По ту сторону экрана: как не стать жертвой дистанционного обмана
Интернет-мошенничество остаётся одной из самых динамично развивающихся форм преступности. Несмотря на усилия полиции и широкомасштабные профилактические кампании, преступники продолжают находить всё новые и новые способы обмана, действуя с каждым годом всё изощрённее и опаснее. С начала 2025 года в Западно-Казахстанской области уже зарегистрировано 189 случаев интернет-мошенничеств - это больше, чем за аналогичный период прошлого года,
Автор: Редакция Fresh City
Интернет-мошенничество остаётся одной из самых динамично развивающихся форм преступности. Несмотря на усилия полиции и широкомасштабные профилактические кампании, преступники продолжают находить всё новые и новые способы обмана, действуя с каждым годом всё изощрённее и опаснее.
С начала 2025 года в Западно-Казахстанской области уже зарегистрировано 189 случаев интернет-мошенничеств - это больше, чем за аналогичный период прошлого года, когда было зафиксировано 160 случаев. Материальный ущерб составил почти 279 миллионов тенге, тогда как в 2024 году он составлял около 258 миллионов. Рост очевиден.
Звонок от «банка»: как теряют миллионы
На сегодняшний день самым распространённым сценарием остаются звонки от якобы сотрудников банков. Они сообщают о подозрительных операциях, взломах или несанкционированных переводах и предлагают срочно «защитить счёт». В этом году более ста человек стали жертвами именно такой схемы. Иногда злоумышленники представляются сотрудниками полиции, прокуратуры, спецслужб и даже выходят на видеосвязь, используя технологии дипфейка.
По-прежнему работает старая, но всё ещё эффективная схема, когда мошенники сообщают, что близкий родственник якобы попал в беду и срочно нужны деньги, чтобы «решить проблему» - например, после ДТП. Такие звонки часто сопровождаются эмоциональным давлением и паникой, которую создают преступники.
- Настоящие сотрудники полиции или банка никогда не потребуют у вас оформить кредит или перевести деньги «в целях безопасности», - подчёркивает начальник Абайского отдела полиции подполковник Аслан Мухтарович Айтмуханов.
Также мошенники активно размещают фальшивые объявления о продаже автомобилей, бытовой техники или недвижимости по заниженным ценам. Они просят внести предоплату, чтобы якобы забронировать товар, и исчезают сразу после получения перевода.
Есть и другой вариант: злоумышленники звонят продавцу, представляются покупателями, утверждают, что находятся в другом городе, и просят отправить товар через курьера. При этом они запрашивают номер банковской карты и другую личную информацию, под предлогом перевода средств.
С развитием интернет-торговли участились звонки якобы от почтовых служб. Мошенники представляются сотрудниками доставки или маркетплейса и сообщают, что пришла посылка. Их цель - выведать максимум персональной информации, используя доверие людей к официальным каналам связи.
Распространены также рассылки с так называемыми лотерейными купонами от известных брендов. Чтобы якобы получить приз, нужно пройти по ссылке и заполнить анкету, указав персональные данные. В результате информация попадает в руки преступников, которые затем могут использовать её для оформления кредитов или дальнейшего шантажа.
- Кроме перечисленного, категорически не стоит доверять сомнительным инвест-фондам, брокерским и букмекерским компаниям, а также предложениям быстрого заработка и лёгких денег в интернете, - предупреждает подполковник Айтмуханов. - Не верьте рекламе, не доверяйте отзывам. С помощью специальных программ мошенники могут создать видеоролики с участием известных актёров, общественных и государственных деятелей, которые будто бы рекламируют те или иные платформы. Также активно продвигаются схемы под видом «выгодных кредитов» или «быстрого обналичивания».
Как уберечься
- Ни в коем случае не сообщайте свои личные данные, номера банковских карт, фотографии удостоверений личности или карточек, - напоминает Аслан Айтмуханов. - Лучше вообще избегать общения с незнакомыми абонентами по телефону. Если вы получили СМС с неизвестного номера, а затем последовал звонок с просьбой продиктовать код - это, безусловно, мошенники.
Не устанавливайте на свой телефон сторонние программы удалённого доступа. Не переходите по подозрительным ссылкам из писем, мессенджеров или социальных сетей. Если вам звонят якобы из банка - сразу кладите трубку и перезванивайте в свой банк самостоятельно по номеру, указанному на обратной стороне вашей карты.
Один из наиболее эффективных способов обезопасить себя - оформить отказ от онлайн-займов на портале eGov.kz. Это исключает возможность оформления кредита без вашего ведома.
- Мы регулярно проводим поквартирные обходы, профилактические мероприятия в ТРЦ, на рынках, в организациях и учреждениях. Рассказываем людям о самых распространённых схемах мошенничества и помогаем оформить отказ от онлайн-кредитов, - добавляет начальник Абайского отдела.
Что меняется в законе?
На уровне законодательства в настоящее время рассматриваются важные поправки, направленные на усиление борьбы с киберпреступностью:
Все эти меры направлены на то, чтобы максимально затруднить преступникам доступ к деньгам, даже если им удалось обмануть человека.
Если вам кажется, что вы стали жертвой мошенников - не откладывайте, обратитесь в полицию. Своевременное заявление может помочь не только вам, но и другим.
Экранның екінші жағында: қашықтағы алдаудың құрбаны болудан қалай аулақ болуға болады
Интернеттегі алаяқтық қылмыстың қарқынды дамып келе жатқан түрлерінің бірі болып қала береді. Полицияның күш-жігеріне және ауқымды профилактикалық науқандарға қарамастан, қылмыскерлер алдаудың жаңа әдістерін табуды жалғастыруда, жыл сайын күрделі және қауіпті әрекет етеді. 2025 жылдың басынан бері Батыс Қазақстан облысында 189 интернет-алаяқтық фактісі тіркелді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда көп.
Интернеттегі алаяқтық қылмыстың қарқынды дамып келе жатқан түрлерінің бірі болып қала береді. Полицияның күш-жігеріне және ауқымды профилактикалық науқандарға қарамастан, қылмыскерлер алдаудың жаңа әдістерін табуды жалғастыруда, жыл сайын күрделі және қауіпті әрекет етеді.
2025 жылдың басынан бері Батыс Қазақстан облысында интернет-алаяқтықтың 189 дерегі тіркелді - бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 160 фактіге көп. Материалдық шығын шамамен 279 миллион теңгені құраса, 2024 жылы ол шамамен 258 миллион теңгені құраған. Өсуі анық.
«Банктен» қоңырау: миллиондар қалай жоғалады
Бүгінгі таңда ең көп таралған сценарий - бұл банк қызметкерлерінің қоңыраулары. Олар күдікті транзакциялар, бұзулар немесе рұқсат етілмеген аударымдар туралы хабарлайды және шұғыл түрде «шотты қорғауды» ұсынады. Биыл жүзден астам адам дәл осындай схеманың құрбаны болды. Кейде шабуылдаушылар өздерін полиция қызметкері, прокурор, барлау агенттіктері ретінде көрсетеді, тіпті терең фейк технологиялары арқылы бейнеқоңырауларға да шығады.
Ескі, бірақ әлі де тиімді схема әлі де жұмыс істейді, алаяқтар жақын туысының қиыншылыққа ұшырағанын және «мәселені шешуге» шұғыл ақша қажет екенін хабарлағанда - мысалы, жазатайым оқиғадан кейін. Мұндай қоңыраулар көбінесе эмоционалдық қысыммен және қылмыскерлер жасаған дүрбелеңмен бірге жүреді.
«Нағыз полиция немесе банк қызметкерлері сізден «қауіпсіздік мақсатында» ешқашан несие немесе ақша аударуды сұрамайды», - деп атап көрсетеді Абай полиция бөлімінің бастығы, полиция подполковнигі Аслан Мұхтарұлы Айтмұханов.
Сондай-ақ алаяқтар жеңілдетілген бағамен автокөліктерді, тұрмыстық техниканы немесе жылжымайтын мүлікті сату туралы жалған жарнамаларды белсенді түрде жариялайды. Олар тауарды брондау үшін алдын ала төлем сұрайды және аударымды алғаннан кейін бірден жоғалады.
Тағы бір нұсқа бар: шабуылдаушылар сатушыға телефон соғып, өздерін сатып алушы ретінде таныстырып, басқа қалада екенін алға тартып, тауарды курьер арқылы жіберуді сұрайды. Бұл ретте ақша аударамыз деген желеумен банк картасының нөмірін және басқа да жеке мәліметтерін сұрайды.
Интернет-коммерцияның дамуымен пошта қызметтерінен шақырулар жиілеп кетті. Алаяқтар өздерін жеткізу немесе базар қызметкерлеріміз деп таныстырып, пакеттің келгенін хабарлайды. Олардың мақсаты - адамдардың ресми байланыс арналарына сенімін пайдалана отырып, мүмкіндігінше жеке ақпаратты анықтау.
Белгілі брендтердің лотереялық купондары бар пошта жөнелтілімдері де жиі кездеседі. Жүлдені алу үшін сізге сілтеме бойынша өтіп, жеке деректер көрсетілген пішінді толтыру қажет. Нәтижесінде ақпарат қылмыскерлердің қолына түседі, олар кейін оны несие алу немесе одан әрі бопсалау үшін пайдалана алады.
«Жоғарыда айтылғандардан басқа, күмәнді инвестициялық қорларға, брокерлік және букмекерлік компанияларға, сондай-ақ интернетте жылдам табыс пен оңай ақша табу ұсыныстарына мүлдем сенбеу керек», - деп ескертеді подполковник Айтмұханов. - Жарнамаға сенбеңіз, пікірлерге сенбеңіз. Арнайы бағдарламаларды пайдалана отырып, алаяқтар белгілі бір платформаларды жарнамалайтын танымал актерлер, қоғам және үкімет қайраткерлерінің қатысуымен бейнероликтер жасай алады. Сондай-ақ «пайдалы несиелер» немесе «тез қолма-қол ақшаны шығару» деген желеумен жасалған схемалар да белсенді түрде насихатталуда.
Өзіңізді қалай қорғауға болады
«Ешқандай жағдайда жеке деректеріңізді, банк картасының нөмірлерін, жеке куәлік пен картаның фотосуреттерін бермеңіз», - деп еске салады Аслан Айтмұханов. - Телефон арқылы бейтаныс жазылушылармен сөйлесуден мүлдем аулақ болғаныңыз жөн. Егер сізге белгісіз нөмірден SMS келіп, кодты жазуды сұрайтын қоңырау келсе, бұл сөзсіз алдау.
Телефоныңызға үшінші тараптың қашықтан қол жеткізу бағдарламаларын орнатпаңыз. Электрондық хаттардан, жедел хабаршылардан немесе әлеуметтік желілердегі күдікті сілтемелерді баспаңыз. Егер сізге банктен қоңырау шалса, дереу телефонды өшіріп, картаңыздың артында көрсетілген нөмір бойынша банкке өзіңіз қоңырау шалыңыз.
Өзіңізді қорғаудың ең тиімді әдістерінің бірі - eGov.kz порталында онлайн несиелерден бас тартуға өтініш беру. Бұл сіздің білместен несие алу мүмкіндігін жояды.
– Сауда орталықтарында, базарларда, ұйымдар мен мекемелерде үй-үйді аралап, профилактикалық іс-шараларды жүйелі түрде жүргіземіз. Біз адамдарға жиі кездесетін алаяқтық схемалар туралы айтып, онлайн несиелерден құтылуға көмектесеміз», - деп толықтырады Абай бөлімінің басшысы.
Заңда қандай өзгерістер бар?
Қазіргі уақытта заңнамалық деңгейде киберқылмыспен күресті күшейтуге бағытталған маңызды түзетулер қарастырылуда:
Бұл шаралардың барлығы қылмыскерлердің адамды алдап үлгерсе де, ақшаға қол жеткізуін барынша қиындатуға бағытталған.
Егер сіз алаяқтардың құрбаны болдым деп ойласаңыз, кешіктірмеңіз, полицияға хабарласыңыз. Ертерек мәлімдеме жасау сізге ғана емес, басқаларға да көмектеседі.
