Беспрецедентные паводки, затронувшие большую часть Казахстана, а также Поволжье, Урал и Сибирь России стали не одномоментным бедствием. У рекордного половодья далекоидущие последствия, как считают международные обозреватели. Дело в том, что большая вода пришла в регионы, являющиеся энергетическими и продовольственными центрами двух государств. Дефицит бензина, рост цен на хлеб, проблемы с логистикой и кризис животноводства - что ещё пророчат казахстанской экономике?
Автор: Редакция Fresh City
Недвижимость
По данным Правительства РК, на начало мая в регионах страны весенними паводками повреждены около 12 тыс. жилых домов. Причем пострадавших дачных объектов в два раза больше - свыше 24 тыс. Местные администрации в спешном порядке начали предоставлять жилье из маневренного фонда, но ожидаемо этого оказалось мало. К 11 мая только 130 семей получили дома и квартиры взамен разрушенных, тогда как ещё в апреле сообщалось о 700-800 непригодных к проживанию.
Усилит ли паводок кризис на рынке недвижимости - вполне вероятно. Международный эксперт рынка инвестиций и недвижимости Лев Тетин в интервью BaigeNews ещё в начале года говорил о том, что в 2024 спрос на жилье восстановится после пика 2021 года и последующего падения. Напомним, после разрешения использовать пенсионные активы, рынок наполнился дополнительными средствами, которые в совокупности с доступной ипотекой способствовали взлету первичного и вторичного рынков.
«В 2024 году, по моему прогнозу, мы зафиксируем рост стоимости квадратного метра на 12-15% в среднем по Казахстану (вторичное и первичное жилье). А уже в 2025 году эти проценты могут быть значительно больше - 20-25%, так как будет формироваться дефицит нового жилья», - считает Тетин.
При этом стоит учитывать, что около половины казахстанцев не имеют собственного жилья - 47,8% (исследование Freedom Finance Global, 2023). А процент снимающих арендное жилье значительно выше, чем у тех, кто сдает недвижимость.
«По итогам 2022 года дефицит фонда составлял около 114 млн кв. м жилья, что можно назвать внушительным результатом в 28 % от общей площади», - пришли к выводу аналитики Freedom Finance.
Исследуя текущие цены на рынке недвижимости, аналитики Центра исследований прикладной экономики выяснили, что стоимость одного квадратного метра в данный момент варьируется от 311,5 тыс. тенге до 705,1 тыс. тенге. Согласно официальной статистике, в марте этот показатель был на уровне 486,6 тыс. тенге. И на этом рост не остановится. Стимулирующим фактором в краткосрочной перспективе станет новая жилищная программа «Наурыз» от Отбасы банка - предложение попросту не сможет поспевать за спросом.
Нефть
«Oil-regions in Kazakhstan brace for floods» или дословно: «Богатые нефтью регионы Казахстана готовятся к паводкам». Такими заголовками пестрила зарубежная пресса в середине апреля, чуть позже их сменили сообщения о затопленных скважинах и остановке заводов.
В то время как в ЗКО не могли определиться, когда придет пик паводка, в Reuters делали акцент на том, как казахстанские нефтяные компании защищают стратегически важные объекты.
«Казахстанская государственная нефтепроводная компания «КазТрансОйл» заявила, что возводит защитные насыпи на своих объектах в регионе, включая трубопровод Атырау-Самара, по которому перекачивается сырая нефть для дальнейшей доставки через Россию на немецкий нефтеперерабатывающий завод «Schwedt», - из публикации от 19 апреля.
Фокус на нефтегазовой инфраструктуре в период паводков вполне оправдан, ведь нефтегазовая промышленность по прежнему приносит бюджету Казахстана от 55 до 65% дохода. Обозреватели Reuters также обратили внимание на геополитику.
«Наводнения произошли в ключевых районах производства пшеницы в России, крупнейшем в мире экспортере пшеницы. Россия также является вторым по величине экспортером нефти в мире. Орский нефтеперерабатывающий завод на Урале объявил форс-мажорные обстоятельства с поставками топлива с 8 апреля, согласно документу, выпущенному владельцем завода «Forteinvest» и просмотренному Reuters», - сообщалось на сайте издания. Эксперты разглядели в этом риски для казахстанского рынка, а именно они предположили, что Россия начнет закупать бензин в Казахстане, что приведет к неминуемому дефициту внутри страны. Но такое предположение быстро опровергла российская сторона, и по состоянию на май мы ещё не видим существенных изменений.
Пройдемся по фактам. «Газпром» действительно был вынужден закрыть более двадцати скважин в Оренбургской области, чтобы защитить их от затопления. По данным компании, на Оренбургском нефтегазоконденсатном месторождении добывается 10 млрд кубометров газа и 300 тыс. тонн нефти и газового конденсата в год. А расположенный вблизи месторождения Орский нефтеперерабатывающий завод временно останавливал добычу в начале апреля.
Примечательно, что на фоне остановки добычи и переработки нефти Россия предупредила Казахстан, что транзит нефти в Германию может прекратиться в июне из-за платежного тупика. Источники Reuters подчеркивали, что предупреждение от контролируемого государством оператора трубопроводов «Транснефть» является напоминанием о хрупкости экспорта Казахстана, большая часть которого - 1,5 млн баррелей в день, или 1,5% мировых поставок, проходит по различным российским трубопроводам.
Однако и в самом Казахстане темпы добычи нефти и газа были снижены в апреле. Около 700 скважин оказались в зоне подтопления. В Минэнерго отмечали, что потери составили 20 000 тонн нефти на конец второго весеннего месяца.
Паводок-2024: экономические последствия
Сельское хозяйство
Западно-Казахстанская, Актюбинская, Северо-Казахстанская, Костанайская, Павлодарская, Акмолинская, Абайская области располагают гигантскими площадями посевных, и именно на них пришлись разрушительные паводки.
Посевная кампания в этом году вынужденно начнется позже, так как на полях до сих пор стоит вода. В Минсельхозе поспешили успокоить казахстанцев, что вместо затопленных участков засеиваться будут паровые поля, а чтобы все успеть «будут работать в ночь». По данным ведомства, посевные работы ведутся в южных регионах уже с марта засеяно 1,5 млн га., но массовая посевная кампания начнется лишь во второй декаде мая. В целом, по данным акиматов областей, в текущем году общая посевная площадь составит 23,8 млн га.
Для льготного кредитования посевных работ в 2024 году направлены бюджетные средства в сумме 140 млрд. тенге через АО «Аграрная кредитная корпорация» и 40 млрд. тенге через АО «Продкорпорация». По поручению Главы государства за счет выделения средств на субсидирование процентной ставки по кредитам на весенне-полевые работы дополнительно будет привлечено до 400 млрд тенге.
Примечательно, что в конце 2023 года аграрии готовились к засухе, но паводки позволили наполнить водохранилища и лиманы. Что касается озимых, по оценкам Минсельхоза, ущерб в масштабах страны оказался незначительным, хотя и поставил отдельных фермеров в невыгодное положение. Другое дело - резкие майские заморозки.
Заморозки, с которыми в мае столкнулись многие регионы России, вызвали взлет фьючерсов на пшеницу на Чикагской товарной бирже. Стоимость злакового зерна увеличилась до максимумов августа 2023 года, сообщает Bloomberg. В целом в 2024 году ожидается 6%-ный рост мировых цен на пшеницу.
С начала паводков в Казахстане погибли 8,1 тысячи сельскохозяйственных животных, в том числе около 6 тысяч голов крупного рогатого скота, примерно полторы тысячи голов мелкого рогатого скота и 514 лошадей. Хотя официальные лица республики считают, что ущерб животноводства оказался незначительным, нельзя исключать тот факт, что в зоне затопления оказались скотомогильники с опасными штаммами. Достаточно ли были меры ветконтроля, покажет время.
Паводок-2024: экономические последствия
Су тасқыны 2024: экономикалық салдары
Қазақстанның басым бөлігін, сондай-ақ Ресейдің Еділ бойын, Оралын және Сібірін қамтыған бұрын-соңды болмаған су тасқыны бір реттік апат емес еді. Халықаралық бақылаушылардың пікірінше, рекордтық су тасқынының салдары өте ауыр. Өйткені, екі мемлекеттің энергетикалық және азық-түлік орталығы саналатын аймақтарға судың көп мөлшері келіп түскен. Бензин тапшылығы, нан бағасының өсуі, логистикалық мәселелер мен мал дағдарысы – Қазақстан экономикасына тағы не болжайды?
Жылжымайтын мүлік
Қазақстан Республикасы Үкіметінің мәліметінше, мамыр айының басында республика өңірлерінде көктемгі су тасқынынан 12 мыңға жуық тұрғын үй зақымданған. Оның үстіне саяжай объектілері екі есе көп зардап шеккен - 24 мыңнан астам. Жергілікті әкімшіліктер икемді қордан баспана беруге асығыс кірісті, бірақ күткендей бұл жеткіліксіз болып шықты. 11 мамырға қарай небәрі 130 отбасы қирағандардың орнына үй мен пәтер алса, сәуір айында 700-800-і тұруға жарамсыз деп хабарланған болатын.
Су тасқыны жылжымайтын мүлік нарығындағы дағдарысты күшейте ме, бұл әбден мүмкін. Халықаралық инвестиция және жылжымайтын мүлік нарығының сарапшысы Лев Тетин жыл басында BaigeNews-ке берген сұхбатында 2024 жылы тұрғын үйге сұраныс 2021 жылдың шарықтау шегінен кейін және одан кейінгі құлдыраудан кейін қалпына келетінін айтты. Еске салайық, зейнетақы активтерін пайдалануға рұқсат алғаннан кейін нарық қосымша қаражатқа толы болды, ол қолжетімді ипотекамен бірге бастапқы және қайталама нарықтардың көтерілуіне ықпал етті.
"2024 жылы, менің болжамым бойынша, Қазақстанда орташа есеппен бір шаршы метрдің құны 12-15%-ға өсетін болады (қайталама және негізгі тұрғын үй). Ал қазірдің өзінде 2025 жылы бұл пайыздар айтарлықтай жоғары болуы мүмкін - 20-25%, өйткені жаңа баспана тапшылығы қалыптасады", - деп есептейді Тетин.
Қазақстандықтардың жартысына жуығы жеке баспанасы жоқ екенін ескерген жөн – 47,8% (Freedom Finance Global зерттеуі, 2023). Ал жалдамалы тұрғын үйді жалдайтындардың пайызы жылжымайтын мүлікті жалға алатындарға қарағанда айтарлықтай жоғары.
«2022 жылдың аяғында қордың тапшылығы шамамен 114 миллион шаршы метр тұрғын үйді құрады, бұл жалпы аумақтың 28% әсерлі нәтиже деп атауға болады», - деп қорытындылады Freedom Finance сарапшылары.
Жылжымайтын мүлік нарығындағы ағымдағы бағаларды зерттей келе, қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының сарапшылары қазіргі уақытта бір шаршы метрдің құны 311,5 мың теңгеден 705,1 мың теңгеге дейін өзгеретінін анықтады. Ресми статистикаға сәйкес, наурыз айында бұл көрсеткіш 486,6 мың теңге деңгейінде болды. Ал өсу мұнымен тоқтап қалмайды. Қысқа мерзімде ынталандырушы фактор «Отбасы Банкінің» Наурыз мерекесіне арналған жаңа тұрғын үй бағдарламасы болады – ұсыныс сұранысты жай ғана қанағаттандыра алмайды.
Мұнай
«Қазақстанның мұнайлы аймақтары су тасқынына дайын» немесе сөзбе-сөз: «Қазақстанның мұнайлы аймақтары су тасқынына дайындалуда». Шетелдік баспасөз сәуір айының ортасында осындай тақырыптарға толы болды; сәл кейінірек олардың орнын су басқан ұңғымалар мен зауыттардың тоқтап қалуы туралы хабарламалар алмастырды.
Батыс Қазақстан облысы су тасқынының шарықтау шегі қашан келетінін шеше алмаса, Reuters агенттігі қазақстандық мұнай компанияларының стратегиялық маңызды нысандарды қалай қорғап жатқанына назар аударды.
«Қазақстанның мемлекеттік мұнай құбыры компаниясы «ҚазТрансОйл» аймақтағы нысандарында, соның ішінде Ресей арқылы Германияның Шведт мұнай өңдеу зауытына шикі мұнайды айдап жіберетін Атырау-Самара мұнай құбырын қоса алғанда, қорғаныс бөгеттерін салып жатқанын хабарлады», - делінген 19 сәуірдегі басылымда.
Су тасқыны кезінде мұнай-газ инфрақұрылымына назар аудару әбден орынды, өйткені мұнай-газ саласы әлі де Қазақстан бюджетіне кірістің 55-65%-ын әкеледі. Reuters комментаторлары геосаясатқа да назар аударды.
"Дүние жүзіндегі ең ірі бидай экспорттаушы Ресейдің негізгі бидай өндіретін аудандарында су тасқыны болды. Ресей сонымен қатар әлемдегі екінші ірі мұнай экспорттаушы болып табылады. Оралдағы Орск мұнай өңдеу зауыты 8 сәуірден бастап жанармай жеткізуде форс-мажорлық жағдай жариялады, деп хабарлайды зауыттың иесі Forteinvest шығарған және Reuters агенттігінің веб-сайты шолған құжатқа сәйкес". Сарапшылар осыдан Қазақстан нарығы үшін тәуекелдерді көрді, атап айтқанда, Ресей Қазақстаннан бензин сатып ала бастайды, бұл ел ішінде сөзсіз тапшылыққа әкеледі деген болжам жасады. Бірақ бұл болжамды ресейлік тарап тез арада жоққа шығарды, ал мамыр айындағы жағдай бойынша біз әлі айтарлықтай өзгерістерді байқаған жоқпыз.
Келіңіздер, фактілерге тоқталайық. «Газпром» шынымен де Орынбор облысындағы жиырмадан астам ұңғымаларды су тасқынынан қорғау үшін жабуға мәжбүр болды. Компанияның мәліметінше, Орынбор мұнай-газ конденсаты кен орны жылына 10 миллиард текше метр газ және 300 мың тонна мұнай мен газ конденсатын өндіреді. Ал кен орнына жақын орналасқан Орский мұнай өңдеу зауыты сәуір айының басында өндірісті уақытша тоқтатты.
Бір қызығы, мұнай өндіру мен өңдеудің тоқтап қалуы аясында Ресей Қазақстанға Германияға мұнай транзиті төлемнің тығырыққа тірелуіне байланысты маусым айында тоқтауы мүмкін екенін ескертті. Reuters ақпарат көздері мемлекеттік бақылаудағы құбыр операторы Транснефтінің ескертуі Қазақстан экспортының осалдығын еске салады, оның басым бөлігі – тәулігіне 1,5 миллион баррель немесе жаһандық жеткізілімнің 1,5%-ы – әртүрлі ресейлік құбырлар арқылы ағып жатыр.
Дегенмен, Қазақстанның өзінде сәуір айында мұнай мен газ өндіру қарқыны төмендетілді. 700-ге жуық құдық су басқан аймақта болды. Энергетика министрлігі көктемгі екінші айдың соңында 20 мың тонна мұнай шығыны болғанын атап өтті.
Ауыл шаруашылығы
Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Ақмола, Абай облыстары орасан зор егіс алқаптарына ие және жойқын су тасқынынан зардап шеккендер де солар болды.
Биылғы егіс науқаны егіс алқабында әлі су бар болғандықтан, кеш басталуы керек. Ауыл шаруашылығы министрлігі қазақ халқын су басқан алқаптардың орнына тыңайған алқаптар егіп, бәріне үлгеру үшін «түнде жұмыс істейтін болады» деп сендіруге асықты. Ведомствоның мәліметінше, наурыз айынан бастап оңтүстік өңірлерде егіс жұмыстары жүргізілуде; 1,5 миллион гектарға егін егілді, бірақ жаппай егіс науқаны мамырдың екінші онкүндігінде ғана басталады. Жалпы, облыс әкімдіктерінің мәліметінше, биылғы жылы жалпы егіс көлемі 23,8 миллион гектарды құрайды.
Егіс жұмыстарын жеңілдетілген несиелендіруге 2024 жылы «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ арқылы 140 миллиард теңге, «Азық-түлік корпорациясы» АҚ арқылы 40 миллиард теңге көлемінде бюджет қаражаты бөлінді. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша көктемгі егіс жұмыстарын жүргізуге берілген несиенің пайыздық мөлшерлемесін субсидиялауға қаражат бөлу арқылы қосымша 400 миллиард теңгеге дейін қаражат тартылады.
Бір қызығы, 2023 жылдың соңында шаруалар құрғақшылыққа дайындалды, бірақ су тасқыны су қоймалары мен сағаларды толтыруға мүмкіндік берді. Күздік дақылдарға келсек, Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, жеке шаруаларды қиын жағдайға душар еткенімен, ел көлеміндегі шығын мардымсыз. Тағы бір нәрсе - мамырдың күрт аяздары.
Мамыр айында Ресейдің көптеген аймақтарында болған аяз Чикаго тауар биржасында бидай фьючерстерінің шарықтауына себеп болды. Дәнді дақылдардың құны 2023 жылдың тамыз айындағы ең жоғары деңгейге дейін өсті, деп хабарлайды Bloomberg. Жалпы, 2024 жылы бидайдың әлемдік бағасы 6%-ға өседі деп күтілуде.
Қазақстанда су тасқыны басталғаннан бері 8,1 мың ауыл шаруашылығы малдары, оның ішінде 6 мыңға жуық ірі қара, бір жарым мыңға жуық ұсақ мал және 514 жылқы қырылды. Республика шенеуніктері мал шаруашылығына тигізген зияны шамалы деп есептесе де, су басу аймағында қауіпті штаммдары бар мал қорымдары болғанын жоққа шығаруға болмайды. Ветеринариялық бақылау шаралары жеткілікті болды ма, оны уақыт көрсетеді.
