Рубеж пройден
Климатический Центр Коперника при Евросоюзе предоставил отчёт, в котором утверждается, что ноябрь 2024 года выдался самым теплым в истории после ноября 2023 года. «Теперь уже можно с полной уверенностью утверждать, что 2024 год станет самым жарким годом в истории. Цели Парижского соглашения пока не нарушены, но сейчас как никогда необходимы амбициозные меры для борьбы с изменением климата», - прокомментировала замглавы C3S Саманта Берджесс.
Действительно, главной целью соглашения, принятого на Парижской конференции 2015 года, стало поддержание увеличения средней температуры планеты на уровне ниже 2°С. Однако в том же соглашении было предусмотрено ограничение роста температуры до 1,5°С. В 2024 мы перешли Рубикон. Климатическое научное сообщество всерьез обеспокоено тем, что очень скоро позади останется и критическая отметка в +2°С. Опасений добавляет и теряющая популярность в Европе «зеленая» повестка.
«Нагревание планеты ведет к сбоям в устоявшейся системе охлаждения и циркуляции воды и воздуха. В результате раскачиваются погодные «качели» между холодом и зноем, учащаются засухи, морозы, ураганы, лесные пожары и наводнения», - говорят эксперты.
Этот ноябрь в Европе стал тому ярким свидетельством. Разрушительное наводнение в Валенсии (Испания), избыточные осадки на Балканском полуострове, Британских островах и в Восточной Европе - ко всему прочему добавилось полное безветрие и остановка ветрянных электростанций. Чтобы избежать энергетического кризиса, пришлось тратить больше угля и газа. Благородная цель достижения углеродной нейтральности уступила насущному страху замёрзнуть.
В 2025 станет прохладнее?
Метеорологические бюро национальной службы погоды и климата Великобритании сделали прогноз, что в 2025 году средняя температура земной поверхности будет выше доиндустриального показателя всего на 1,41°С - примерно 1,29-1,53°С. Это ниже, чем в 2023 и 2024 годах.
Прогнозируемое падение температуры поверхности в 2025 году связывают с переносом тепла из атмосферы в океаны из-за феномена Ла-Нинья. Это не означает, что потепление на планете в целом прекратилось. Средняя температура океанов и атмосферы продолжает расти из-за увеличения выбросов парниковых газов в результате деятельности человека и повышению уровня CO2 в атмосфере.
Тем не менее Метеорологическое бюро Великобритании подчеркивает, что 2025 год войдёт в тройку самых жарких лет за всю историю метеорологических наблюдений.
Ла-Нинья и Эль-Ниньо - что это?
Ла-Нинья представляет собой сложное погодное явление, которое возникает в результате колебаний температуры океана в экваториальной полосе Тихого океана. Оно возникает, когда сильные ветры переносят теплую воду по поверхности океана в сторону от Южной Америки по Тихому океану в сторону Индонезии. По мере того, как эта теплая вода движется на запад, холодная вода из морских глубин поднимается.
Обратное явление - Эль-Ниньо. Феномен, в результате которого экваториальная часть Тихого океана становится теплее обычного не более чем на 3 °C. События происходят каждые 2-7 лет и влияют на климат в разных уголках планеты.
Что ждёт планету в будущем?
В декабре в американском журнале Environmental Research Letters появилась статья, посвященная климатическим прогнозам. Учёные объединили 10 самых популярных моделей климата при помощи ИИ и рассчитали, что ждёт планету к 2060 году. Выводы не утешающие. В большинстве регионов Земли к этому времени температура станет выше на 3°С в сравнении с доиндустриальной эпохой. При помощи тех же методов, удалось спрогнозировать преодолении целевого показателя Парижской конференции уже к 2030-м годам.
Особенно быстро, как отмечают учёные, температуры будут расти на территории самых густонаселенных климатических регионов планеты, в том числе в Южной Азии, в Средиземноморье, в Центральной Европе и в некоторых регионах Африки южнее Сахары. Это подчеркивает необходимость подготовки к неожиданно быстрым переменам климата в этих уголках Земли, а также говорит о важности усиления борьбы с глобальным потеплением.
СОР-29 - большое разочарование
В ноябре в Баку состоялась ежегодная конференция по климату СОР-29. Часть стран, действительно, порадовали своими достижениями в области углеродной нейтральности. Так, к примеру, Великобритания и Бразилия, установили высокую планку сокращений эмиссий, а Бутан, Мадагаскар, Панама и Суринам уже достигли нулевых выбросов парниковых газов. Также Канада, Чили, Европейский Союз, Грузия, Мексика, Норвегия и Швейцария заявили о намерении представить новые национальные цели, которые позволят удержать рост температуры до уровня 1,5°C.
Цели сдерживания глобального потепление понятны и обоснованы, но с практической точки зрения порой невыполнимы. Возникает вопрос - кто заплатит за сокращение выбросов, переход к возобновляемым источникам энергии и отказ от углеводородов? На протяжении последнего века мировая экономика основывалась на нефти, газе и угле, и некоторые страны смогли построить собственные экономики только за счёт этих ресурсов. Кто возместит им потерю единственного источника дохода?
Для понимания масштаба, 6,5 трлн долларов в год требуется для инвестиций, необходимых для реализации всех целей Парижской конференции во всем мире. На фоне этих подсчётов, лидеры деловых и финансовых кругов, включая инвесторов с совокупным активом в 10 трлн долларов, объявили, что они впервые объединятся для вывода частного капитала на климатические рынки, Азиатский банк развития объявил о выделении 3,5 млрд долларов на новую программу по борьбе с последствиями таяния ледников, а
Швеция объявила о взносе в размере 730 млн долларов в Климатический фонд ООН. Только есть ли такие суммы у Казахстана, испытывающего бюджетный кризис, и у других развивающихся стран?
Наша страна уже не первый год ощущает на себе температурные качели и грядущая зима не станет исключением. Резкое похолодание будет сменяться оттепелью, а весной вновь прогнозируется паводок. Мы испытываем на себе «симптомы» изменения климата, но по-прежнему не можем себе позволить «лекарство», чтобы избавиться от причин.
Ең ыстық жыл: әлемдік қауымдастықтың планетаны әдейі «салқындатуы».
2024 жыл метеорологиялық бақылаулар тарихындағы ең ыстық жыл болды. Алғаш рет жылыну 1,5°С-тан асады – 2015 жылы Париж конференциясында әлемнің барлық дерлік елдері сақтауға келіскен шекті. Және салыстырмалы салқындау 2025 жылы күтілсе де, жуырда Бакуде өткен COP-29 климаттық конференциясының күн тәртібіндегі екі негізгі мәселе парниктік газдар шығарындыларын азайту және бұл жаһандық жылынуды тоқтатуға қалай көмектесетіні болды. Келіңіздер, Коперник климаттық орталығының сарапшыларымен бірге жаңа жылда - жылытқыштарға немесе кондиционерлерге қайда инвестициялау керектігін анықтауға тырысайық.
Маңызды кезең өтті
Еуропалық Одақтың Коперник Климат Орталығы баяндамасында 2024 жылдың қараша айы 2023 жылдың қарашасынан бергі рекордтық ең ыстық жыл болды. "Енді біз 2024 жыл тарихтағы ең ыстық жыл болады деп толық сеніммен айта аламыз. Париж келісімінің мақсаттары әлі бұзылған жоқ, бірақ қазір бұрынғыдан да күшті климатты өзгертуге қарсы күрес қажет". C3S.
Расында да, 2015 жылғы Париж конференциясында қабылданған келісімнің басты мақсаты планетаның орташа температурасын 2°С-тан төмен ұстау болды. Дегенмен, сол келісімде температураның 1,5°С дейін көтерілуіне шектеу енгізілген. 2024 жылы біз Рубиконды кесіп өттік. Климаттық ғылыми қауымдастық жақын арада +2°C сыни белгі артта қалады деп қатты алаңдайды. Еуропада танымалдылығын жоғалтып бара жатқан «жасыл» күн тәртібі де қорқынышты күшейтеді.
"Ғаламшардың жылынуы қалыптасқан салқындату жүйесінің және су мен ауа айналымының бұзылуына әкеліп соқтырады. Соның салдарынан суық пен аптаптың арасындағы ауа-райы "ауытқып", құрғақшылық, аяздар, дауылдар, орман өрттері мен су тасқындары жиілеп барады", - дейді мамандар.
Биылғы қараша Еуропада осының айқын дәлелі болды. Валенсиядағы (Испания) жойқын су тасқыны, Балқан түбегінде, Британ аралдарында және Шығыс Еуропада шамадан тыс жауын-шашын - бәрінің үстіне, толық тыныштық пен жел электр станцияларының тоқтатылуы болды. Энергетикалық дағдарысты болдырмау үшін көмір мен газды көбірек жұмсауға тура келді. Көміртектің бейтараптығына қол жеткізудің асыл мақсаты қатып қалу қорқынышына жол берді.
2025 жылы салқын болады ма?
Ұлыбританияның Ұлттық ауа-райы және климат қызметі Мет-офисі 2025 жылы жер бетінің орташа температурасы өнеркәсіпке дейінгі деңгейден небәрі 1,41°C жоғары болады деп болжайды - шамамен 1,29-1,53°C. Бұл 2023 және 2024 жылдармен салыстырғанда төмен.
2025 жылы жер бетіндегі температураның болжамды төмендеуі Ла-Нинья құбылысына байланысты жылудың атмосферадан мұхиттарға ауысуымен байланысты. Бұл жалпы планетаның жылынуы тоқтады дегенді білдірмейді. Мұхиттар мен атмосфераның орташа температурасы адамның іс-әрекетінен парниктік газдар шығарындыларының ұлғаюына және атмосферадағы СО2 деңгейінің жоғарылауына байланысты жоғарылауды жалғастыруда.
Дегенмен, Ұлыбританияның Мет-офисі 2025 жыл тарихтағы ең ыстық үш жылдың бірі болатынын атап өтті.
Ла Нина және Эль Нино - олар қандай?
Ла-Нинья – экваторлық Тынық мұхитындағы мұхит температурасының ауытқуынан туындайтын күрделі ауа райы құбылысы. Бұл қатты желдер жылы суды мұхит беті арқылы Оңтүстік Америкадан және Тынық мұхиты арқылы Индонезияға жылжытқанда пайда болады. Бұл жылы су батысқа қарай жылжыған сайын терең теңізден суық су көтеріледі.
Қарама-қарсы құбылыс - Эль-Ниньо. Экваторлық Тынық мұхитының қалыпты деңгейден 3°С-тан аспайтын жылынуын тудыратын құбылыс. Оқиғалар 2-7 жыл сайын орын алып, планетаның әртүрлі бөліктеріндегі климатқа әсер етеді.
Планетаны болашақта не күтіп тұр?
Желтоқсан айында американдық Environmental Research Letters журналында климаттық болжамдар туралы мақала шықты. Ғалымдар AI көмегімен климаттың ең танымал 10 моделін біріктіріп, планетаны 2060 жылға қарай не күтіп тұрғанын есептеді. Қорытындылар сенімді емес. Жердің көптеген аймақтарында осы уақытқа дейін температура индустриалды дәуірге қарағанда 3°С жоғары болады. Дәл осындай әдістерді қолдана отырып, Париж конференциясының мақсаты 2030-шы жылдарға дейін асып түседі деп болжауға болатын еді.
Ғалымдар ғаламшардың ең тығыз қоныстанған климаттық аймақтарында, соның ішінде Оңтүстік Азияда, Жерорта теңізінде, Орталық Еуропада және Сахараның оңтүстігіндегі Африканың кейбір аймақтарында температура әсіресе тез көтерілетінін атап өтті. Бұл Жердің осы бөліктеріндегі климаттың күтпеген жылдам өзгеруіне дайындалу қажеттілігін көрсетеді, сонымен қатар жаһандық жылынуға қарсы күресті күшейтудің маңыздылығын көрсетеді.
SOP-29 - үлкен көңілсіздік
Қараша айында Бакуде COP-29 жыл сайынғы климаттық конференция өтті. Кейбір елдер бізді көміртегі бейтараптығы саласындағы жетістіктерімен қуантты. Мысалы, Ұлыбритания мен Бразилия шығарындыларды азайту үшін жоғары шек қойды, ал Бутан, Мадагаскар, Панама және Суринам парниктік газдар шығарындыларының нөлдік деңгейіне қол жеткізді. Канада, Чили, Еуропалық Одақ, Грузия, Мексика, Норвегия және Швейцария да температураның 1,5 ° C-қа дейін көтерілуін сақтайтын жаңа ұлттық мақсаттарды енгізуге ниетті екенін мәлімдеді.
Жаһандық жылынуды тежеу мақсаттары анық және негізделген, бірақ практикалық тұрғыдан оларға қол жеткізу кейде мүмкін емес. Сұрақ туындайды – шығарындыларды азайту, жаңартылатын энергия көздеріне көшу және көмірсутектерден бас тарту үшін кім төлейді? Өткен ғасырда дүниежүзілік экономика мұнай, газ және көмірге негізделген және кейбір елдер тек осы ресурстарды пайдалана отырып, өз экономикасын құруға мүмкіндік алды. Олардың жалғыз табыс көзінен айырылғанының орнын кім өтейді?
Масштаб туралы түсінік алу үшін бүкіл әлем бойынша Париж конференциясының барлық мақсаттарын жүзеге асыру үшін қажетті инвестицияларға жылына 6,5 триллион доллар қажет. Осы есептеулер кезінде бизнес және қаржы көшбасшылары, соның ішінде активтері 10 триллион долларды құрайтын инвесторлар, климаттық нарықтарға жеке капиталды тарту үшін алғаш рет бірігетіндерін жариялады, Азия даму банкі мұздықтардың еру салдарымен күресу үшін жаңа бағдарламаға 3,5 миллиард доллар бөлетінін жариялады.
Швеция БҰҰ-ның климаттық қорына 730 миллион доллар бөлетінін жариялады. Бірақ бюджет дағдарысын бастан кешіп жатқан Қазақстан мен басқа дамушы елдерде мұндай сомалар бар ма?
Біздің елде бірнеше жылдан бері ауа температурасының ауытқуы байқалуда, алдағы қыс мезгілі де ерекшелік болмайды. Күшті суытудың орнын жылымық басып, көктемде қайтадан су басу болжанады. Біз климаттың өзгеруінің «симптомдарын» бастан кешіріп жатырмыз, бірақ біз әлі де себептерді жою үшін «емдеуге» қол жеткізе алмаймыз.
