От юридического до «нефтегаза»
Несмотря на то, что Шамиля Абдулхадировича мы знаем как опытного нефтяника, все могло сложиться иначе. В юношестве вместе со своим другом он собирался поступать в Алматы на юридический факультет и успешно сделал это. Только вот юриспруденция быстро наскучила ему: «Когда началась практика, я уже понял, что это не мое».
На ситуацию сильно влияло и то, что наш герой уже успел ощутить романтику профессии бурильщика. В 17 лет в рядах молодых людей со всего Советского союза он впервые отправился на месторождение.
«Мы были поколением покорителей. Кто-то покорял Сибирь, кто-то целину, а я отправился на Мангышлак. На месторождении можно было встретить ребят со всех республик. В той местности тогда почти не жили люди, а те, кто был, с большими надеждами смотрели на разработку месторождений».
Тогда, как и сегодня, нефтегазовая отрасль считалась перспективной. Вокруг месторождений росли сначала рабочие городки, потом появлялась прочая инфраструктура, вроде школ и больниц, а после и целые населенные пункты.
«Нам хорошо платили, давали квартиру. Когда я вернулся после армии, нужно было жениться и где-то жить, поэтому условия, предоставляемые нефтяникам, тоже повлияли на мой выбор», - делится Шамиль Абдулхадирович.
Но с юридическим образованием в «нефтегазе» карьерный рост был невозможен. Тогда, продолжая работать на месторождении, наш герой заочно окончил нефтегазовый институт. С этого момента все стало быстро меняться.
«С образованием меня быстро назначили мастером, потом выше и выше. Конечно, по ходу работы приходилось дополнительно учиться. Курсы, повышение квалификации - это обязательно. Многие не выдерживали и уходили через год, кто-то раньше. Бурение - работа для сильных телом и духом», - уверен наш герой.
Романтика буровых скважин
«Если бы не возраст, если бы не здоровье, я бы вернулся на бурение», - признается Шамиль Абдулхадирович. За 50 лет в нефтегазовой отрасли он сменил множество должностей, в том числе довольно высоких, но именно бурильщиком ему нравилось быть больше всего.
«Тогда на буровой работали 7 человек. Сейчас ту же работу выполняют 30. Но в наше время у бурильщика была возможность самостоятельно думать и принимать решения. А сегодня все очень автоматизировано, никто ничего не сделает без указаний. Поэтому нынешних ребят можно встретить отдыхающих где-нибудь с телефоном - сразу ведь и не заметят, что кого-то не хватает. А от нас зависело все, свою смену мы отрабатывали полностью. Не было возможности скрываться за чьей-то спиной», - вспоминает он.
В фильмах и книгах нам рисуют красивые образы бьющего из земли фонтана нефти и бурильщиков, которые подставляют руки и головы под эти струи. Но, как говорит Шамиль Абдулхадирович, это не более чем миф.
«Если нефть будет бить фонтаном - это нарушение. За этим последует расследование, и кого-то накажут. Такого быть не должно. Если только это не геологоразведка. Вот когда они ищут нефть и делают скважину, чтобы доказать, что она там есть, тогда да, возможно, что фонтан будет, возможно, что они и от радости руками будут эту нефть ловить, делать фотографии».
Как и в любой профессии у бурильщиков есть свои традиции и приметы, которые передаются через поколения.
«А как же без традиций! Перед бурением мы всегда в скважину бросали монетки. Так повелось, молодежь сейчас перенимает это у стариков. Кто мусульманин, тот режет барана перед началом бурения. Тоже такое есть».
Свою работу Шамиль Абдулхадирович горячо любит и с удовольствием рассказывает о ней. А на вопрос, чем бы он мог заняться, кроме «нефтегаза», с улыбкой отвечает: «Пошел бы в IT. Это же перспективно».
Взлеты и падения нефтегазовой отрасли
«Кто там говорил, что в стране застой? Не знаю, мы пахали в поте лица», - говорит наш собеседник.
В 60-70-е годы прошлого столетия, когда Шамиль Абдулхадирович был ещё молодым специалистом, нефтегазовая отрасль в республике находилась на этапе развития.
«Если сравнивать то, с каким оборудованием мы бурили тогда, и какое оборудование было в то же время за границей, то можно сказать, что мы отставали лет на 50. Постепенно этот разрыв сокращался. С приходом сюда международных нефтегазовых компаний появилось и современное оборудование», - рассказывает он.
С распадом Советского союза пришла в упадок и промышленность, в том числе и нефтяная. В какой-то момент остановился даже Карачаганак.
«1994-96 годы были неопределенными - будет или не будет работать Карачаганак. Потом пришли иностранные компании, был заключён договор ОСРП, начался новый этап. С инвесторами месторождение заработало хорошо. Появились новые скважины, прокладывали дороги, инженерные сети. Сейчас уровень оснащения, автоматизации на Карачаганаке высокий, намного лучше, чем у большинства месторождений, которые работают ещё с советским оборудованием».
6 детей, 8 внуков и одна правнучка
У Шамиля Абдулхадировича большая семья, свой 75-летний юбилей в октябре он отпразднует в кругу родных. 6 детей, 8 внуков и одна правнучка будут поздравлять любимого отца, деда и прадеда, для которых он был и остается примером для подражания.
«Я вот только навестил правнучку, она в августе родилась. Потом лечу к сыну», - рассказывает наш герой.
Старшие дети пошли по стопам отца и тоже нашли себя в нефтегазовой отрасли, а младшие решили реализовываться в разных направлениях. Поднимать и воспитывать их Шамилю Абдулхадировичу пришлось непросто.
«Трое старших детей у меня от первой жены. Она рано скончалась. Трое младших от второй жены. Она тоже рано ушла».
Своим детям и внукам и в целом молодежи наш герой даёт такое наставление:
«Аллах никого не оставляет без внимания и без работы. У каждого будет свой шанс, главное, к этому моменту ты должен быть готов. Самое первое - это образование, второе - это коммуникабельность, третье - знание языков. В этом я уверен на сто процентов. Русский, казахский - это само собой нужно знать. Я в свое время выучил казахский, за это меня очень уважали на работе и просто в жизни. А английский нужно учить. Вот к этому я всех и призываю».
На заслуженном отдыхе Шамиль Абдулхадирович серьезно занялся своим здоровьем. Привыкший к физическому труду, по его словам, дома он потерял форму и набрал вес.
«Я решил так нельзя. Выбрал для себя бодифлекс, привел тело в форму. И каждый день обязательно по 1,5 часа гуляю на свежем воздухе. Много читаю, чтобы и мозг не терял форму».
Секрет счастливой жизни, по мнению нашего героя, прост - заниматься любимым делом и не давать себе лениться.
Шәміл Хұсайынов: «Біз жаулаушылардың ұрпағы едік»
Кен орнына 17 жасында бұрғылаушы болып алғаш қадам басқан ол 50 жылдан астам өмірін мұнай-газ саласына арнады. Шәміл Хұсайынов Маңғышлақта (қазіргі 2008 жылы) өткізген жылдарын еске алып: «Біз жаулаушылардың ұрпағы едік», - дейді.
Заңнан мұнай мен газға дейін
Шәміл Абдулхәдірұлын тәжірибелі мұнайшы ретінде білгенімізбен, бәрі басқаша болуы мүмкін еді. Жас кезінде досымен бірге Алматыдағы заң факультетіне оқуға түспек болып, оны сәтті аяқтады. Бірақ ол құқықтанудан тез жалығып кетті: «Тәжірибе басталған кезде мен бұл мен үшін емес екенін түсіндім».
Бұл жағдайға кейіпкеріміздің бұрғылаушы мамандығының романтикасын басынан кешіргені үлкен әсер етті. 17 жасында Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен келген жастар арасында алғаш рет далаға шықты.
«Біз жаулаушылардың ұрпағы едік.Бірі Сібірді, енді бірі тың жерлерді жаулап алды, ал мен Маңғышлаққа бардым. Кен орнында барлық республиканың жігіттерін кездестіруге болатын еді. Ол кезде ол аймақта тұратындар жоқтың қасы, кен орындарын игеруге үлкен үмітпен қарағандар да жоқ еді».
Ол кезде бүгінгідей мұнай-газ саласы келешегі зор деп саналды. Алдымен кен орындарының төңірегінде жұмысшы қалалар пайда болды, кейін мектептер мен ауруханалар сияқты басқа инфрақұрылымдар, содан кейін тұтас елді мекендер пайда болды.
«Айлығымыз жақсы болды, пәтер берді. Әскерден келген соң үйленіп, бір жерде тұруым керек болды, сондықтан мұнайшыларға жасалған жағдай да таңдауыма әсер етті», - дейді Шамиль Абдулхадирұлы.
Бірақ мұнай және газ саласындағы заңгерлік біліммен мансаптық өсу мүмкін емес еді. Одан кейін кен орнында жұмысын жалғастыра жүріп, кейіпкеріміз Мұнай және газ институтын сырттай бітірді. Осы сәттен бастап бәрі тез өзгере бастады.
"Білімімді алып, тез арада магистратураға тағайындалдым, кейін жоғары және жоғары. Әрине, бұл жолда көбірек үйренуге тура келді. Курстар мен біліктілікті арттыру міндетті. Көбісі шыдай алмай, бір жылдан кейін, кейбірі ертерек кетіп қалды. Бұрғылау - тәні мен рухы мықтылардың жұмысы", - дейді кейіпкеріміз.
Бұрғылау ұңғымаларының романтикасы
«Жасым болмаса, денсаулығым болмаса, бұрғылауға қайта оралар едім», – деп мойындайды Шамиль Абдулхадирұлы. Мұнай-газ саласында 50 жыл бойы ол көптеген лауазымдарды, соның ішінде айтарлықтай жоғары лауазымдарды атқарды, бірақ ол бұрғылаушы ретінде жұмыс істеуді ұнататын.
"Ол кезде бұрғылау қондырғысында 7 адам жұмыс істеді. Қазір 30 адам бірдей жұмыс істейді. Бірақ біздің уақытта бұрғылаушының өз бетінше ойлап, шешім қабылдауға мүмкіндігі болды. Ал бүгінде бәрі өте автоматтандырылған, ешкім нұсқаусыз ештеңе істемейді. Сол себепті қазіргі жігіттерді телефонмен бір жерде демалып жатқанда табуға болады - олар біздің біреудің жоғалғанын бірден байқамайды, бәрі де біздің артымызда тығылып, жұмыс істеуге байланысты. біреу қайтып оралды», - деп еске алады ол.
Фильмдер мен кітаптарда бізге жерден атқылаған мұнай фонтанының және осы ағындардың астына қолдары мен бастарын салған бұрғышылардың әдемі бейнелері ұсынылады. Бірақ, Шәміл Абдулхадирұлы айтқандай, бұл мифтен басқа ештеңе емес.
"Мұнай фонтандай атқылап тұрса, бұл заңбұзушылық. Тергеу жүріп, біреу жазаланады. Бұлай болмау керек. Геологиялық барлау болмаса. Мұнай іздеп, оның бар екенін дәлелдеу үшін ұңғыма жасаса, иә, фонтан болуы мүмкін, қуаныштан қолдарымен суретке түсіріп алуы мүмкін".
Кез келген кәсіптегідей бұрғылаушылардың да ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан өзіндік дәстүрлері мен белгілері бар.
"Дәстүрсіз ше! Бұрғылау алдында ұңғымаға тиын тастайтынбыз. Жастар мұны қазір қарттардан қабылдайтын болған. Кімде-кім мұсылман болса да бұрғылауды бастамас бұрын қой сойып жібереді. Бұл да бар".
Шәміл Абдулхәдірұлы өз ісін құмарта жақсы көреді және ол туралы рахаттана әңгімелейді. «Мұнай мен газдан басқа не істей алады?» деген сұраққа ол күлімсіреп жауап береді: «Мен IT саласына кірер едім, бұл перспективалы».
Мұнай-газ өнеркәсібінің өрлеуі мен құлдырауы
«Елде тоқырау болды деп кім айтты, білмеймін, көп жұмыс жасадық», – дейді сұхбаттасымыз.
Өткен ғасырдың 60-70-жылдары Шәміл Абдулхәдірұлы әлі жас маман болған кезде республикадағы мұнай-газ саласы даму сатысында болатын.
«Ол кезде қандай техникамен бұрғылағанымызды және сол уақытта шетелде қандай техника бар екенін салыстыратын болсақ, біз 50 жылға артта қалдық деп айта аламыз. Бірте-бірте бұл олқылық қысқарды. Халықаралық мұнай-газ компанияларының келуімен мұнда заманауи қондырғылар пайда болды», - дейді ол.
Кеңес Одағының ыдырауымен өнеркәсіп, оның ішінде мұнай өнеркәсібі құлдырауға ұшырады. Бір кезде тіпті Қарашығанақ та тоқтап қалды.
"1994-96 жылдар - Қарашығанақ жұмыс істей ме, жоқ па, белгісіз болды. Содан кейін шетелдік компаниялар келді, FSRP келісімі жасалып, жаңа кезең басталды. Кен инвесторлармен жақсы жұмыс жасады. Жаңа ұңғымалар пайда болды, жолдар мен инженерлік желілер тартылды. Қазір Қарашығанақта техника мен автоматтандыру деңгейі жоғары, кеңестік техниканың көпшілігімен салыстырғанда әлі де жақсы жұмыс істейді ".
6 бала, 8 немере, бір шөбере
Шамиль Абдулхадирович көп балалы отбасы; қазан айында 75 жылдық мерейтойын отбасымен бірге атап өтеді. 6 баласы, 8 немере, бір шөбересі үлгі тұтқан, үлгі тұтқан сүйікті әкесін, атасы мен шөбересін құттықтайды.
«Мен жаңа ғана шөбереме қонаққа бардым, ол тамыз айында дүниеге келді, содан кейін ұлыма ұшып барамын», - дейді кейіпкеріміз.
Үлкен балалары әке жолын қуып, мұнай-газ өнеркәсібінің жолын қуса, кішілері әр түрлі бағытта кәсіппен айналысуға бел буды. Оларды өсіріп, тәрбиелеу Шәміл Абдулхәдірұлына оңайға соққан жоқ.
"Бірінші әйелімнен үлкен үш балам бар. Ол ерте қайтыс болды. Үш кішісі екінші әйелінен. Ол да ерте кетті".
Кейіпкеріміз балалары мен немерелеріне, жалпы жастарға мынадай кеңес береді:
"Алла ешкімді қараусыз, жұмыссыз қалдырмайды. Әркімнің өз мүмкіндігі болады, бастысы сен осы сәтке дайын болуың керек. Біріншісі - білім, екіншісі - коммуникативті дағдылар, үшіншісі - тілдерді білу. Мен бұған жүз пайыз сенімдімін. Орысша, қазақша - мұны өздігінен білу керек. Бір кездері мен қазақ тілін үйрендім, ол үшін жұмыста мені қатты құрметтейтінмін, ал мен өмірде барлығын осылай үйрену керек."
Шәміл Абдулхәдірұлы еңбегі сіңген зейнеткерлікке шыққанда денсаулығына үлкен мән берді. Физикалық еңбекке үйренген ол үй жағдайында дене бітімінің жоғалып, салмақ қосқанын айтады.
"Мен мұны істеу мүмкін емес деп шештім. Мен өзім үшін bodyflex таңдадым және денемді қалыпқа келтірдім. Және күн сайын міндетті түрде 1,5 сағат таза ауада серуендеймін. Миым пішінін жоғалтпау үшін көп кітап оқимын."
Бақытты өмір сүрудің сыры, кейіпкеріміздің айтуынша, қарапайым - өзіңізге ұнайтын іспен айналысыңыз және жалқаулыққа жол бермеңіз.
