Сверхпроизводство - причина сверхпотребления
Поверите ли вы, что причиной становления нацистского режима в Германии стало сверхпроизводство? Та же причина разорила половину заводов и фирм США, вывела людей на «голодные марши» в американских городах и вызвала волну суицидов в недавно процветавшей стране. Если вы еще не догадались, речь идет о «великой депрессии», на данный момент самой глобальной трагедии мировой экономики.
«Золотой век» в Штатах сопровождался всеобщим благополучием и выходом на биржу огромного количества компаний, которые стремились таким образом увеличить оборотные средства и нарастить производство. Обеспеченное население скупало эти акции, переводя свои накопления в ценные бумаги, количество которых на рынке росло, росло…пока этот «пузырь» не лопнул. Сверхпредложение привело к падению стоимости акций, люди стали массово сбрасывать их, еще больше обесценивая. Все это привело к тому, что номинальная масса денег сократилась на 30%. Обанкротившиеся потребители не могли поддерживать нормальный спрос, а фабрики уже не могли остановить производство.
Есть товар, но нет денег, их купить. Фермеры, владельцы заводов, производственных цехов не могли продать обесценившиеся товары, следовательно, оплатить аренду, ренту и кредиты. Вслед за ними начали закрываться банки. Связанные госдолгом со странами Европы и Латинской Америки США потянули на дно кризиса и своих партнеров, в том числе и Германию. Обнищание населения и без того проигравшей в Первой мировой Германии создало благоприятную почву для роста популярности Гитлера.
Следующий мировой экономический кризис в 70-х вызван тем, что рынок был наполнен слишком качественными товарами, а именно долговечными. Когда срок службы стиральной машины исчислялся десятилетиями, а мебель передавалась из поколения в поколение, не было необходимости производить их в большом количестве. Чтобы сохранить «на плаву» заводы и фабрики, обеспечить растущее население рабочими местами, владельцы производственных объектов вынуждены были или создавать дефицит на рынке, выпуская ограниченное количество товаров, или сократить их срок службы.
С этого момента началась эпоха сверхпотребления, рекламы быстроменяющейся моды и глобального загрязнения окружающей среды.
В последний кризис, вызванный пандемией, президент США принял решение о ежемесячной выплате 2000 долларов американцам с низкими доходами, чтобы сохранить потребительский спрос и избежать повторения «великой депрессии».
Неосознанная «осознанность»
Гигантские свалки, плавучие острова из мусора и миллиарды тонн выбросов CO2 в атмосферу невозможно игнорировать. Экологи и защитники окружающей среды стали бить тревогу, призывать к сокращению производства и отказу от пластика и угля. Появились экологические акции вроде «час Земли», а мировые бренды запустили экоколлекции.
Идейные вдохновители «осознанного потребления» агитируют собирать капсульный гардероб из вещей, которые могут прослужить не один сезон, переделывать старые куртки и пальто, отовариваться в сэконд-хэндах и продавать надоевшие сапоги на OLX. Главное противоречие, в которое вступает сторонник такого подхода - как использовать вещь несколько лет, если срок ее службы всего 9 месяцев. От долговечных изделий и техники пришлось отказаться еще в 70-е.
Сократить производство - равно уничтожить мировую экономику. США и Китай - лидеры по выбросам CO2 и обладатели мощнейших экономик мира, продолжают наращивать производство и не могут остановиться, потому что иначе миллионы людей останутся без работы. Да, представители популярных брендов говорят, что используют натуральные биоразлагаемые материалы, но при этом выпускают по несколько коллекций за сезон, а реклама и соблазнительные скидки обеспечивают им постоянный приток клиентов.
Сломать систему и при этом не вызвать крах цивилизации вызвались сторонники цифровизации и виртуальной реальности. Они в свою очередь предлагают вкладывать деньги, то есть потреблять товары из токенов и программного кода. Виртуальная одежда, картины, предметы коллекционирования в NFT, казалось бы, они никогда не окажутся на свалке, не покроются пылью, а главное, при их создании не потратили тонны воды и углеродного топлива. Или нет?
Романтичная реальность, в которой все наши развлечения и жажда потребления переведены в цифровое пространство, разбилась о камни действительности. На создание и поддержку одного NFT требуется столько электроэнергии, сколько один житель Европы тратит в месяц.
Спасение утопающих
«У наших прадеда и прабабки было 57 вещей. Дедушка и бабушка - у них было 200 вещей. У наших родителей было 650 вещей. А это мы - в среднем у нас есть 10 тысяч вещей. У нас есть свобода, благополучие, будущее наступило. И что теперь?»
Нейтрально воспринятая критиками картина немецкого режиссера Флориана Давида Фица «100 вещей и ничего лишнего» в лоб попрекает зрителя тем, что поколение миллениалов страдает беспорядочными приступами шопинга. И это лишь один из множества отголосков философии «осознанного потребления» в массовой культуре.
По отдельности каждый из нас хоть раз задумывался о том, как спасти планету от будущего из мультфильма «Валли». На стыке благородных мотивов и инстинкта выживания в условиях галопирующей инфляции родилась новая философия - совместное потребление.
Удорожание продуктов питания, энергоносителей, здравоохранения, безработица и низкие доходы вынуждают людей объединяться. Совместная аренда жилья, коворкинги вместо индивидуальных офисов, общественные прачечные и столовые помогают экономить.
На самом деле, совместное потребление известно человечеству с начала времен, когда имущество - орудие труда, пища, укрытие принадлежали общине. Как известно, частная собственность появилась тогда, когда человек стал производить и накапливать излишки продовольствия или материалов. Это стало началом цивилизации, построенной на имущественном и социальном неравенстве. Так мы жили на протяжении тысячелетий, неужели пришло время вернуться в каменный век? Попытку адаптировать первобытное совместное потребление в мире, в котором уже есть технологии, совершили коммунисты.
К чему же сегодня призывает совместное потребление? Отказаться от владения в пользу временного пользования. К примеру, не покупать свадебное платье, а взять его напрокат, не покупать новый автомобиль, а воспользоваться услугами такси или каршеринга, не строить дом, а взять в аренду.
Принцип совместного потребления меняет экономическую модель. В ответ на спрос со стороны потребителей растет рынок арендного жилья, сервисы по поиску попутчиков выходят в лидеры IT-сферы, а владельцы магазинов все чаще предлагают услуги по прокату техники и одежды. Гостиничный бизнес теперь ориентируется на хостелы, а ресторанный на формат столовых, потому что современный потребитель не хочет с шиком отдохнуть только лишь на одном курорте в год, он желает посетить две, а то и три страны, распределяя на каждый отпуск, скромные суммы денег.
Конечно, до владения одной лишь зубной щеткой и полотенцем мы вряд ли дойдем. Но совместное потребление пока является единственной надеждой на исправление изъянов экономической системы.
Тұтынудың жаңа дәуірі
«Саналы тұтыну» философиясы сәтсіздікке ұшырады, өйткені оның қағидалары көп жағдайда тұтынуды азайтпайды, тек оны басқа бағытқа бағыттайды.
Шамадан тыс өндіріс - артық тұтынудың себебі
Германиядағы нацистік режимнің күшеюіне артық өндіріс себеп болды дегенге сенесіз бе? Дәл осы себеп АҚШ-тың зауыттары мен фирмаларының жартысын қиратып, адамдарды американдық қалалардағы «аштық шерулеріне» әкелді және жақында гүлденген елде суицид толқынын тудырды. Егер сіз әлі болжамаған болсаңыз, біз қазір әлемдік экономикадағы ең жаһандық трагедия болып табылатын «Ұлы депрессия» туралы айтып отырмыз.
Штаттардағы «Алтын ғасыр» жалпы өркендеумен және қор биржасына көптеген компаниялардың шығуымен қатар жүрді, осылайша айналым қаражатын көбейтуге және өндірісті ұлғайтуға ұмтылды. Ауқатты халық бұл акцияларды сатып алып, жинақтарын бағалы қағаздарға аударып отырды, олардың нарықтағы саны өсті және өсті... осы «көпіршік» жарылмайынша. Артық ұсыныс акциялар құнының құлдырауына әкеліп соқты, ал адамдар оларды жаппай тастап, құнсыздандырды. Осының барлығы ақшаның номиналды ұсынысының 30%-ға төмендеуіне әкелді. Банкрот тұтынушылар қалыпты сұранысты сақтай алмады, ал зауыттар өндірісті тоқтата алмады.
Тауар бар, бірақ сатып алуға ақша жоқ. Шаруалар, зауыттар мен өндірістік цехтардың иелері амортизацияланған тауарларын сата алмады, сондықтан рента, рента және несие төледі. Олардың соңынан банктер жабыла бастады. Еуропа мен Латын Америкасы елдеріне мемлекеттік қарызға байланған АҚШ серіктестерін, соның ішінде Германияны дағдарыстың түбіне сүйреп апарды. Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшыраған Германия халқының кедейленуі Гитлердің танымалдығының өсуіне қолайлы жағдай жасады.
70-ші жылдардағы келесі жаһандық экономикалық дағдарыс нарықтың тым жоғары сапалы тауарлармен, атап айтқанда ұзақ мерзімді тауарлармен толығуымен байланысты болды. Кір жуғыш машинаның қызмет ету мерзімі ондаған жылдар болған кезде және жиһаз ұрпақтан-ұрпаққа ауысқанда, оларды көп мөлшерде шығарудың қажеті болмады. Зауыттар мен фабрикалардың жұмысын тоқтатпай, өсіп келе жатқан халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету үшін өндіріс орындарының иелері не шектеулі тауар шығару арқылы нарықта тапшылық туғызуға, не олардың қызмет ету мерзімін қысқартуға мәжбүр болды.
Осы сәттен бастап шамадан тыс тұтыну, тез өзгеретін сәнді жарнамалау және жаһандық қоршаған ортаны ластау дәуірі басталды.
Пандемиядан туындаған соңғы дағдарыста АҚШ президенті тұтынушылық сұранысты сақтау және «Ұлы депрессияның» қайталануын болдырмау үшін табысы төмен американдықтарға ай сайын 2,000 доллар төлеуге шешім қабылдады.
Бейсаналық «хабардарлық»
Алып полигондарды, қалқымалы қоқыс аралдарын және атмосфераға миллиардтаған тонна СО2 шығарындыларын елемеуге болмайды. Экологтар мен экологтар өндірісті қысқартып, пластик пен көмірден бас тартуға шақырып, дабыл қаға бастады. «Жер сағаты» сияқты экологиялық науқандар пайда болды, әлемдік брендтер эко топтамаларды шығарды.
«Саналы тұтынудың» артында тұрған адамдар бір маусымнан астам уақытқа созылатын заттардың капсулалық гардеробын жинауды, ескі күртешелер мен пальтоларды қайта өңдеуді, ескі дүкендерден сатып алуды және OLX-те шаршаған етіктерді сатуды жақтайды. Бұл тәсілді жақтаушы кездесетін негізгі қайшылық - егер оның қызмет ету мерзімі небәрі 9 ай болса, оны бірнеше жыл бойы қалай пайдалану керек. Төзімді бұйымдар мен жабдықтардан 70-ші жылдары бас тартуға тура келді.
Өндірістің қысқаруы – әлемдік экономиканы күйрету деген сөз. СО2 шығарындылары бойынша көшбасшылар және әлемдегі ең қуатты экономикалардың иелері АҚШ пен Қытай өндірісті ұлғайтуды жалғастыруда және тоқтата алмайды, өйткені әйтпесе миллиондаған адамдар жұмыссыз қалады. Иә, танымал брендтердің өкілдері табиғи, биологиялық ыдырайтын материалдарды қолданатынын айтады, бірақ сонымен бірге олар бір маусымда бірнеше топтамаларды шығарады, ал жарнамалық және қызықты жеңілдіктер оларға тұрақты тұтынушылар ағынын қамтамасыз етеді.
Цифрландыру мен виртуалды шындықты жақтаушылар өркениеттің күйреуін тудырмай, жүйені бұзуға ерікті болды. Олар өз кезегінде ақшаны инвестициялауды, яғни жетондар мен бағдарлама кодтарынан тауарларды тұтынуды ұсынады. NFT-дегі виртуалды киімдер, картиналар, коллекциялық заттар ешқашан полигонға түспейді, шаң басып қалмайды және ең бастысы оларды жасау үшін тонналап су немесе көміртекті отын қажет емес. Әлде жоқ па?
Біздің барлық ойын-сауық пен тұтынуға құштарлығымыз цифрлық кеңістікке ауысқан романтикалық шындық шындықтың жартастарында жарылып кетті. Бір NFT құру және қолдау үшін бір еуропалық тұрғын айына жұмсайтын электр қуатын қажет етеді.
Суға батып бара жатқан адамдарды құтқару
«Атамыз бен үлкен әжемізде 57 зат болды.Атамыз бен әжемізде 200 зат болды.Ата-анамызда 650 зат болды.Ал бұл бізде - орта есеппен 10 мың зат бар.Еркіндік, береке, болашақ келді.Енді ше?
Сыншылар бейтарап қабылдады, неміс режиссері Флориан Давид Фицтің «100 нәрсе және артық ештеңе жоқ» фильмі көрерменді мыңжылдық ұрпақтың сауданың ретсіз әрекеттерінен зардап шегеді деп айыптайды. Бұл танымал мәдениеттегі «саналы тұтыну» философиясының көптеген жаңғырықтарының бірі ғана.
Біздің әрқайсымыз кем дегенде бір рет «Уолли» мультфильмінен планетаны болашақтан қалай құтқару туралы ойландық. Асыл мотивтер мен үдемелі инфляция жағдайында өмір сүру инстинкті қиылысында жаңа философия дүниеге келді - бірлескен тұтыну.
Азық-түлік, энергия, денсаулық сақтау, жұмыссыздық және төмен табыс бағасының өсуі халықты бірігуге мәжбүр етуде. Жалға берілетін ортақ үйлер, жеке кеңселердің орнына коворкингтер, қоғамдық кір жуатын орындар мен кафетерийлер ақша үнемдеуге көмектеседі.
Шындығында, ортақ тұтыну адамзатқа дүниенің басынан бері белгілі, яғни мүлік – еңбек құралдары, азық-түлік, баспана – қауымға тиесілі. Белгілі болғандай, жеке меншік адам артық азық-түлік немесе материалдарды өндіріп, жинақтай бастаған кезде пайда болды. Бұл меншік пен әлеуметтік теңсіздікке негізделген өркениеттің бастауы болды. Біз мыңдаған жылдар бойы осылай өмір сүрдік, шынымен де тас дәуіріне қайтатын уақыт келді ме? Қарапайым бірлескен тұтынуды технология бар әлемге бейімдеу әрекетін коммунистер жасады.
Бірлескен тұтыну бүгінгі күні нені қажет етеді? Уақытша пайдалану пайдасына меншік құқығынан бас тартыңыз. Мысалы, үйлену көйлегін сатып алмаңыз, бірақ оны жалға алыңыз, жаңа көлік сатып алмаңыз, бірақ такси немесе көлікті бөлісу қызметтерін пайдаланыңыз, үй салмаңыз, бірақ оны жалға алыңыз.
Бірлескен тұтыну принципі экономикалық модельді өзгертеді. Тұтынушылардың сұранысына жауап ретінде жалға берілетін тұрғын үй нарығы өсуде, саяхатшыларды іздеу қызметтері IT секторында көшбасшыға айналуда, ал дүкен иелері жабдықтар мен киімдерді жалға беру қызметтерін ұсына бастады. Қонақ үй бизнесі қазір хостелдерге, ал мейрамхана бизнесі асхана форматына назар аударады, өйткені заманауи тұтынушы жылына бір ғана курортта стильде демалғысы келмейді, ол екі, тіпті үш елге барғысы келеді, әр демалыс үшін қарапайым ақша бөледі.
Әрине, тіс щеткасы мен орамал ғана иеленетін деңгейге жетуіміз екіталай. Бірақ бірлескен тұтыну экономикалық жүйедегі кемшіліктерді түзетудің жалғыз үміті болып табылады.
