Две женщины, два сильных политика. Одна из развитой страны, входящей в G7, а другая из маленького развивающегося государства в Восточной Европе. Объединяют их либеральные взгляды и то, что обе они этой осенью вышли на финишную прямую предвыборной гонки. Только одна из них смогла победить, а другая уступила консервативному мужчине. Да, речь идет о Камале Харрис и Майе Санду, ставшими самыми обсуждаемыми персонами в мировой политической повестке за прошедший месяц. О каждой из них много говорили и писали по-отдельности, ну а мы попробуем найти точки соприкосновения американского вице-президента и молдавского лидера, и заодно найти ответ на вопрос: «Почему Майя смогла, а Камала нет?» Бэкграунд Прежде всего стоит поближе познакомиться с биографией этих двух политиков - что стоит за их амбициями, и откуда берет начало народная поддержка. Камала Харрис родилась в 1964 году в Калифорнии в семье эмигрантов - профессора экономики с Ямайки и биолога из Индии. Воспитанная в мультикультурной среде будущая вице-президент США даже в вопросах религии демонстрировала плюрализм: она посещала как баптистскую церковь, так и индийский храм. К слову, ее нынешний супруг Дуглас Эмхофф иудей по вероисповеданию. Несложно догадаться, что «цветная» девочка не раз столкнулась с расовой дискриминацией, а потому выбрала традиционно «черный» Говардский университет. В студенческие годы даже участвовала в митингах против политики апартеида в Южной Африке. Начало карьеры Харрис связано с прокуратурой. Она успела побывать заместителем прокурора в Калифорнии и Сан-Франциско, где возглавила отдел по борьбе с рецидивистами и расследованию убийств, изнасилований и грабежей. А после перешла в местную мэрию, в отдел схожий по функционалу с инспекцией по делам несовершеннолетних. В 2016 году 48-летняя Камала стала первым в истории темнокожим сенатором от штата Калифорния. Тогда же она вступила в противостояние с Дональдом Трампом, то и дело обрушиваясь на эпатажного бизнесмена с критикой. Впрочем, и ее оппонент никогда не скупился в выражениях, высказывая личную неприязнь. В 2021 году началась эпоха Байдена-Харрис. Став вице-президентом, Камала «примерила» на себя роль и.о. президента США, пока Байден был под наркозом. Таким образом ей удалось сделать то, что непосильным оказалось для другой известной женщины-демократа Хилари Клинтон. О взглядах кандидатки в президенты красноречиво говорят тезисы, озвученные в интервью и с высоких трибун. Так, Харрис выступала за ужесточение контроля над личным оружием, отмену смертной казни, расширение социальной помощи малоимущим, поддерживала легализацию марихуаны и право на аборт, и говорила о необходимости ликвидации частного медстрахования. Почему об этом написано в прошедшем времени? Дело в том, что, вступив в предвыборную гонку, многие взгляды пришлось пересмотреть. Майя Санду родилась в 1972 году в Молдавской ССР в семье ветеринара и учительницы. Первое образование будущий президент Молдовы получила на родине - в Академии экономического образования Молдовы, а затем в Академии государственного управления при Президенте Молдовы. Однако магистерскую степень Санду получила в Гарвардском
Автор: Редакция Fresh City
институте государственного управления им. Джона Ф. Кеннеди. К слову, после магистратуры она не сразу вернулась из Штатов, и еще два года проработала советником исполнительного директора Всемирного Банка в Вашингтоне. Пока из Кишинева не пришло неожиданное предложение… Санду предложили пост министра образования, который она в последствии занимала три года до 2015. Здесь проявилась ее реформаторская натура. Смелыми решениями она полностью перестроила всю систему образования. Министр считала, что образование должно развивать самого человека и его способности, а себя сравнивать можно только с самим собой. Таким образом в молдавских школах стали отказываться от привычных оценок и ориентироваться на личные компетенции учащихся, как это делают на Западе. К тому же, в тот период повысилась инклюзивность учебных заведений. Благодаря поддержке Всемирного Банка ей удалось расширить финансовую независимость школ и университетов, так как все предлагаемые изменения упирались именно в деньги. В 2019 году Майя Санду стала премьер-министром Молдавии, но долго не продержалась на высокой должности. Ее бывший сторонник Игорь Додон, с которым они «свергли» правительство экс-президента Владимира Плахотнюка, отвернулся от политического партнера из-за желания Санду расследовать коррупцию в высших эшелонах власти. Уходя, Майя подчеркнула, что ее правительство «напугало» президента своим бескомпромиссным подходом к вопросу коррупции, и раз Молдавии удалось избавиться от одного авторитарного лидера, страна сделает это еще раз. Свое слово политик сдержала уже в 2020 году, одержав оглушительную победу на президентских выборах. Додон хоть и признал поражение, но неохотно. В программе Санду развитие предпринимательства, евроинтеграция, борьба с бедностью и коррупцией.
Предвыборная гонка В предвыборной гонке Майя Санду и Камала Харрис стартовали с разных позиций. Одна была действующим президентом, другая вице-президентом. Но первая возглавляла одну из беднейших стран мира, а другая «подменяла» президента супердержавы. Между тем, обе они придерживаются либеральных взглядов, потому интересно сравнить их кампании. Камала Харрис была уличена в «прогибании» под позицию оппонента - Дональда Трампа. Он, в свою очередь, всегда отличался спорными и даже скандальными заявлениями, вроде строительства стены на границе с Мексикой. Демократы эту идею называли абсурдной, но новый кандидат в президенты в случае победы пообещала «воскресить» законопроект, который в том числе предусматривал обязательства в закрытии границы с Мексикой, если ее будут пересекать чаще 5 тыс. раз в день на протяжении недели, и в один из дней чаще 8,5 тыс. раз. Эта реформа также подразумевает строительство стены и ужесточение правил получения убежища в Штатах. Внимательные американцы заметили противоречия между Камалой образца 2019-2020 годов и сегодняшней. В ступор избирателей ввели две фразы из ее публичных выступлений. «Эти семьи, ищущие убежища, часто спасаются от жестокого насилия. И что происходит, когда они прибывают? Трамп говорит: «Возвращайтесь туда, откуда пришли», - говорила Харрис из прошлого.
«Я знаю, что мы можем оправдать наше гордое наследие как нации иммигрантов и реформировать нашу сломанную иммиграционную систему. Мы можем создать заслуженный путь к гражданству и одновременно обеспечить безопасность нашей границы», - заявляла Харрис из настоящего. Кроме того, вице-президент сама участвовала в принятии мер, ограничивающих право на получение убежища лицам, пересекшим границу нелегально, а в своей предвыборной программе выступала за преследование нелегальных иммигрантов. Не менее сильный удар репутация Харрис получила из-за предвыборных митингов, а конкретно тех, кто на них выступал в поддержку кандидата. Скандал с P-Diddy «подмочил» репутацию некоторых селебрити, а они в свою очередь бросили тень на репутацию Камалы. Крупные американские СМИ подверглись массированной атаке недовольных комментаторов, которые кидались обвинениями в лжепропаганде и переписывании неприглядных моментов биографии кандидата от демократов. В частности, позорным считают тот факт, что Байден назначил Камалу своей border craz - буквально «царицей границы», поручив ей проблему миграции. Однако никаких существенных результатов она так и не добилась и плавно перешла на более лайтовые направления, вроде борьбы с исламофобией. СМИ, изначально освещавшие этот провал, внезапно изменили риторику на ту, в которой Камала была ответственна лишь за один аспект пограничного кризиса, а не за проблему в целом. Майя Санду в это время на другом континенте не стала отказываться от первоначальной линии - кандидат и действующий президент твердо стояла на евроинтеграции. Скорее она готова была «отказаться» от своих некоторых сторонников, чем изменить курс. В ходе предвыборных дебатов Санду анонсировала отставки в кабинете министров. Вот как об этом отзывались ее оппоненты. «Видя, что «воздушный шар» ее власти пошел вниз, она начала сбрасывать с него мешки с балластом. Первыми полетели вниз министры правительства. На очереди американская прокурорка (глава антикоррупционной прокуратуры, гражданка США Вероника Драгалин), соросовский фраер из «конторы» (глава СИБ Александр Мустяцэ) и другие. По-хорошему, надо бы «сбросить с поезда» премьер-министра (Дорина Речана) и спровоцировать досрочные парламентские выборы, чтобы совсем уже отмыться от собственной команды», - считает молдавский политик и кандидат в президенты Дмитрий Чубашенко. Между тем единственный соперник, оставшийся после первого тура выборов, экс- генпрокурор Александр Стояногло, поддерживаемый пророссийским предшественником Санду Игорем Додоном, также выбрал центральной темой своей предвыборной программы евроинтеграцию. Получается, что действующий президент смогла обозначить главную тему политики Молдовы и вынудила оппонентов играть по своим правилам. Стояногло во многом цитирует Санду, особенно в вопросах поддержки Киева, принадлежности Крыма к Украине, и вывода российских войск из Преднестровья. Однако это не мешает ему выражать готовность к переговорам с Путиным и вообще, по его мнению не стоит так сильно зацикливаться на геополитике, нужно заниматься внутренними делами государства.
Взлеты и падения Провал Харрис и триумф Трампа вполне закономерны. Камала вступила в предвыборную гонку на финишной прямой, хотя аналитики не раз называли ее самым очевидным кандидатом от демократов. В то время как ее оппонент начал готовиться к своему второму президентскому сроку, еще находясь на первом. Поддержка судей, которых Трамп назначал лично, зарабатывание очков среди республиканцев, и фактическое лидерство в партии не прошли бесследно. Он постоянно находился в поле зрения СМИ, и даже покушения сыграли свою роль. Ошибкой Камалы стало то, что она, казалось, сама не верила не только в свою победу, но и вообще в перспективу участия в выборах. Ее предвыборные речи показались «полноводными» даже обывателям. И самое главное, она ушла на поле противника и отказалась от многих убеждений, транслируемых ранее. Обратная ситуация сложилась у Майи Санду. Победа в первых президентских выборах далась ей нелегко, и она была готова к борьбе. Неудача в первом туре голосования не сломила ее, а напротив заставила использовать более жесткую риторику в отстаивании своего политического курса. Она стояла на своем в 2019 году и поплатилась местом в Правительстве, идти ва-банк для нее не ново. Настойчивость смогла прогнуть линию оппонента под ее основные тезисы и внести путаницу в его предвыборные обещания. Конечно, США и Молдова абсолютно разные страны. Для Штатов вопросы геополитики скорее относятся к их имиджу как сверхдержавы, в то время как для Молдовы, зажатой между Украиной и Румынией, геополитика это буквально вопрос жизни и смерти. Без сотрудничества с развитыми странами, маленькое государство в Восточной Европе не сможет выбраться из кризиса и бедности, потому евроинтеграция, предложенная Санду, так сильно откликается в сердцах соотечественников. Вот так предвыборная гонка неожиданно может стать источником довольно философских и даже жизнеутвержающих инсайтов: «Никогда не сдавайтесь».
Почему Майя смогла, а Камала нет?
Неліктен Майя мұны істей алды, ал Камала алмады?
Екі әйел, екі мықты саясаткер. Біреуі G7 құрамына кіретін дамыған елден болса, екіншісі Шығыс Еуропадағы шағын дамушы мемлекеттен. Оларды біріктіретін нәрсе - олардың либералды көзқарастары және екеуінің де осы күзде сайлау додасының негізгі кезеңіне кіруі. Олардың біреуі ғана жеңіске жетсе, екіншісі консервативті адамнан жеңіліп қалды. Иә, біз соңғы айда жаһандық саяси күн тәртібінде ең көп талқыланатын адамдарға айналған Камала Харрис пен Майя Санду туралы айтып отырмыз. Олардың әрқайсысы туралы жеке-жеке көп айтылды, жазылды, бірақ біз американдық вице-президент пен Молдова басшысы арасында ортақ тіл табуға тырысамыз және сонымен бірге: «Неге Майя мұны істей алды, бірақ Камала алмады?» деген сұраққа жауап табамыз. Анықтама Ең алдымен, осы екі саясаткердің өмірбаянын мұқият қарастырған жөн - олардың амбицияларының артында не тұрғанын және халықтың қолдауы қайдан келеді. Камала Харрис 1964 жылы Калифорнияда иммигранттар отбасында дүниеге келген - Ямайкадан келген экономика профессоры және Үндістаннан келген биолог. Көпмәдениетті ортада өскен Америка Құрама Штаттарының болашақ вице-президенті тіпті дін мәселелерінде де плюрализмді көрсетті: ол баптисттік шіркеуге де, үнді ғибадатханасына да барды. Айтпақшы, оның қазіргі күйеуі Дуглас Эмхофф діні бойынша еврей. «Түрлі-түсті» қыздың нәсілдік кемсітушілікке бірнеше рет тап болғанын болжау оңай, сондықтан дәстүрлі «қара» Ховард университетін таңдады. Студенттік жылдары ол тіпті Оңтүстік Африкадағы апартеид саясатына қарсы митингілерге қатысты. Харристің мансабы прокуратурада басталды. Ол Калифорния мен Сан-Францискода прокурордың орынбасары бола алды, онда ол қайталанатын қылмыскерлермен күрес және кісі өлтіру, зорлау және тонау қылмыстарын тергеу бөлімін басқарды. Содан кейін ол жергілікті әкімдікке, кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі инспекцияға ұқсас бөлімге ауысты. 2016 жылы 48 жастағы Камала Калифорниядан шыққан тұңғыш қара нәсілді сенатор болды. Сонымен бірге ол Дональд Трамппен қақтығысқа түсіп, ашуланшақ бизнесменді сынға алып отырды. Дегенмен, оның қарсыласы ешқашан жеке дұшпандық білдіріп, өрнектерді аямады. 2021 жылы Байден-Харрис дәуірі басталды. Вице-президент болғаннан кейін Камала актерлік рөлді «өзіне алды». АҚШ президенті Байден анестезияда болған кезде. Осылайша, ол тағы бір танымал демократ әйел Хилари Клинтон үшін мүмкін емес нәрсені жасай алды. Президенттікке кандидаттың пікірін сұхбаттарда және жоғары позициялардан айтылған тезистер айқын көрсетеді. Осылайша, Харрис жеке қару-жараққа бақылауды күшейтуді, өлім жазасын алып тастауды, кедейлерге әлеуметтік көмек көрсетуді кеңейтуді жақтады, марихуананы заңдастыруды және түсік жасату құқығын қолдады және жеке медициналық сақтандыруды жою қажеттілігі туралы айтты. Неліктен бұл өткен шақта жазылған? Өйткені, сайлау додасына түскеннен кейін көптеген пікірлерді қайта қарауға тура келді. Майя Санду 1972 жылы Молдавия КСР-де мал дәрігері және мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Молдованың болашақ президенті алғашқы білімін үйде - Молдованың Экономикалық білім академиясында, содан кейін Молдова Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында алды. Дегенмен, Санду Гарвардта магистр дәрежесін алды
атындағы Мемлекеттік басқару институты. Джон Кеннеди. Айтпақшы, магистр дәрежесін алғаннан кейін ол штаттан бірден оралмады және тағы екі жыл бойы Вашингтондағы Дүниежүзілік банктің атқарушы директорының кеңесшісі болып жұмыс істеді. Кишиневтен күтпеген ұсыныс келгенше... Сандуға білім министрі болып, 2015 жылға дейін үш жыл қызмет етті. Бұл жерде оның реформаторлық сипаты байқалды. Батыл шешімдерімен ол бүкіл білім беру жүйесін толығымен қайта құрды. Министр білім адамның өзін және оның қабілеттерін дамытуы керек, тек өзін-өзі салыстыруға болады деп есептеді. Осылайша, Молдова мектептері үйреншікті бағалаудан бас тартып, Батыстағыдай оқушылардың жеке құзыреттіліктеріне назар аудара бастады. Сонымен қатар, осы кезеңде білім беру мекемелерінің инклюзивтілігі артты. Дүниежүзілік банктің қолдауының арқасында ол мектептер мен университеттердің қаржылық тәуелсіздігін кеңейте алды, өйткені барлық ұсынылған өзгерістер ақшаға байланысты болды. 2019 жылы Майя Санду Молдованың премьер-министрі болды, бірақ жоғары лауазымда ұзаққа бармады. Оның бұрынғы жақтаушысы, олар экс-президент Владимир Плахотнюктің үкіметін «төңкерген» Игорь Додон Санду биліктің жоғары эшелонындағы сыбайлас жемқорлықты тергеуді қалағандықтан саяси серіктесінен бас тартты. Кетіп бара жатып, Майя оның үкіметі президентті сыбайлас жемқорлық мәселесіне ымырасыз көзқарасымен «қорқытқанын» және Молдова бір авторитарлық көшбасшыдан құтылғандықтан, ел мұны қайтадан жасайтынын айтты. Саясаткер 2020 жылы президенттік сайлауда жеңіске жетіп, сөзінде тұрды. Додон жеңілгенін мойындағанымен, ол мұны құлықсыз жасады. Санду бағдарламасына кәсіпкерлікті дамыту, еуропалық интеграция, кедейлік пен жемқорлықпен күрес кіреді.
Сайлау жарысы Сайлау жарысында Майя Санду мен Камала Харрис әртүрлі позициялардан бастады. Біреуі қазіргі президент, екіншісі вице-президент болды. Бірақ біріншісі әлемдегі ең кедей елдердің бірін басқарды, ал екіншісі алпауыт державаның президентін «алмады». Бұл арада олардың екеуі де либералдық көзқарастарды ұстанады, сондықтан олардың науқандарын салыстыру қызықты. Камала Харрис қарсыласы Дональд Трамптың позициясына «бүгілу» үшін сотталды. Ол, өз кезегінде, Мексикамен шекарада қабырға тұрғызу сияқты даулы, тіпті жанжалды мәлімдемелерімен әрқашан ерекшеленді. Демократтар бұл идеяны абсурд деп атады, бірақ егер президенттікке жаңа кандидат жеңіске жетсе, ол Мексикамен шекараны бір апта бойы күніне 5 мыңнан астам рет кесіп өтсе, ал бір күнде 8,5 мыңнан астам рет кесіп өтсе, оны жабу туралы міндеттемелерді қамтитын заң жобасын «қайта тірілтуге» уәде берді. Бұл реформа сонымен қатар қабырға салуды және штаттардан баспана алу ережелерін қатайтуды қамтиды. Мұқият американдықтар 2019-2020 жылдардағы Камала мен бүгінгі күннің арасындағы қайшылықтарды байқады. Оның көпшілік алдында сөйлеген сөзінен екі сөз тіркесімен сайлаушылар таң қалды. "Баспана іздеген бұл отбасылар жиі ауыр зорлық-зомбылықтан құтылады. Ал олар келгенде не болады? Трамп: "Келген жеріңізге қайтыңыз" дейді өткендегі Харрис.
"Мен иммигранттар елі ретінде мақтан тұтатын мұрамызға сай өмір сүре алатынымызды және бұзылған иммиграциялық жүйемізді реформалай алатынымызды білемін. Біз шекарамызды қамтамасыз ете отырып, азаматтыққа жету жолын жасай аламыз", - деді Харрис. Сонымен қатар, вице-президенттің өзі шекараны заңсыз кесіп өткендердің баспана алу құқығын шектейтін шараларды қабылдауға қатысып, өзінің сайлауалды тұғырнамасында заңсыз иммигранттарды қудалауды жақтады. Харристің беделі сайлау митингілеріне, атап айтқанда, оларда кандидатты қолдайтындарға байланысты бірдей күшті соққы алды. P-Diddy-мен болған жанжал кейбір атақты адамдардың беделін «бұзды» және олар өз кезегінде Камаланың беделіне көлеңке түсірді. Американдық ірі бұқаралық ақпарат құралдары Демократиялық кандидаттың өмірбаянындағы жағымсыз сәттерді жалған үгіт-насихатпен айыптап, қайта жазған наразы комментаторлардың жаппай шабуылына ұшырады. Атап айтқанда, Байден Камаланы өзінің шекаралық жындысы етіп тағайындағаны ұят - сөзбе-сөз «шекара патшайымы» етіп, оған миграция мәселесін сеніп тапсырған. Алайда ол ешқашан айтарлықтай нәтижеге қол жеткізбеді және біртіндеп исламофобиямен күрес сияқты жеңілірек салаларға көшті. Бастапқыда бұл сәтсіздікті жариялаған БАҚ кенеттен риториканы өзгертті, онда Камала бүкіл проблемаға емес, шекара дағдарысының бір аспектісіне ғана жауапты болды. Осы уақытта, басқа континентте Майя Санду өзінің бастапқы бағытын тастамады - кандидат және қазіргі президент еуропалық интеграцияға берік болды. Ол бағытты өзгертуден гөрі кейбір жақтастарынан «бас тартуы» мүмкін еді. Сайлау алдындағы пікірталастар кезінде Санду кабинеттегі отставкаға кететінін мәлімдеді. Бұл туралы оның қарсыластары қалай айтты. "Қуатының "шары" түсіп кеткенін көріп, одан балласт салынған қаптарды лақтыра бастады. Бірінші болып үкіметтің министрлері ұшты. Келесі кезекте американдық прокурор (сыбайлас жемқорлыққа қарсы прокуратураның басшысы, АҚШ азаматы Вероника Драгалин), Соростың "кеңсесінің" фрагменті, А.М.А. Молдавиялық саясаткер және президенттікке кандидат Дмитрий Сюбашенко «Премьер-министрді (Дорин Реченді) пойыздан түсіріп, мерзімінен бұрын парламенттік сайлауды арандатуымыз керек», - дейді Молдова саясаткері және президенттікке кандидат, бұрынғы бас прокурор С. бұрынғы президент Игорь Додон да өзінің сайлауалды бағдарламасының басты тақырыбы ретінде еуроинтеграцияны таңдады, қазіргі президент Молдова саясатының негізгі тақырыбын анықтай алды және оның қарсыластарын өз ережелерімен ойнауға мәжбүр етті, әсіресе Киевке, Қырымға және Украинаға қатысты мәселелерде Стояногло. Бірақ бұл оның Путинмен келіссөздерге дайын екендігін білдіруіне кедергі келтірмейді және оның пікірінше, геосаясатқа көп көңіл бөлмеу керек, мемлекеттің ішкі істерімен айналысу керек.
Жоғары және құлдырау Харристің сәтсіздігі мен Трамптың жеңісі табиғи нәрсе. Камала сайлау жарысына мәре сызығында кірді, дегенмен сарапшылар оны бірнеше рет демократиялық партияның ең айқын кандидаты деп атады. Оның қарсыласы оның екінші президенттік мерзіміне әлі бірінші болып дайындала бастады. Трамптың өзі тағайындаған судьялардың қолдауы, республикашылдар арасында ұпай жинап, партиядағы іс жүзіндегі көшбасшылық із-түзсіз өткен жоқ. Ол үнемі бұқаралық ақпарат құралдарының назарында болды, тіпті қастандық әрекеттер де рөл атқарды. Камаланың қателігі оның жеңісіне ғана емес, жалпы сайлауға қатысу мүмкіндігіне де сенбеген сияқты. Оның сайлауалды сөздері қарапайым адамдарға да «суға толы» болып көрінді. Ең бастысы, ол жау даласына барып, бұрын таратылған көптеген сенімдерден бас тартты. Майя Сандумен керісінше жағдай болды. Алғашқы президенттік сайлаудағы жеңіс оған оңай соқпады, ол күресуге дайын болды. Дауыс берудің бірінші турындағы сәтсіздік оны сындырған жоқ, керісінше саяси бағытын қорғауда бұдан да қатал риторика қолдануға мәжбүр етті. Ол 2019 жылы өз орнында тұрып, Үкіметтегі орынмен төледі; Ол үшін бәріне кірісу жаңалық емес. Табандылық қарсыластың сызығын өзінің негізгі тезистеріне сәйкес келтіре алды және оның сайлауалды уәделерінде шатасуды тудырды. Әрине, АҚШ пен Молдова мүлдем басқа елдер. Америка Құрама Штаттары үшін геосаясат оның супердержава ретіндегі имиджіне көбірек көңіл бөлсе, Украина мен Румынияның ортасында орналасқан Молдова үшін геосаясат сөзбе-сөз өмір мен өлім мәселесі. Дамыған елдермен ынтымақтастықсыз Шығыс Еуропадағы шағын мемлекет дағдарыс пен кедейліктен шыға алмайды, сондықтан да Санду ұсынған еуропалық интеграция отандастарының жүрегінде қатты резонанс тудырды. Сайлау жарысы осылайша күтпеген жерден «Ешқашан берілме» деген философиялық және тіпті өмірді растайтын түсініктердің көзіне айналуы мүмкін.
