Свыше 780 млн. тенге перевели на счета интернет-мошенников западноказахстанцы за 9 месяцев 2024 г., с заявлениями в полицию обратилось 333 человека. Мошенники представлялись первыми руководителями образовательных, медицинских и государственных учреждений и требовали от сотрудников перевода денег на подставные счета. О старых и новых мошеннических схемах, а также о том, как не стать их жертвой и уберечь свои сбережения рассказал заместитель начальника управления криминальной полиции ДП ЗКО полковник полиции Артур Мусагалиев.
Автор: Редакция Fresh City
- Артур Гайсиевич, несмотря на широкомасштабную разъяснительную работу, проводимую сотрудниками департамента полиции, судя по не утешительной статистике люди все еще продолжают попадаться на мошеннические уловки, в чем на ваш взгляд причина?
-Да, мы на постоянной основе проводим профилактические мероприятия, с госслужащими, сотрудниками частных предприятий, учителями, медиками, студентами, домохозяйками и пенсионерами. Разъяснительной работой охвачены все категории граждан. Сейчас по спискам отрабатываем подомовой обход лиц преклонного возраста, объясняем какими методами пользуются мошенники и как не стать их жертвой. Очень хорошая действенная мера - блокировка кредитов через приложение «Egov mobile».
Многим гражданам мы через их приложения подключили эту услугу. Но, даже несмотря на то, что был активирован запрет на получение кредитов среди потерпевших есть такие, кто уже после нашего визита эту функцию разблокировал и оформив кредит передал деньги мошенникам. За 9 месяцев текущего года мошенниками был причинен ущерб на сумму свыше 780 млн. тенге, из этой суммы всего около 20% депозитные и собственные средства клиентов банка, остальная сумма - это все заемные средства, то есть люди поддавшись мошенникам оформили такие огромные кредиты. Причин может быть несколько, но первая в том, что мошенники очень хорошо подготовлены психологически, применяя определенные методы вводят жертву в заблуждение и навязывают ей свои условия. Есть факт, когда мошенники несколько часов непрерывно разговаривали с потерпевшим, пока он оформил кредит, получил деньги и перевел на указанный ими счет.
Когда потерпевший пришел в себя, он понял, что его обманули, пришел с заявлением в полицию. Во время дачи показаний он отметил, что все это время находился как будто в тумане, не мог здраво оценить ситуацию. И таких случаев масса, никто не застрахован, жертвой может стать любой. Нельзя сказать, что на уловки мошенников поддаются только малограмотные финансово и юридически люди. Среди потерпевших есть даже юристы и
адвокаты, люди с экономическим образованием, преподаватели высших учебных заведений. Поэтому самый лучший и действенный на сегодня способ - подключить запрет на получение кредитов через приложение «Egov mobile». - Как прорабатывается вопрос ответственности банков, мошенники оформляют кредиты онлайн, почему сотрудники банков не проверяют информацию и одобряют очень большие суммы, ведь были и такие факты, когда человек даже не в курсе, что на него «повесили» кредит? Можно же ввести запрет на онлайн кредитование.
- В августе вступили в силу изменения в Закон о банках и банковской деятельности, теперь если человек обратился в полицию, после признания его потерпевшим в банк направляется представление о приостановлении кредита. Это несомненно повысит ответственность банков, и они уже более аккуратно будут подходить к выдаче займов, принимать какие-то свои меры для того, чтобы не выдать сомнительный кредит, который потом не будет оплачен. Если ранее даже после того, как мы отправляли представление в банки второго уровня, то они либо вообще не приостанавливали кредит, либо давали отсрочку, но продолжали начислять проценты. Люди приходили и жаловались, что остались должны еще больше. Есть БВУ, у которых система безопасности хорошо отработана и у них более жесткие требования к оформлению займа, а есть и такие, которые выдают всем подряд ничего не проверяя. Мы тесно сотрудничаем со службами безопасности банков, проводим обучающие встречи с кредитными менеджерами, объясняем, на что в первую очередь следует обратить внимание, как человек ведет себя если на него оказывают давление, какие признаки в поведении, жестах, разговоре могут указать на это. Если вдруг менеджер заподозрит что-то неладное он должен сразу же сообщить нам, мы приезжаем и выясняем все обстоятельства. Были такие случаи, что люди действительно находились под влиянием мошенников пришли оформлять кредит и благодаря тому, что менеджер вовремя сообщила нам, удалось предотвратить преступление. Шансы вернуть отданные мошенникам деньги практически отсутствуют. Преступники по цепочке выводят их за рубеж, где быстро обналичивают их через счета дропперов и найти всех фигурантов схемы очень сложно.
По инициативе МВД РК отрабатывается вопрос введения обязательной верификации, идентификации личности при регистрации абонентских номеров, а также введения ограничения на количество номеров, на одно физлицо. Есть список номеров, с которых были совершены звонки мошенников, эти номера мы отправляем на блокировку. Также будут блокировать все долгое время неиспользуемые номера.
- Расскажите, на какие схемы чаще всего попадаются люди и что нового появилось в арсенале мошенников?
- Различных способов обмана у мошенников очень много, и каждый раз они придумывают все новые. Сейчас наиболее распространенная схема, которую используют мошенники это звонок якобы оператора сотовой связи, сотрудника безопасности банка, представляются также сотрудниками полиции. Схема выглядит так: сначала звонит оператор сотовой связи и говорит, что надо продлить действие сим-карты или еще что-то связанное со связью и просит продиктовать код, который поступил. Мошенники могут прислать код с какого угодно номера Call-центра, даже с номера 1414. Этот код ничего не дает, мошенник не сможет зайти по этому коду, но потенциальная жертва не знает об этом. Далее звонит второй мошенник, который представляется сотрудником службы безопасности банка, может представиться сотрудником полиции или другой структуры. Он начинает вводить потенциальную жертву в заблуждение утверждая, что недавно звонивший хакер мошенник, который представлялся оператором сотовой связи уже взломал счета и пытается оформить кредиты, и чтобы не дать ему сделать это нужно срочно оформить зеркальный кредит и перевести деньги на другой счет, а после того, как мошенника якобы вычислят и восстановят безопасность счета, деньги вернут обратно. Многие сразу начинают паниковать так как им до этого действительно пришел какой-то код и думают, что все сказанное правда и доверяют дозвонившемуся мошеннику, который представился сотрудником национального банка. Если человек не поверил и положил трубку, через некоторое время ему опять звонят мошенники, но уже представляются сотрудником киберпола, следователем и так далее и говорят, что счет действительно взломан и необходимо выполнить все указания сотрудника банка. Далее вновь звонят с «банка» и говорят, что мошенники уже оформляют кредит, и чтобы помешать им нужно срочно оформить зеркальный кредит, как только человек оформит кредит, ему говорят, что деньги нужно перевести на другие счета якобы для сохранности. Люди, поддавшись панике и психологическому влиянию мошенников уже не могут трезво оценить ситуацию и в точности выполняют все, что им говорят. Запугивая тем, что кто-то уже вот сейчас получит кредит и снимет все деньги, предлагают установить системы удаленного доступа, чтобы якобы помочь, а на самом деле получив доступ к интернет-банкингу переводят имеющиеся на счетах деньги на свои счета. В этом году была использована еще и такая схема, мошенники от лица первых руководителей организаций писали сотрудникам о том, что их счета попали в разработку спецслужб якобы их использовали террористические организации, или то, что счет был замечен в каких-то финансовых махинациях. Для того чтобы все уладить им позвонит сотрудник спецслужбы и нужно в точности выполнять все
его указания. При этом ни в коем случае никому ничего не говорить. «Мне не звонить, я не могу говорить, пишу с другого номера», - тексты такого содержания рассылали сотрудникам, с незнакомого номера, но при этом на фото был первый руководитель. Далее на номер работника звонил другой мошенник, представлялся сотрудником национальной безопасности или полиции и говорил, что соединит со службой безопасности Нацбанка, далее уже третий мошенник якобы представитель Нацбанка требовал перевести все сбережения на указанные счета. Подчиненные, думая, что до этого им действительно писал их начальник в точности выполняли все указания мошенников. По такой схеме преступники обманули сотрудников нескольких медицинских и образовательных учреждений. Одна потерпевшая перевела мошенникам 28 млн. тенге, другая 41 млн. тенге, женщины отдали свои сбережения и еще оформили по нескольку кредитов. Фото первых руководителей и данные сотрудников мошенники брали с сайтов и соц. страниц организаций.
- Как мошенники узнают личные данные? - Сейчас в социальных сетях очень много различных предложений быстрого заработка, различных инвестиций и прочих программ пассивного дохода, стопроцентно все эти схемы мошеннические. Но люди открывают посмотреть, проходят по ссылкам и заполняют анкету указывая свой телефона и личные данные. Мошенники собирают свою базу после чего звонят. Поэтому никогда нельзя указывать свой номер, к которому привязаны банковские карты и «Egov mobile». - Как обезопасить себя от посягательств интернет-мошенников, ведь практически все мы совершаем различные покупки в интернете, а чтобы провести платеж необходимо указать номер карты и коды?
- В настройках банкинга есть услуга «закрыть оплату покупок в интернете», всегда закрывайте карту. Так как мошенники могу взломать сайт магазина и им станут известны номера карт и коды, затем они могут по немного списывать деньги с вашей карты, и это будет незаметно. Когда маленькие суммы, они списываются без пароля. Такие факты уже были, за одну ночь списали около 20 тыс. тенге. Еще лучше, чтобы обезопасить свои счета открыть виртуальную карту, ее спокойно можно привязать к любому интернет-магазину, и для совершения покупок переводить на нее нужную вам сумму денег. Виртуальные карты есть во всех банковских приложениях. Спасибо за интервью Евгения МАКСИМОВА
Новые схемы в арсенале кибермошенников
Кибералаяқтардың арсеналындағы жаңа схемалар
2024 жылдың 9 айында батысқазақстандықтар интернет-алаяқтардың шоттарына 780 миллион теңгеден астам ақша аударған; Полицияға 333 адам арызданған. Алаяқтар өздерін білім беру, медициналық және мемлекеттік мекемелердің топ-менеджерлері ретінде көрсетіп, қызметкерлерден жалған есепшоттарға ақша аударуды талап еткен. Батыс Қазақстан облысы ІІД Криминалдық полиция басқармасы бастығының орынбасары, полиция полковнигі Артур Мұсағалиев ескі және жаңа алаяқтық схемалар, сондай-ақ олардың құрбаны болмау және өз жинақтарыңызды қалай қорғау керектігі туралы айтып берді.
– Артур Гайсиевич, полиция бөлімшесінің қызметкерлері жүргізіп жатқан ауқымды түсіндіру жұмыстарына қарамастан, көңіл көншітетін статистикаға жүгінсек, адамдар әлі де алаяқтыққа бой алдыруда, оның себебі неде деп ойлайсыз?
-Иә, біз мемлекеттік қызметкерлермен, жеке кәсіпорын қызметкерлерімен, мұғалімдермен, дәрігерлермен, студенттермен, үй шаруасындағы әйелдермен және зейнеткерлермен тұрақты түрде профилактикалық іс-шаралар жүргіземіз. Түсіндіру жұмыстары азаматтардың барлық санаттарын қамтиды. Қазір тізімдерді пайдалана отырып, біз егде жастағы адамдарды үйме-үй аралап, алаяқтардың қандай әдістерді қолданатынын және олардың құрбаны болмау жолдарын түсіндіріп жатырмыз. Өте жақсы тиімді шара - Egov мобильді қосымшасы арқылы несиелерді блоктау.
Біз бұл қызметті көптеген азаматтардың өтініштері арқылы қостық. Бірақ, несие алуға тыйым салынғанына қарамастан, зардап шеккендердің арасында біз барғаннан кейін бұл функцияны бұғаттаудан шығарып, несие беріп, ақшаны алаяқтарға аударғандар бар. Ағымдағы жылдың 9 айында алаяқтар 780 миллион теңгеден астам сомаға залал келтірген, оның ішінде тек 20 пайызға жуығын банк клиенттерінің салымдары мен меншікті қаражаты құраса, қалған соманың барлығы қарызға алынған қаражат, яғни алаяқтардың иығына іліккен адамдар осындай ірі көлемде несие алған. Мұның бірнеше себептері болуы мүмкін, бірақ біріншісі, алаяқтар психологиялық тұрғыдан өте жақсы дайындалған, белгілі бір әдістерді қолдана отырып, жәбірленушіні адастырып, оған өз шарттарын жүктейді. Алаяқтар жәбірленуші несие сұрап, ақша алып, өздері көрсеткен есепшотқа аударып жатқан кезде онымен бірнеше сағат бойы үздіксіз сөйлескен факті бар.
Жәбірленуші есін жиған кезде өзінің алданып қалғанын түсініп, полицияға арызымен келген. Айғақ беру кезінде ол осы уақыт бойы тұманда жүргендей болғанын және жағдайды саналы түрде бағалай алмағанын атап өтті. Ал мұндай жағдайлар өте көп, ешкім сақтандырылмаған, кез келген адам құрбан бола алады. Алаяқтардың айла-шарғысына қаржылық және құқықтық сауаты жоқ адамдар ғана түседі деп айтуға болмайды. Зардап шеккендердің арасында тіпті адвокаттар да бар
заңгерлер, экономикалық білімі бар адамдар, жоғары оқу орындарының оқытушылары. Сондықтан бүгінгі таңдағы ең тиімді әрі тиімді әдіс – Egov мобильді қосымшасы арқылы несие алуға тыйым салуды белсендіру. – Банктік жауапкершілік мәселесі қалай шешіледі? Алаяқтар несие алуға онлайн өтініш береді, неге банк қызметкерлері ақпаратты тексермейді және өте үлкен соманы бекітпейді, өйткені адам өзіне несие тағайындалғанын білмейтін жағдайлар болды? Сіз сондай-ақ онлайн несие беруге тыйым салуды енгізе аласыз.
– Тамыз айында «Банктер және банк қызметі туралы» заңға енгізілген өзгерістер күшіне енді, енді адам полицияға оны жәбірленуші деп таныған соң хабарласса, банкке несиені тоқтату туралы өтініш жіберіледі. Бұл банктердің жауапкершілігін арттырып, несие беруде аса сақтық танытып, кейін қайтарылмайтын күмәнді несиені бермеу үшін өз бетінше шаралар қабылдайтыны сөзсіз. Бұған дейін біз екінші деңгейлі банктерге тұсаукесер жібергеннен кейін де олар несиені мүлдем тоқтатпайды, немесе мерзімін ұзартты, бірақ өсімақы өндіре берді. Халық келіп, бұдан да көп ақша қарыз деп шағымданды. Қауіпсіздік жүйесі жақсы дамыған ЕДБ бар және оларда несиені өңдеуге қатаң талаптар қойылады, сонымен қатар барлығына ештеңені тексермей-ақ беретіндері де бар. Біз банктік қауіпсіздік қызметтерімен тығыз байланыста жұмыс істейміз, несие менеджерлерімен тренингтік кездесулер өткіземіз, ең алдымен не нәрсеге назар аудару керек екенін, адам қысымға ұшыраған жағдайда өзін қалай ұстайтынын, мінез-құлқындағы қандай белгілер, ым-ишара, сөйлесу осыны көрсете алатынын түсіндіреміз. Егер кенеттен менеджер бірдеңе дұрыс емес деп күдіктенсе, ол дереу бізге хабарлауы керек, біз келіп, барлық мән-жайды анықтаймыз. Адамдар шынымен де алаяқтардың ықпалында болып, несие алуға келген жағдайлар болды, басшының бізге дер кезінде хабарлауының арқасында қылмыстың алды алынды. Алаяқтарға берілген ақшаны қайтарып алу мүмкіндігі іс жүзінде жоқ. Қылмыскерлер оларды тізбегі бойынша шетелге апарады, онда олар дропперлердің шоттары арқылы тез ақшаға айналдырады және схемаға қатысушылардың барлығын табу өте қиын.
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің бастамасымен абоненттік нөмірлерді тіркеу кезінде міндетті верификацияны және жеке сәйкестендіруді енгізу, сондай-ақ жеке тұлғаға шаққандағы нөмірлер санына шектеу енгізу мәселесі пысықталуда. Алаяқтардың қоңыраулары жасалған нөмірлердің тізімі бар, біз бұл нөмірлерді блоктауға жібереміз. Барлық пайдаланылмаған нөмірлер де бұғатталады.
– Айтыңызшы, адамдар қандай схемаларға жиі түседі және алаяқтардың арсеналында қандай жаңа нәрселер пайда болды?
– Алаяқтардың алдаудың сан алуан әдістері бар, әр жолы жаңасын ойлап табады. Қазір алаяқтар қолданатын ең көп таралған схема - болжалды ұялы байланыс операторының, банктің қауіпсіздік қызметкерінің қоңырауы және олар да полиция қызметкері болып көрінеді. Схема келесідей көрінеді: біріншіден, ұялы байланыс операторы қоңырау шалып, SIM картасының немесе байланысқа қатысты басқа нәрсенің әрекет ету мерзімін ұзарту керек екенін айтады және сізден алынған кодты жазуды сұрайды. Алаяқтар кодты кез келген Байланыс орталығының нөмірінен, тіпті 1414 нөмірінен де жібере алады. Бұл код ештеңе бермейді, алаяқ бұл кодты пайдаланып жүйеге кіре алмайды, бірақ ықтимал жәбірленуші ол туралы білмейді. Одан кейін өзін банктің қауіпсіздік қызметкерімін деп таныстыратын екінші алаяқ қоңырау соғады немесе өзін полиция қызметкері немесе басқа құрылым ретінде таныстыруы мүмкін. Ол жақында ғана телефон соққан хакер алаяқ екенін айтып, өзін ұялы байланыс операторымын деп таныстырып, шоттарын бұзып, несие алуға әрекеттеніп жатқанын айтып, әлеуетті жәбірленушіні жаңылыстыруға кіріседі, оның алдын алу үшін шұғыл түрде айна несиесін рәсімдеп, ақшаны басқа шотқа аудару қажет, ал алаяқ анықталғаннан кейін есепшоттың кепілдігі қайтарылады деген болжам бар. Көптеген адамдар бірден үрейлене бастайды, өйткені олар шынымен бұрын қандай да бір код алған және айтылғандардың бәрі рас деп ойлайды және өзін ұлттық банк қызметкерімін деп таныстырған қоңырау шалған алаяққа сенеді. Егер адам сенбей, телефон тұтқасын қойып қалса, біраз уақыттан кейін алаяқтар оған қайта телефон соғады, бірақ олар өздерін киберполиция қызметкері, тергеуші және т.б. деп таныстырып, аккаунт шынымен бұзылғанын және банк қызметкерінің барлық нұсқауларын орындау керектігін айтады. Содан кейін олар «банктен» қайта қоңырау шалып, алаяқтардың несиеге өтініш беріп жатқанын және оларды тоқтату үшін сіз шұғыл түрде айна несиеге өтініш беруіңіз керек екенін айтады; адам несиеге өтініш берген бойда, олар ақшаны қауіпсіздік үшін мыс, басқа есепшоттарға аудару керек екенін айтады. Дүрбелеңге және алаяқтардың психологиялық әсеріне көнген адамдар енді жағдайды байсалды бағалай алмайды және айтқанның бәрін дәл орындай алмайды. Дәл қазір біреу несие алып, барлық ақшаны алып тастайды деп қорқытып, олар көмектесу үшін қашықтан қол жеткізу жүйесін орнатуды ұсынады, бірақ шын мәнінде Интернет-банкингке қол жеткізіп, шоттарында бар ақшаны шоттарына аударады. Биылғы жылы тағы бір осындай схема қолданылды: алаяқтар ұйымның бірінші басшыларының атынан қызметкерлерге олардың аккаунттарын арнайы қызмет әзірлегенін, оларды террористік ұйымдар пайдаланғанын немесе шоттың қандай да бір қаржылық алаяқтықта байқалғанын жазған. Барлығын реттеу үшін оларды қауіпсіздік қызметкері шақырады және олар бәрін дәл орындауы керек
оның нұсқаулары. Сонымен қатар, ешбір жағдайда ешкімге ештеңе айтпау керек. «Маған қоңырау шалмаңыз, мен сөйлесе алмаймын, басқа нөмірден жазып жатырмын» деген мазмұндағы мәтіндер қызметкерлерге бейтаныс нөмірден жіберілді, бірақ фотосуретте бірінші менеджер болды. Келесі кезекте қызметкердің нөміріне тағы бір алаяқ қоңырау шалып, өзін ұлттық қауіпсіздік немесе полиция қызметкерімін деп таныстырып, оны Ұлттық банктің қауіпсіздік қызметімен байланыстыратынын айтты, содан кейін Ұлттық банк өкілі делінеді үшінші алаяқ барлық жинақ ақшасын көрсетілген шоттарға аударуды талап етеді. Қол астындағылар бастықтары бұған дейін де хат жазып қойған деп ойлап, алаяқтардың барлық нұсқауларын дәл орындаған. Осы схеманы пайдаланып қылмыскерлер бірнеше емдеу және білім беру мекемелерінің қызметкерлерін алдаған. Бір жәбірленуші алаяқтарға 28 миллион теңге, екіншісі 41 миллион теңге аударса, әйелдер жиған-тергенін беріп, тағы бірнеше несие алған. Алаяқтар веб-сайттар мен әлеуметтік желілерден топ-менеджерлер мен қызметкерлердің деректерін суретке түсіріп алған. ұйымдастыру беттері.
– Алаяқтар жеке ақпаратты қалай біледі? – Қазір әлеуметтік желілерде жылдам ақша табудың неше түрлі ұсыныстары, түрлі инвестициялар және басқа да пассивті табыс бағдарламалары бар, бұл схемалардың барлығы 100% алаяқтық. Бірақ адамдар оны ашып, сілтемелерді орындап, телефон нөмірі мен жеке мәліметтерін көрсететін пішінді толтырады. Алаяқтар өздерінің базасын жинап, сосын телефон соғады. Сондықтан сіз ешқашан банк карталары мен Egov ұялы телефоны байланыстырылған нөміріңізді көрсетпеуіңіз керек. – Интернет-алаяқтардың шабуылдарынан өзіңізді қалай қорғауға болады, өйткені барлығымыз дерлік интернетте әртүрлі сатып алулар жасаймыз және төлем жасау үшін карта нөмірі мен кодтарын көрсету керек пе?
- Банктік параметрлерде «онлайн сатып алу үшін жақын төлем» қызметі бар, әрқашан картаны жабыңыз. Алаяқтар дүкеннің веб-сайтын бұзып, карта нөмірлері мен кодтарын білетіндіктен, олар сіздің картаңыздағы ақшаны бірте-бірте есептен шығаруы мүмкін және ол байқалмайды. Сомалар аз болған кезде олар құпия сөзсіз есептен шығарылады. Мұндай фактілер бұрыннан болған; бір түнде 20 мың теңгеге жуық қаражат есептен шығарылды. Одан да жақсысы, тіркелгілерді қорғау үшін виртуалды картаны ашыңыз; сіз оны кез келген интернет-дүкенмен оңай байланыстыра аласыз және сатып алу үшін оған қажетті ақша сомасын аудара аласыз. Виртуалды карталар барлық банктік қосымшаларда қолжетімді. Евгений МАКСИМОВпен сұхбатыңызға рахмет
