гражданам, в особенности владельцам бизнеса. Напомним, здесь существует налог на роскошь! Стандартная ставка НДС - 20%, и также имеется дифференциация. Повышенная ставка 22% установлена на предметы роскоши, 10% - на транспортные услуги, рестораны и продукты питания, 5,5% - на книги и медицинские товары, 2,1% - на медицинские услуги.
В США НДС не существует вовсе. Вместо него применяется налог с продаж. Ставка плавающая и зависит от штата и вида товаров и услуг, колеблется она в пределах от 0 до 10%.
В Японии НДС также нет, но есть налог с продаж. Его ставка не превышает 10%. В Китае действует трехуровневая система ставок НДС. Базовая ставка - 13%, 9% - на товары, относящиеся к технической, культурной, творческой и информационной отраслям, 6% - на продукты питания, книги, газеты и т. д. Льготная ставка в 0% применяется для экспорта, 3% - для МСБ, 10% - для АПК. К слову, благодаря либеральному налоговому законодательству в части экспорта товаров и транспортных услуг Китай стал комфортной страной для ведения бизнеса и налаживания бизнес-сотрудничества. Привлекательность Китая для предпринимателей со всего мира достигнута как раз за счет лояльных налоговых требований. Цены на товары - это самый весомый аргумент при выборе поставщика, не будем лукавить. Ставки НДС регулярно пересматриваются, чтобы правительство имело возможность поддерживать ту или иную отрасль, а преференции для МСБ растут.
Выход из бюджетного кризиса
В отчете Минфина об исполнении республиканского бюджета на 1 января 2025 года сообщается, что дефицит составил 3,6 трлн тг. В частности, доходы в бюджет, включая трансферты из Нацфонда, составили 19,6 трлн тг, а расходы - 23,1 трлн тг. Итого 16%, то есть зона критически высокого риска.
Но расстраиваться сильно не стоит, ведь для развитых экономик такой дефицит тоже не редкость. США находятся с нами примерно на одном уровне. Неспроста новоизбранный президент Дональд Трамп назначил богатейшего человека Америки Илона Маска главой нового департамента эффективности государственного управления. Штаты уже «заморозили» немалую часть зарубежных проектов, а Маск объявил, что у него есть план, как сократить дефицит бюджета на 1 трлн долларов.
На самом деле экономическая теория предлагает нам ограниченный перечень инструментов для выхода из бюджетного кризиса: сокращение государственных расходов, повышение налогов, увеличение доходов, задействование резервного фонда, кредиты. Ингредиентов немного, но успех кампании зависит от выбранных пропорций. Правительству важно умело сочетать все эти методы, чтобы минимизировать риски.
Если говорить про Казахстан, то чаще всего используются два инструмента - налоги и резервные фонды, в нашем случае Нацфонд. В то время как сокращение государственных расходов также является эффективным способом сэкономить. В Великобритании, к примеру, сократили госаппарат, ограничили пенсии госслужащим и «заморозили» зарплаты действующим чиновникам.
Увеличение доходов производится в основном путем приватизации. Только вспомните, сколько дорогостоящих и требующих капитальных вложений объектов было возвращено в госсобственность за последние шесть лет: ветхие водохранилища, объекты коммунальной инфраструктуры и даже целые градообразующие предприятия. Печально известный завод «АрселорМитталТемиртау», хотя и официально был приобретен бизнесменом из списка казахстанского Forbes, на 100% выкупил именно государственный фонд прямых инвестиций Qazaqstan Investment Corporation за 286 млн долларов.
Несправедливо забыто обещание Токаева 2019 года сократить количество госслужащих на 25% к 2024 году. Сначала реформа еще демонстрировала какую-то динамику, но в итоге практически заглохла уже к 2023 году, так и не достигнув целей. В третьем квартале 2024 года в Казахстане насчитывалось 82 951 госслужащих, в тот же период 2019 года их было 98 726 человек. То есть сокращение произошло всего на 15,9%. В то время как среднемесячная заработная плата чиновников в указанный период выросла со 157 до 320 тыс. тг, или более чем в 2 раза.
Готов ли госаппарат действительно затянуть пояса в 2025 году, как того требует президент? Или, а на что вы пойдете ради спасения страны?
Мнение Аида Буранкулова Главный редактор FRESH CITY
«Придумывание» дополнительных налогов, либо поднятие ставок, никак не улучшат нашу экономическую ситуацию. Корень проблемы в другом, и решать надо иначе. Наши предприниматели и без этого в затруднительном положении. Посмотрите на курс тенге! Ниже курса мы даже не видели. Выезжая заграницу, нам кажется, что в других странах высокие цены, но дело вовсе не в этом: уровень заработка казахстанцев с учетом курса оставляет желать лучшего. Прежде чем увеличивать налоги, нужно урегулировать экономическое положение основной части граждан, заняться внешним долгом и т. д. Возможно, «уполномоченные лица» и думают, что новой ставкой НДС что-то исправят, но, я так не считаю, и в своей позиции не одинока.
Бюджет ҚҚС-қа толы жалғыз бюджет емес: әлем бюджет тапшылығы мәселесін қалай шешеді
2025 жылғы бюджет дағдарысы үкіметтің бұрыннан келе жатқан қосымша құн салығын (ҚҚС) ставкасын көтеру идеясын алып шықты. Тура бір жыл бұрын FRESH CITY Министрлер Кабинетінің ҚҚС-ты 12%-дан 16%-ға дейін көтеру ниеті туралы жазған еді, бірақ қазір сұраныс көбейіп кетті, ал бүгін біз 20% туралы айтып отырмыз. Премьер-министр ұсынды, Президент бірден қолдады, сондықтан тиісті түзетулерді қабылдау уақыт талабы. Мұндай шешімдердің тікелей салдары – инфляция туралы бәрі біледі. Ал біз өз кезегімізде бюджет тапшылығы жағдайында ҚҚС-ты ұлғайту шынымен жалғыз жол ма және дағдарысты еңсеру үшін дамыған елдерде қандай құралдар қолданылғанын анықтауға тырысамыз.
Еске салайық, 28 қаңтарда Мемлекет басшысының төрағалығымен өткен үкіметтің кеңейтілген отырысында Премьер-Министр Олжас Бектенов ҚҚС мөлшерлемесін көтеруді ұсынған болатын. Оның жоспарына сәйкес, салық түсімдері «экономикалық өсуді ынталандыруға, инфрақұрылымды дамытуды жеделдетуге және перспективалы бизнес жобаларды қолдауға» пайдаланылуы мүмкін. Министрлер Кабинетінің басшысы жалақы қорындағы ауыртпалықты жұмыс берушілерді әлеуметтік және зейнетақылық міндеттемелерінің бір бөлігін босатып, сатуға аударуға болады деп есептеді. Тек жоспарда ҚҚС мөлшерлемесінің көтерілуі азаматтардың әлдеқайда көп санына, атап айтқанда тауарлар мен қызметтерді сатып алатындардың барлығына әсер ететіні ескерілмейді.
Олжас Абайұлын экономикалық тұрғыдан осындай ойсыз мәлімдемелер жасағаны үшін кінәләмейік; Өйткені, ол Антикорда көп жыл жұмыс істеген заңгер. Бірақ үкіметте кем дегенде қаржы министрі бар. Неліктен Мәди Тәкиев құрылыс бизнесін «көлеңкеден» шығару қажеттігі туралы ескертуден басқа жағдайға ешқандай түсініктеме бермейді? Бір қызығы, осыдан тура бір жыл бұрын ол көпшілік алдында мынадай пікір айтты:
"Соңғы бір жарым жылда жаңа Салық кодексінің жобасы талқыланып, осы талқылау аясында (ҚҚС) мөлшерлемені көтеру ұсынылды. Бірақ бүгін біз мөлшерлемені көтерудің қажеті жоқ деген қорытындыға келдік. Бұл бизнес пен қоғамға кері әсерін тигізуі мүмкін".
Тек осы қызметке тағайындалған Бектенов бұдан кейін жаңа Салық кодексінің жобасын толығымен сынап, 2024 жылғы 13 ақпанда: «Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша қосылған құн салығының ставкасы көтерілмейді» деп, Ұлттық экономика министрлігі мен Қаржы министрлігіне бюджеттің шығыс бөлігін де, республикалық бюджеттің кіріс бөлігін де сапалы жоспарлауды қамтамасыз ету керектігін айтты.
Бір жылдан кейін айтылғанның бәрі ұмытылса, жоспар іске аспай қала ма? Жаңасы жұмыс істей ме?
«Пацея ретінде жасырылған у»
ҚҚС-ты 20%-ға көтерумен қатар, үкімет ҚҚС шегін 78,6 млн теңгеден 15 млн теңгеге (жылдық айналым) төмендету мәселесін шындап қарастыруда. Тіпті бұрынғы шекті мәндер ШОБ үшін ыңғайсыз, өйткені инфляция рұқсат етілген шектен асып кетуді байқалмайды, ал кәсіпкерлер айыппұл салу қаупі бар. Шекті одан әрі 15 миллион теңгеге дейін төмендетсе, ҚҚС төлеушілер саны бірден 200 мыңға жуық субъектіге артады. Бастауыш, қазіргі нақты жағдайда еңбек нарығында есеп жүргізетін сонша көп бухгалтерлерді табу мүмкін емес.
Бектеновтің мәлімдемесінен бір аптадан кейін қазақстандықтар ставканы көтеруге және ҚҚС шегін төмендетуге қарсы петицияны бастауы ғажап емес.
ҚҚС-ты 20%-ға көтерумен қатар, үкімет ҚҚС шегін 78,6 млн теңгеден 15 млн теңгеге (жылдық айналым) төмендету мәселесін шындап қарастыруда. Тіпті бұрынғы шекті мәндер ШОБ үшін ыңғайсыз, өйткені инфляция рұқсат етілген шектен асып кетуді байқалмайды, ал кәсіпкерлер айыппұл салу қаупі бар. Шекті одан әрі 15 миллион теңгеге дейін төмендетсе, ҚҚС төлеушілер саны бірден 200 мыңға жуық субъектіге артады. Бастауыш, қазіргі нақты жағдайда еңбек нарығында есеп жүргізетін сонша көп бухгалтерлерді табу мүмкін емес.
Бектеновтің мәлімдемесінен бір аптадан кейін қазақстандықтар ставканы көтеруге және ҚҚС шегін төмендетуге қарсы петицияны бастауы ғажап емес.
Көршілер ше?
Басқа елдер ҚҚС мөлшерлемесін көтеруді қолдайтын үкіметтің дәлелдерін келтіреді. ЕАЭО серіктестері үшін тарифтер әлдеқайда жоғары, ал Қазақстан әдеттегідей тым «әлеуметтік бағдарланған». Бұл рас па?
Сонымен, Беларусь. Мұнда ҚҚС мөлшерлемесі шынымен де жоғары – 25%-ға дейін. Бұл жағдайда бірегей сараланған механизм қолданылады. Яғни, кейбір тауарлар мен қызметтердің 0%-ға дейінгі жеңілдік мөлшерлемесі бар. Бұл, мысалы, экспорт пен көлік қызметтеріне қатысты. 2025 жылдан бастап Беларусьте ҚҚС бойынша заңнамаға түзетулер енгізілді. Осылайша, импорттық дәрі-дәрмек пен отандық өндірілген күркетауық етінің мөлшерлемесі 10 пайызға дейін төмендетілді.
Ресей экономикасы санкциялардың кесірінен қиын кезеңдерді бастан өткеруде, кейбір аспектілерде бұл елдің мысалы дұрыс болмай қалады. Дегенмен, 2025 жылы күшіне енген заңнамаға енгізілген өзгертулердің қызықты тұстарын әлі де қарастырайық. Жеңілдетілген жүйені пайдаланатын ресейлік кәсіпкерлер кірістері 60 миллион рубльден асатын болса, ҚҚС төлеуші болуға міндетті. жылына (шамамен 300 млн. теңге). Олар үшін сараланған мөлшерлеме қарастырылған - 5, 7, 10 немесе 20%. Пайыз сіздің кіріс деңгейіңізге байланысты. 2025 жылға дейін болған тұрақты мөлшерлеме 20% болды. Бес елдің ішінде Қырғызстан ең либералды фискалдық саясатты ұстанады. Мұнда ҚҚС мөлшерлемесі 12% құрайды, бірақ ЕАЭО елдерінен шикізатты өңдеу, экспорттау (металдардан басқа), халықаралық тасымалдау, транзиттік әуе кемелерінің ұшуларына қызмет көрсету және ауыл шаруашылығы жерлерін суару үшін сорғы станцияларын электрмен жабдықтауға байланысты қызметтерді жүзеге асыратын субъектілер одан босатылған. Сонымен қатар, бағаны тұрақтандыру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында өсімдік майы, құс және балық азығын өндіруге арналған, сондай-ақ ұрықтандырылған тауық жұмыртқасы, ірі қара мал, ірі қара мал еті және кемпірқосақ форель жемдерін өндіруге арналған 57 тауарға ҚҚС ставкалары 2025 жылдың соңына дейін нөлге дейін өзгертілді.
Бірнеше жылдан бері Арменияның ЕАЭО-дан шығуы туралы көптеген қауесеттер болғанымен, Армения парламентінің спикері Ален Симонян қаңтарда бұл мүмкіндікті жоққа шығарды. Сондықтан біз бұл елді шолуға қауіпсіз түрде қоса аламыз. Армениялық ҚҚС төлеушілер үшін стандартты мөлшерлеме 20% құрайды. 2025 жылдан бастап бірқатар қызметтер, соның ішінде бухгалтерлік есеп, заңгерлік және кеңес беру қызметтері айналым салығынан ҚҚС-қа көшті.
Қалған әлем қалай өмір сүреді?
Қалған әлем деп экономикасы дамыған елдерді айтамыз. Ал Германиядан бастайық, өйткені бұл ел ең қатал салық заңдарының бірі бар мемлекет ретінде танымал. Германияда ҚҚС жалпы мөлшерлемесі 19% құрайды. Бірақ бұл бәрі емес, өйткені Германия үкіметі әлеуметтік нұсқауларды ұмытпайды және тарифтерді саралауды қамтамасыз етті. Осылайша, азық-түлік тауарлары үшін ҚҚС бар болғаны 7% құрайды, ал ең жоғары салық 19% тұрмыстық техникаға, кеңес беру қызметтеріне және т.б.
Франция өз азаматтарына, әсіресе бизнес иелеріне салық мәселесінде талаптан кем емес. Естеріңізге сала кетейік, мұнда люкс салығы бар! Стандартты ҚҚС ставкасы 20% құрайды, сонымен қатар дифференциация бар. Люкс тауарларына 22%, көлік қызметтеріне, мейрамханалар мен азық-түлік тауарларына 10%, кітаптар мен медициналық тауарларға 5,5%, медициналық қызметтерге 2,1% жоғарылатылды.
АҚШ-та ҚҚС мүлде жоқ. Оның орнына сату салығы қолданылады. Тариф өзгермелі және тауарлар мен қызметтердің күйіне және түріне байланысты болады; ол 0-ден 10%-ға дейін ауытқиды.
Жапонияда да ҚҚС жоқ, бірақ сатудан алынатын салық бар. Оның көрсеткіші 10 пайыздан аспайды. Қытайда ҚҚС мөлшерлемесінің үш деңгейлі жүйесі бар. Базалық мөлшерлеме 13%, техникалық, мәдени, шығармашылық және ақпараттық салаларға қатысты тауарларға 9%, азық-түлік, кітап, газет және т.б. үшін 6%. Экспортқа 0%, ШОБ үшін 3%, агроөнеркәсіптік кешенге 10% жеңілдік ставкасы қолданылады. Айтпақшы, тауарлар мен көлік қызметтерінің экспортына қатысты либералды салық заңнамасының арқасында Қытай бизнесті жүргізуге және іскерлік ынтымақтастық орнатуға қолайлы елге айналды. Қытайдың әлемнің түкпір-түкпірінен келген кәсіпкерлер үшін тартымдылығы оның салықтық талаптарының арқасында қол жеткізілді. Тауарлардың бағасы жеткізушіні таңдаудағы ең күшті дәлел, өтірік айтпай-ақ қояйық. ҚҚС мөлшерлемелері үкіметтің осы немесе басқа саланы қолдауға мүмкіндігі болуы үшін тұрақты түрде қайта қаралады, ал ШОБ үшін артықшылықтар артып келеді.
Бюджеттік дағдарыстан шығу жолы
Қаржы министрлігінің 2025 жылғы 1 қаңтардағы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебінде тапшылық 3,6 трлн теңгені құраған. Атап айтқанда, Ұлттық қордан түскен трансферттерді қоса есептегенде бюджет кірісі 19,6 триллион теңгені, ал шығыстар 23,1 триллион теңгені құрады. Барлығы 16%, яғни өте қауіпті аймақ.
Бірақ сіз қатты ренжімеуіңіз керек, өйткені мұндай тапшылық дамыған экономикалар үшін де сирек емес. Америка Құрама Штаттары бізбен шамамен бірдей деңгейде. Жаңадан сайланған президент Дональд Трамптың Американың ең бай адамы Илон Маскты жаңа үкімет тиімділігі департаментінің басшысы етіп тағайындауы бекер емес. Штаттар қазірдің өзінде шетелдік жобалардың едәуір бөлігін «қатты» және Маск бюджет тапшылығын 1 триллион долларға азайту жоспары бар екенін жариялады.
Шын мәнінде, экономикалық теория бізге бюджеттік дағдарысты еңсеру құралдарының шектеулі тізбесін ұсынады: мемлекеттік шығындарды қысқарту, салықтарды көбейту, кірісті арттыру, резервтік қорды, несиелерді пайдалану. Ингредиенттер аз, бірақ науқанның сәттілігі таңдалған пропорцияларға байланысты. Тәуекелдерді азайту үшін үкімет үшін осы әдістердің барлығын шебер біріктіру маңызды.
Егер Қазақстан туралы айтатын болсақ, онда көбінесе екі құрал қолданылады - салықтар және резервтік қорлар, біздің жағдайда Ұлттық қор. Мемлекеттік шығындарды қысқарту сонымен бірге ақша үнемдеудің тиімді әдісі болып табылады. Мысалы, Ұлыбританияда олар мемлекеттік аппаратты қысқартты, мемлекеттік қызметкерлердің зейнетақысын шектеді және қазіргі шенеуніктердің жалақысын «қатырып тастады».
Табыстың өсуіне негізінен жекешелендіру арқылы қол жеткізіледі. Естеріңізге сала кетейік, соңғы алты жылда қаншама қымбат және күрделі қаржыны қажет ететін нысандар мемлекет меншігіне қайтарылды: тозығы жеткен су қоймалары, коммуналдық инфрақұрылым нысандары, тіпті тұтас қала құраушы кәсіпорындар. Атышулы ArcelorMittal Temirtau зауытын қазақстандық Forbes тізіміндегі бизнесмен ресми түрде сатып алғанымен, Qazaqstan Investment Corporation мемлекеттік тікелей инвестициялық қоры 100% 286 миллион долларға сатып алған.
Тоқаевтың 2019 жылы 2024 жылға қарай мемлекеттік қызметкерлер санын 25%-ға қысқарту туралы уәдесі әділетсіз түрде ұмытылды. Алғашында реформа әлі де біршама динамика көрсетті, бірақ соңында ол 2023 жылға қарай өз мақсаттарына жете алмай, іс жүзінде жойылды. 2024 жылдың үшінші тоқсанында Қазақстанда 82 951 мемлекеттік қызметші болды; 2019 жылдың сәйкес кезеңінде 98 726 адам болған. Яғни, төмендеу 15,9%-ға ғана орын алған. Ал шенеуніктердің орташа айлық жалақысы осы кезеңде 157-ден 320 мың теңгеге дейін немесе 2 еседен астам өсті.
Президент талап етіп отырғандай, мемлекеттік аппарат 2025 жылы белбеуін қатайтуға шынымен дайын ба? Немесе елді сақтау үшін не істейсіз?
Пікір Аида Буранкулова Бас редактор FRESH CITY
Қосымша салықтарды «ойлап табу» немесе мөлшерлемелерді көтеру біздің экономикалық жағдайымызды ешқандай жолмен жақсарта алмайды. Мәселенің түбірі бөлек, оны басқаша шешу керек. Кәсіпкерлеріміз онсыз да қиын жағдайда. Теңге бағамын қараңыз! Тіпті төмен көрсеткішті де көрмедік. Шетелге барған кезде бізге басқа елдердегі бағалар жоғары болып көрінеді, бірақ бұл мүлде олай емес: валюта бағамын есепке алғанда қазақстандықтардың табысының деңгейі көп нәрсені қалаусыз қалдырады. Салықты көбейтпес бұрын, азаматтардың көпшілігінің экономикалық жағдайын реттеу керек, сыртқы қарыздармен және т.б. айналысу керек. Бәлкім, «өкілетті тұлғалар» ҚҚС-тың жаңа ставкасы бірдеңені түзетеді деп ойлайтын шығар, бірақ мен олай ойламаймын және өз ұстанымымда жалғыз емеспін.
