Что принесёт модернизация энергетических и коммунальных сетей Казахстана
Автор: Редакция Fresh City
Что принесёт модернизация энергетических и коммунальных сетей Казахстана
С 1 января 2025 года в Казахстане стартовал новый Национальный проект - «Модернизация энергетического и коммунального секторов». Проект рассчитан на четыре года и представляет собой масштабную инициативу, направленную на обновление инфраструктуры страны. Он охватывает более 86 тысяч километров коммунальных сетей и предусматривает строительство новых объектов генерации общей мощностью 7,3 ГВт. Общая сумма инвестиций составит порядка 13,5 триллиона тенге.
О целях и ожидаемых результатах проекта мы поговорили с управляющим директором НПП «Атамекен», председателем Общественного совета Минэнерго РК Жакыпом Хайрушевым.
Изношенная система требует срочных решений
Жакып Галиевич, расскажите, что включает в себя проект и какие ключевые задачи он ставит перед собой? - Ни для кого не секрет, что энергетическое и коммунальное хозяйство нашей страны давно нуждается в модернизации. Износ сетей электро-, тепло- и водоснабжения в некоторых регионах достигает 50-90 %. Например, в Западно-Казахстанской области степень износа энергосистемы составляет порядка 77 %. Отсюда и частые перебои с подачей электроэнергии при неблагоприятных погодных условиях.
Проект охватывает два ключевых направления: энергетику и коммунальное хозяйство. Основные цели - повышение энергоэффективности, снижение потерь и улучшение качества обслуживания населения. В энергетике запланировано обновление устаревших мощностей и строительство новых.
В коммунальной сфере приоритетными являются модернизация систем теплоснабжения, водоснабжения и водоотведения с внедрением новых технологий и автоматизированных приборов учёта. Это позволит контролировать расходы, повысить эффективность и исключить избыточные потери.
Финансирование: без роста тарифов
Проект обещает масштабные изменения, что потребует серьёзных затрат. Какие источники финансирования предусмотрены? - Финансирование будет осуществляться из нескольких источников: частично за счёт государственного бюджета, также предусмотрены программы субсидирования процентных ставок по займам через банки второго уровня. Кроме того, будут задействованы внебюджетные механизмы и собственные средства субъектов естественных монополий.
Один из ключевых моментов - привлечение частных инвестиций в модернизацию инфраструктуры и строительство новых мощностей. Это обеспечит долгосрочную финансовую устойчивость и даст приток дополнительных средств в экономику страны.
Хотя финальные расчёты ещё прорабатываются, предварительные данные показывают, что срок окупаемости может составить менее двух лет. Эффект достигается за счёт резкого снижения потерь, роста собираемости платежей, сокращения затрат на ручной сбор данных. Всё это - без увеличения тарифа.
Умные счётчики: прозрачность и точность
Но если задействуются собственные средства субъектов, не приведёт ли это к повышению тарифов? - Согласно статье 13-1 Закона РК «Об электроэнергетике», включение затрат на установку приборов учёта в тариф запрещено. Субъекты естественных монополий не могут компенсировать эти расходы за счёт потребителей.
В то же время отсутствие интеллектуальных систем учёта - это «слепая зона» в управлении энергоснабжением: высокая доля технических и коммерческих потерь, ограниченные возможности контроля, прогнозирования и справедливых расчётов.
Все мы заинтересованы в том, чтобы у нас стабильно были свет, вода и тепло. А для качественной работы коммунальной инфраструктуры модернизация необходима. Установка «умных» счётчиков будет происходить поэтапно, в первую очередь - на объектах с высокой нагрузкой. Это позволит точнее отслеживать потребление, исключить ошибки в расчётах и сделать систему более прозрачной.
Для потребителей это означает справедливость, точность, возможность контроля расходов и, в перспективе, снижение тарифов благодаря уменьшению потерь ресурсов. В конечном итоге граждане будут платить только за то, что действительно потребляют.
Прозрачность, доверие и цифровая дисциплина
Субъекты естественных монополий регулярно поднимают тарифы, но улучшения инфраструктуры не видно. Куда идут деньги? - Возмущения граждан абсолютно понятны. Каждый хочет получать качественные услуги и знать, за что он платит.
Каждый СЭМ обязан отчитываться перед потребителями. Для этого нужна прозрачность, а значит - автоматизация всей системы. Приборизация - это не только про экономику, это про доверие, устойчивость и качество управления.
К примеру, по данным ТОО «Западно-Казахстанская РЭК», в многоквартирном секторе более 74 000 потребителей не оснащены интеллектуальными приборами. В частном секторе - свыше 44 000 точек, а среди юрлиц - около 7 500 - всё ещё вне цифрового охвата.
Ни один СЭМ не сможет самостоятельно покрыть расходы на замену оборудования, поэтому в рамках Нацпроекта были разработаны действенные механизмы поддержки.
Проект требует участия обеих сторон. СЭМ обязаны провести инвентаризацию, установить оборудование, обеспечить его работу и сохранность данных. Потребители и бизнес - предоставить доступ, добросовестно оплачивать фактическое потребление, участвовать в обратной связи и верификации данных.
Что уже делается в регионах?
Реализация уже началась. Что предпринимается на местном уровне? - В регионах сформированы координационные группы с участием акиматов, СЭМ, технических операторов и НПП «Атамекен».
Определены приоритетные зоны запуска пилота: многоквартирные дома с низкой собираемостью, пригородный частный сектор и другие. Также разрабатывается дорожная карта реализации и график поэтапного внедрения.
Параллельно будет вестись информационная кампания - населению расскажут о преимуществах интеллектуального учёта. Важно отметить, что при проведении государственных закупок приоритет отдаётся отечественным производителям оборудования. Это создаст дополнительные рабочие места и поддержит местное производство.
Влияние на экономику и качество жизни
Проект модернизации станет важным шагом в переходе к умным технологиям. Он не только улучшит качество коммунальных услуг, но и создаст новые рабочие места, повысит инвестиционную привлекательность страны и ускорит экономический рост.
Внедрение современных цифровых решений даст импульс развитию и создаст надёжную инфраструктурную базу для будущего Казахстана.
Ескі желілерден смарт технологияларға дейін
Қазақстандағы энергетикалық және коммуналдық желілерді жаңғырту не береді?
Қазақстандағы энергетикалық және коммуналдық желілерді жаңғырту не береді?
2025 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда жаңа Ұлттық жоба – «Энергетика және коммуналдық секторды жаңғырту» іске қосылды. Жоба төрт жылға есептелген және елдің инфрақұрылымын жаңартуға бағытталған ауқымды бастаманы білдіреді. Ол 86 мың шақырымнан астам инженерлік желілерді қамтиды және жалпы қуаттылығы 7,3 ГВт болатын жаңа генерациялау объектілерінің құрылысын қарастырады. Инвестицияның жалпы сомасы шамамен 13,5 трлн теңгені құрайды.
Жобаның мақсаттары мен күтілетін нәтижелері туралы «Атамекен» АЭС басқарушы директоры, Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Қоғамдық кеңесінің төрағасы Жақып Хайрушевпен әңгімелескен едік.
Тозған жүйе шұғыл шешімдерді қажет етеді
Жақып Ғалиұлы, жобаға не кіреді және оның алдына қандай негізгі міндеттер қойылғанын айтсаңыз? – Жасыратыны жоқ, еліміздің энергетика және коммуналдық секторы бұрыннан бері жаңғыртуды қажет етеді. Кейбір өңірлердегі электр, жылу және су желілерінің тозуы 50-90 пайызға жетеді. Мысалы, Батыс Қазақстан облысында энергетикалық жүйенің тозу дәрежесі шамамен 77 пайызды құрайды. Сондықтан ауа райының қолайсыздығы кезінде электр қуатының жиі үзілуі.
Жоба екі негізгі бағытты қамтиды: энергетика және коммуналдық. Негізгі мақсаттар – энергия тиімділігін арттыру, ысыраптарды азайту және халыққа қызмет көрсету сапасын арттыру. Энергетика саласында ескірген қуаттарды жаңарту және жаңаларын салу жоспарлануда.
Коммуналдық салада жаңа технологиялар мен автоматтандырылған есепке алу аспаптарын енгізу арқылы жылумен жабдықтау, сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін жаңғырту басым бағыт болып табылады. Бұл шығындарды бақылауға, тиімділікті арттыруға және қажетсіз шығындарды жоюға көмектеседі.
Қаржыландыру: тарифтер көтерілмейді
Жоба үлкен шығындарды талап ететін ауқымды өзгерістерді уәде етеді. Қандай қаржыландыру көздері қарастырылған? – Қаржыландыру бірнеше көздерден жүзеге асырылатын болады: ішінара мемлекеттік бюджет есебінен және екінші деңгейлі банктер арқылы несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау бағдарламалары да қарастырылған. Сонымен қатар, бюджеттен тыс механизмдер мен табиғи монополия субъектілерінің жеке қаражаты тартылады.
Инфрақұрылымды жаңғыртуға және жаңа нысандарды салуға жеке инвестицияларды тарту маңызды сәттердің бірі болып табылады. Бұл ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етеді және ел экономикасына қосымша қаражат ағынын қамтамасыз етеді.
Соңғы есептеулер әлі пысықталып жатқанымен, алдын ала мәліметтер өтелу мерзімі екі жылдан аз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Нәтиже ысыраптардың күрт төмендеуіне, төлемдерді жинаудың ұлғаюына және деректерді қолмен жинауға кететін шығындардың төмендеуіне байланысты қол жеткізіледі. Мұның бәрі тарифті көтермей.
Ақылды есептегіштер: мөлдірлік пен дәлдік
Бірақ субъектілердің жеке қаражаты пайдаланылса, бұл тарифтердің өсуіне әкелмей ме? – «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 13-1-бабына сәйкес тарифке есепке алу аспаптарын орнатуға арналған шығындарды қосуға тыйым салынады. Табиғи монополиялар субъектілері бұл шығындарды тұтынушылар есебінен өтей алмайды.
Сонымен қатар, интеллектуалды есепке алу жүйелерінің жоқтығы энергиямен жабдықтауды басқарудағы «соқыр нүкте» болып табылады: техникалық және коммерциялық ысыраптардың жоғары үлесі, бақылау, болжау және әділ есептеулер үшін шектеулі мүмкіндіктер.
Бізде жарық, су және жылу тұрақты болуы бәрімізге мүдделі. Ал коммуналдық инфрақұрылымның сапалы жұмыс істеуі үшін жаңғырту қажет. Смарт есептегіштерді орнату кезең-кезеңімен, ең алдымен жүктемесі жоғары нысандарда жүзеге асырылады. Бұл тұтынуды дәлірек қадағалауға, есептеулердегі қателерді жоюға және жүйені ашық етуге мүмкіндік береді.
Тұтынушылар үшін бұл әділдікті, дәлдікті, шығындарды бақылау мүмкіндігін және ұзақ мерзімді перспективада ресурстарды ысырап етуді азайтуға байланысты тарифтерді төмендетуді білдіреді. Сайып келгенде, азаматтар тек нақты тұтынғандары үшін төлейтін болады.
Ашықтық, сенім және цифрлық тәртіп
Табиғи монополиялар тарифтерді тұрақты түрде көтеріп отырады, бірақ инфрақұрылымның жақсаруы байқалмайды. Ақша қайда кетеді? – Азаматтардың наразылығы мүлдем түсінікті. Әр адам сапалы қызметтерді алып, не үшін төлейтінін білгісі келеді.
Әрбір EMS тұтынушыларға есеп беруі керек. Бұл ашықтықты талап етеді, бұл бүкіл жүйені автоматтандыруды білдіреді. Құралдар тек экономикаға ғана қатысты емес, ол сенім, тұрақтылық және басқару сапасы туралы.
Мәселен, «Батыс Қазақстан РЭК» ЖШС деректері бойынша көппәтерлі секторда 74 мыңнан астам тұтынушы смарт құрылғылармен жабдықталмаған. Жеке секторда – 44 000-нан астам балл, ал заңды тұлғалар арасында – 7 500-ге жуық – әлі де цифрлық қамтудан тыс.
Ешбір ЭМЖ жабдықты ауыстыру шығындарын дербес өтей алмайды, сондықтан Ұлттық жоба аясында қолдаудың тиімді тетіктері әзірленді.
Жоба екі тараптың қатысуын талап етеді. EMS түгендеуді жүргізуге, жабдықты орнатуға, оның жұмысын және деректердің сақталуын қамтамасыз етуге міндетті. Тұтынушылар мен бизнес – қол жеткізуді қамтамасыз етеді, нақты тұтынуды адал төлейді, кері байланыс пен деректерді тексеруге қатысады.
Қазірдің өзінде аймақтарда қандай жұмыстар атқарылуда?
Іске асыру қазірдің өзінде басталып кетті. Жергілікті деңгейде қандай жұмыстар атқарылуда? – Өңірлерде әкімдіктердің, ҚОҚМ, техникалық операторлардың және «Атамекен» ҰКП-ның қатысуымен үйлестіру топтары құрылды.
Пилоттық жүйені іске қосудың басым бағыттары анықталды: тұрғын үйлер деңгейі төмен көппәтерлі үйлер, қала маңындағы жеке сектор және т.б. Сондай-ақ іске асырудың жол картасы мен кезең-кезеңімен жүзеге асыру кестесі әзірленуде.
Бұл ретте ақпараттық науқан жүргізіледі – тұрғындарға смарт есептеудің артықшылықтары туралы айтылады. Айта кетерлігі, мемлекеттік сатып алуды өткізу кезінде отандық құрал-жабдықтарды өндірушілерге басымдық беріледі. Бұл қосымша жұмыс орындарын ашып, жергілікті өндірісті қолдауға мүмкіндік береді.
Экономикаға және өмір сүру сапасына әсері
Жаңғырту жобасы смарт технологияларға көшудегі маңызды қадам болмақ. Ол мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттырып қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын ашуға, елдің инвестициялық тартымдылығын арттыруға және экономикалық өсуді жеделдетуге мүмкіндік береді.
Заманауи цифрлық шешімдерді енгізу дамуға серпін беріп, Қазақстанның болашағы үшін сенімді инфрақұрылымдық база жасайды.
