Мода и стиль • FRESH CITY • 2025-04-15

В поисках дикой природы и удивительных встреч: путешествия Михаила Шпигельмана

«Путешествия - это выход из зоны комфорта, открытие себя и встречи с интересными людьми», - фотограф дикой природы, орнитолог и любитель активных видов отдыха Михаил Шпигельман рассказал о своих необычных увлечениях. Михаил Иосифович Шпигельман - магистр биологических наук, научный сотрудник ЗКУ им. Утемисова, автор научных статей и фотовыставок о дикой природе. Его главная страсть - съемка диких животных и птиц в их естественной среде обитания. Помимо этого, он увлекается путешествиями, предпочитая маршруты, полные экстрима и приключений.

Автор: Редакция Fresh City

В поисках дикой природы и удивительных встреч: путешествия Михаила Шпигельмана

В гостях у бурых медведей

В 2018 году Михаил отправился на Камчатку, в заповедник Кроноцкий, где почти месяц жил на кордоне и фотографировал бурых медведей в их естественной среде обитания. Несмотря на суровый климат и значительную удаленность от цивилизации, уникальные природные ландшафты Камчатки - с её гейзерами, озёрами и богатым животным миром - пользуются большой популярностью среди туристов, особенно у тех, кто увлекается съёмкой живой природы в её первозданном виде.

Из-за высокого спроса стоимость туров довольно высока, и позволить себе такую поездку могут далеко не все. Но, как говорится, «охота пуще неволи». Увидеть медведя в его естественной среде обитания и запечатлеть этот момент на фото было давней мечтой Михаила, и он нашёл выход - отправился в заповедник в качестве волонтёра. - Увлечение фотографией у меня было давно, а примерно с начала 2000-х годов я начал снимать дикую природу - это оказалось невероятно захватывающим. Мне очень хотелось поснимать крупных млекопитающих в их естественной среде обитания, но, как известно, у нас таких хищников не водится. Медведь - зверь хоть и не редкий, но в мире есть всего пара-тройка мест, где можно запечатлеть этого крупного хищника. Одно из них - Камчатка.

Там есть несколько заповедников, которые организуют экскурсии для туристов и приглашают волонтёров для работы. В их обязанности входит различная хозяйственная деятельность, в том числе помощь инспекторам. В сентябре 2018 года я отправился в Кроноцкий заповедник и почти месяц жил там на кордоне. За это время я поближе познакомился с удивительной природой Камчатского края, увидел медведей и даже медвежат, сделал множество интересных снимков.

Конечно, были моменты, когда становилось по-настоящему страшно. Помню, как однажды заметил медведицу с медвежонком. Я дождался, пока они уйдут на значительное расстояние, и зашёл на пирс. Через пару минут услышал характерное сопение, обернулся - и увидел, что медвежонок развернулся и направился в мою сторону, а за ним, естественно, шла его мать. Повезло, что медвежонок изменил траекторию движения, и они ушли.

Был ещё случай, когда медведь находился совсем близко - на расстоянии 20 метров. Конечно, перед работой с нами проводили инструктаж по технике безопасности, но медведь - свирепый, крупный и очень опасный хищник, и, как любое дикое животное, он непредсказуем. Завидев человека, он может уйти, а может и напасть. В тот год был случай нападения на инспектора с летальным исходом, - вспоминает Михаил.

Учёный рассказал, что в мире обитает более 10 подвидов бурого медведя. Камчатский - самый крупный из них. Вес взрослого самца может достигать 600 кг, а рост в холке превышает один метр. При таких габаритах медведь обладает довольно скверным характером: это зверь- одиночка, который без труда может забить и съесть более слабого сородича. Поэтому медведицы с медвежатами предпочитают держаться подальше от самцов. Михаил рассказал, как они стали свидетелями случая, когда мощный самец загрыз более мелкого. - Ареал одной особи составляет около 50 км. Группами их можно увидеть редко, в основном на мелких реках, где они ловят рыбу. Медведь - всеядное животное, но на Камчатке основу его рациона составляет красная рыба, которая идёт по мелководью на нерест. Вот там они и устраивают пир. В это время медведи даже ладят между собой: однажды нам повстречалась группа из 20 особей, которые мирно рыбачили.

Однако мы стали свидетелями и трагического случая: небольшой медведь сидел на берегу, когда из леса вышел крупный самец. Он сразу же напал на молодого, затащил его в воду, утопил, а затем вытащил на берег и начал пожирать. К сожалению, каннибализм среди медведей распространён, - рассказал Михаил.

Марсианские пейзажи - плато Устюрт

В Казахстане есть одно очень необычное место - Устюртское плато в Мангистауской области. Плато Устюрт - древнее геологическое образование, возникшее около 20 миллионов лет назад. Оно занимает площадь более 200 000 квадратных километров и охватывает территории Казахстана, Узбекистана и Туркменистана. Представляет собой огромную плоскую полупустыню, границы которой очерчены внушительными 300-метровыми обрывами. Их стены состоят из слоёв известняка и мела, которые миллионы лет спрессовывались на дне древнего моря. Под действием воды, ветра и времени эти обрывы приобрели причудливые формы, напоминающие фантастические пейзажи. Это, пожалуй, одно из самых интересных сакральных мест Казахстана. Среди достопримечательностей Устюрта можно выделить:  Тузбаир - солончак у подножия плато, обрывы которого отличаются особой белизной.  Бекет-Ата - мечеть XVIII века, построенная известным казахским суфием.  Бозжыра - урочище с фантастическими смотровыми площадками над обрывами Устюрта.

Согласно историческим данным, тысячи лет назад здесь жили племена массагетов, о чём свидетельствуют остатки древних караван-сараев и скифских гробниц. Устюртский заповедник интересен не только своими сюрреалистичными пейзажами, но и богатым животным миром. Несмотря на пустынный ландшафт, здесь обитает множество редких и краснокнижных животных. Для фотографов, особенно анималистов, эти места представляют огромный интерес.

- Во время экспедиции мне удалось собрать изрядный фотоматериал. Места там, конечно, очень красивые. Я сфотографировал архара, но только с большого расстояния. Эти животные не сказать, что слишком пугливы, но, поскольку они передвигаются в основном по горам, подойти ближе практически невозможно. Кроме архаров, там обитает множество других интересных животных и птиц. В целом, наша природа очень богата и имеет большой потенциал для развития туризма, - отмечает Михаил.

Главное открытие - это открытие себя

Ввиду своей научной деятельности Михаил часто ездит в экспедиции. На вопрос, какое самое значимое и запоминающееся открытие было в его жизни, Шпигельман отвечает, что самым важным открытием стало познание самого себя.

- В сложные моменты, когда находишься в экстремальных условиях, раскрываются совершенно новые аспекты личности. Ты начинаешь мыслить по-другому, кардинально меняется мировоззрение, восприятие окружающей реальности, даже вкусовые предпочтения. Открываешь в себе такие способности, о которых раньше даже не подозревал, - делится Михаил..

Во всех его необычных идеях его поддерживает супруга Татьяна. Хрупкая, но отважная женщина разделяет увлечения мужа и старается быть рядом с ним, несмотря на все сложности - будь то велопоход по диким местам или сплав на байдарках. В 2023 году супруги решили исследовать Бузулукский бор и отправились туда на велосипедах. - Это было одно из самых сложных наших путешествий. До этого у нас, конечно, случались выходы из зоны комфорта, но это испытание оказалось самым суровым. В первый день мы проехали всего 25 км: дорогу осложнял сильный встречный ветер, рыхлая песчаная почва, в которой застревали велосипеды. Нам приходилось буквально тащить их на себе со всей поклажей.

Бузулукский бор - уникальное место, сохранившееся со времён ледникового периода. Здесь растут реликтовые сосны, а растительный мир поражает своим многообразием. На обратном пути нас застал дождь - дорогу мгновенно размыло, и мы увязли в грязи по колено. Ехать стало невозможно, а велосипеды приходилось выволакивать из этой жидкой ловушки с огромным трудом. Но в итоге мы благополучно выбрались. Был ещё один случай, когда мы отправились в сплав по Кушумскому каналу. Казалось бы, безопасное путешествие - неглубокая тихая река, но Кушум показал себя с самой коварной стороны. Неожиданно поднялся сильный ветер, и вскоре на воде начали образовываться волны почти в метр высотой…

Такие испытания не испугали стойких путешественников, и после этого они ещё не раз отправлялись в экстремальные турпоходы. Отдых с комфортом и пятизвёздочные отели - это не про них.

Увидеть красоты древней Казани они тоже решили, отправившись туда на велосипедах. Как говорит Михаил, такое путешествие даёт возможность неспешно насладиться прекрасными видами, глубже узнать историю, побеседовать со многими интересными людьми. Город при этом раскрывается с совершенно другой стороны.

- Во время одной из наших велопрогулок по набережной мы встретили мужчину преклонного возраста, катавшегося на роликовых коньках. Он такие пируэты выделывал, что я сначала не поверил в его возраст! Оказалось, «парню» 70 лет. Эта встреча полностью перевернула моё представление о возрасте. Человек сломал все стереотипы, раскрыл свои скрытые способности, он живёт и наслаждается полноценной жизнью.

Ещё одна запоминающаяся встреча произошла в одной из научных экспедиций в 2024 году. Мы с группой ехали на машине и в степи встретили мужчину на велосипеде. Я сразу понял, что перед нами велопутешественник. Мы остановились, предложили помощь, но он сказал, что у него всё в порядке. Когда разговорились, выяснилось, что он паломник и едет из Таджикистана в Мекку. На момент нашей встречи он уже преодолел почти 2000 км. Причём мужчина путешествовал на самом обычном велосипеде - не улучшенном байке и не шоссейнике, а на простом дорожном велосипеде. Рядом не было ни одного населённого пункта, он двигался с минимальным запасом воды и продуктов. Этот случай поразил всю нашу группу, - рассказал Михаил.

У Шпигельмана есть свой YouTube-канал, где он рассказывает о встречах с интересными людьми, а также выкладывает видео с самых живописных мест, где ему довелось побывать.

На дальние расстояния Михаил с Татьяной отправляются на своём автомобиле, который Михаил оснастил для путешествий. Во время поездки на Северный Кавказ они посетили места, где жил известный русский поэт М. Ю. Лермонтов, побывали в Кармадонском ущелье, где погиб Сергей Бодров. Масса знаний, впечатлений и, конечно, фото и видео - вот что супруги привозят из своих путешествий.

На вопрос, что самое главное и что самое сложное в работе фотографа дикой природы, Михаил отвечает, что главное - терпение. И это же самое сложное. - Дикое животное не будет сидеть и позировать. Чтобы поймать хороший кадр, иногда приходится несколько часов сидеть в засаде и ждать момента. Но оно того стоит, - отмечает Шпигельман.

Жабайы табиғатты іздеу және таңғажайып кездесулер: Михаил Шпигельманның саяхаттары

«Саяхат - бұл жайлылық аймағынан шығып, өзіңізді ашу және қызықты адамдармен кездесу», - деп жабайы табиғат фотографы, орнитолог және ашық ауадағы энтузиас Михаил Шпигельман өзінің ерекше хоббиі туралы айтты. Михаил Иосифович Шпигельман – биология ғылымдарының магистрі, ЗМУ ғылыми қызметкері. Өтемісова, жануарлар дүниесі туралы ғылыми мақалалар мен фотокөрмелердің авторы. Оның басты құмарлығы - жабайы аңдар мен құстарды табиғи ортада суретке түсіру. Сонымен қатар, ол саяхаттауды ұнатады, экстремалды спорт пен шытырман оқиғаларға толы маршруттарды жақсы көреді.

Қоңыр аюларға бару

2018 жылы Михаил Камчаткаға, Кроноцкий қорығына барды, онда ол бір айға жуық кордонда тұрып, қоңыр аюларды табиғи ортада суретке түсірді. Климаттың қаталдығына және өркениеттен айтарлықтай қашықтығына қарамастан, Камчатканың бірегей табиғи ландшафттары - гейзерлерімен, көлдерімен және бай жабайы табиғатымен - туристер арасында, әсіресе жабайы табиғатты бастапқы түрінде суретке түсіруге қызығушылық танытатындар арасында өте танымал.

Сұраныстың жоғары болуына байланысты турлардың құны айтарлықтай жоғары және мұндай сапарға кез келген адамның қалтасы көтере бермейді. Бірақ, олар айтқандай, «аң аулау тұтқыннан да жаман». Аюды табиғи ортасынан көріп, осы сәтті суретке түсіру Михаилдің көптен бергі арманы болды және ол одан шығудың жолын тапты - ол резервке волонтер ретінде барды. - Менде бұрыннан фотографияға құмар болдым және шамамен 2000 жылдардың басында мен жабайы табиғатты суретке түсіре бастадым - бұл керемет қызықты болды. Мен үлкен сүтқоректілерді табиғи ортада суретке түсіргім келді, бірақ сіз білетіндей, бізде мұндай жыртқыштар жоқ. Аю сирек кездесетін жануар болмаса да, әлемде бұл үлкен жыртқышты суретке түсіруге болатын бірнеше жер ғана бар. Солардың бірі – Камчатка.

Онда туристерге экскурсиялар ұйымдастырып, еріктілерді жұмысқа шақыратын бірнеше қорықтар бар. Олардың міндеттеріне әртүрлі экономикалық қызмет, соның ішінде инспекторларға көмек көрсету кіреді. 2018 жылдың қыркүйегінде мен Кроноцкий қорығына барып, кордонда бір айға жуық тұрдым. Осы уақыт ішінде мен Камчатка аймағының таңғажайып табиғатымен көбірек танысып, аюларды, тіпті төлдерді көрдім, көптеген қызықты фотосуреттер түсірдім.

Әрине, бұл шынымен қорқынышты болған сәттер болды. Бірде ана аю мен оның күшігін байқағаным есімде. Мен олар біршама қашықтыққа өтіп, пирске көтерілгенше күттім. Бір-екі минуттан кейін мен өзіне тән иіскеуді естідім, артыма бұрылып қарасам, аюдың күшігі бұрылып, маған қарай бет алды, және, әрине, анасы оның соңынан келе жатыр. Аю күшігінің траекториясын өзгерткені олардың жолы болды және олар кетіп қалды.

Аю өте жақын болған тағы бір жағдай болды - 20 метр қашықтықта. Әрине, жұмыс алдында бізге қауіпсіздік нұсқаулары берілді, бірақ аю - жабайы, ірі және өте қауіпті жыртқыш, және кез келген жабайы жануар сияқты, оны болжау мүмкін емес. Адамды көріп, ол кетіп қалуы немесе шабуыл жасауы мүмкін. Сол жылы инспекторға шабуыл жасалды, деп еске алады Михаил.

Ғалым әлемде қоңыр аюдың 10-нан астам түршелері бар екенін айтты. Олардың ішіндегі ең үлкені Камчатский. Ересек еркектің салмағы 600 кг-ға жетуі мүмкін, ал құрғақ жерде биіктігі бір метрден асады. Мұндай өлшемдермен аюдың мінезі өте нашар: бұл әлсіз туыстарын оңай өлтіріп, жей алатын жалғыз жануар. Сондықтан аналық аюлар төлдерімен бірге еркектерден аулақ болғанды жөн көреді. Михаил күшті ер адам кішісін өлтірген оқиғаға қалай куә болғанын айтты. – Бір жеке адамның қашықтығы 50 шақырымдай. Оларды сирек топтарда, негізінен балық аулайтын шағын өзендерде көруге болады. Аю - барлығын жейтін жануар, бірақ Камчаткада оның диетасының негізі - уылдырық шашу үшін таяз судан өтетін қызыл балық. Міне, олар той жасайды. Бұл кезде аюлар тіпті бір-бірімен тіл табысады: бірде біз бейбіт балық аулап жүрген 20 адамнан тұратын топты кездестірдік.

Дегенмен, қайғылы оқиғаның да куәсі болдық: жағада кішкентай аю отыр еді, орманнан үлкен еркек шықты. Ол бірден жас жігітке шабуыл жасап, оны суға сүйреп апарып, суға батырды, содан кейін оны жағаға шығарып, жей бастады. Өкінішке орай, аюлар арасында каннибализм жиі кездеседі», - деді Михаил.

Марс пейзаждары – Үстірт үстірті

Қазақстанда бір ерекше жер бар – Маңғыстау облысындағы Үстірт үстірті. Үстірт үстірті – шамамен 20 миллион жыл бұрын пайда болған ежелгі геологиялық құрылым. Ол 200 000 шаршы шақырымнан астам аумақты алып жатыр және Қазақстан, Өзбекстан және Түркіменстан аумақтарын қамтиды. Бұл үлкен жазық жартылай шөл, оның шекаралары әсерлі 300 метрлік жартастармен белгіленген. Олардың қабырғалары ежелгі теңіз түбінде миллиондаған жылдар бойы қысылған әктас пен бор қабаттарынан жасалған. Судың, желдің және уақыттың әсерінен бұл жартастар фантастикалық пейзаждарды еске түсіретін біртүрлі пішіндерге ие болды. Бұл Қазақстандағы ең қызықты киелі орындардың бірі шығар. Үстірттің көрікті жерлеріне мыналарды жатқызуға болады:  Тұзбайыр – қырат етегіндегі тұзды батпақ, жартастары ерекше ақ түсті.  Бекет-Ата – 18 ғасырда қазақтың атақты сопы салған мешіт.  Бозжыра – Үстірт жартастарының үстіндегі тамаша бақылау алаңдары бар трактат.

Тарихи деректерге сүйенсек, мұнда мыңдаған жылдар бұрын массагет тайпалары өмір сүрген, оған көне керуен сарайлардың қалдықтары мен скиф бейіттері дәлел. Үстірт қорығы тек сюрреальды ландшафттарымен ғана емес, сонымен қатар бай жануарлар әлемімен де қызықты. Шөл ландшафтына қарамастан мұнда сирек кездесетін және қызыл кітапқа енген көптеген жануарлар мекендейді. Фотографтар үшін, әсіресе жануарларды фотографтар үшін бұл орындар үлкен қызығушылық тудырады.

– Экспедиция барысында мен жеткілікті мөлшерде фотоматериал жинадым. Ол жерлер, әрине, өте әдемі. Мен арқарды суретке түсірдім, бірақ тек алыстан. Бұл жануарлар өте ұялшақ емес, бірақ олар негізінен тауда қозғалатындықтан, жақындау мүмкін емес. Онда арқарлардан басқа көптеген қызықты аңдар мен құстар мекендейді. Жалпы, біздің табиғатымыз өте бай және туризмді дамытуға үлкен әлеуетке ие», - деп атап өтті Михаил.

Басты жаңалық – өзіңді ашу

Ғылыми қызметіне байланысты Михаил экспедицияларға жиі шығады. Оның өміріндегі ең маңызды және есте қалатын жаңалық қандай болды деген сұраққа, Шпигельман ең маңызды жаңалық өзін тану деп жауап береді.

- Қиын сәттерде, сіз төтенше жағдайда болған кезде сіздің тұлғаңыздың мүлдем жаңа қырлары ашылады. Сіз басқаша ойлай бастайсыз, сіздің дүниетанымыңыз, айналадағы шындықты қабылдау, тіпті дәм қалауыңыз түбегейлі өзгереді. Сіз өзіңізде бұрын күдіктенбеген қабілеттерді ашасыз», - дейді Михаил.

Оның барлық ерекше идеяларында әйелі Татьяна оны қолдайды. Нәзік, бірақ батыл әйел күйеуінің хоббиімен бөліседі және барлық қиындықтарға қарамастан, оған жақын болуға тырысады - жабайы жерлерде велосипедпен жүру немесе байдаркамен жүру. 2023 жылы ерлі-зайыптылар Бузулук орманын зерттеуге шешім қабылдады және ол жерге велосипедпен барды. - Бұл біздің ең қиын сапарларымыздың бірі болды. Бұған дейін, әрине, біздің жайлылық аймағымыздан шығуымыз болды, бірақ бұл сынақ ең ауыр болып шықты. Бірінші күні біз небәрі 25 шақырым жүрдік: жолды қатты жел мен борпылдақ құмды топырақ қиындатып, велосипедтер тұрып қалды. Біз оларды барлық жүктерімен бірге алып жүруге тура келді.

Бузулук орманы - мұз дәуірінен бері сақталған ерекше орын. Мұнда реликті қарағайлар өседі, ал флора әртүрлілігімен таң қалдырады. Қайтар жолда жаңбырдың астында қалдық – жолды әп-сәтте шайып, тіземізге дейін лайға батып қалдық. Міну мүмкін болмай қалды, велосипедтерді бұл сұйық тұзақтан үлкен қиындықпен сүйреп шығаруға тура келді. Бірақ соңында аман-есен шықтық. Көшім каналының бойымен рафтингке барғанымызда тағы бір жағдай болды. Таяз, тыныш өзен қауіпсіз сапар сияқты көрінетін, бірақ Көшім өзінің ең опасыздығын көрсетті. Кенет қатты жел тұрып, көп ұзамай суда биіктігі бір метрге жуық толқындар пайда бола бастады...

Мұндай сынақтар табанды саяхатшыларды қорқытпады, содан кейін олар бірнеше рет экстремалды жорықтарға шықты. Ыңғайлы демалыс пен бес жұлдызды қонақүйлер олар туралы емес.

Сондай-ақ олар ежелгі Қазанға велосипедпен бару арқылы оның сұлулығын көруге шешім қабылдады. Михаил айтқандай, мұндай саяхат әдемі көріністерді тамашалауға, тарих туралы көбірек білуге және көптеген қызықты адамдармен сөйлесуге мүмкіндік береді. Бұл ретте қала өзін мүлде басқа қырынан танытады.

– Жағалауды жағалай велошерулеріміздің бірінде біз роликпен сырғанап жүрген қарт кісіні кездестірдік. Ол сондай пируэттерді жасады, мен оның жасына сенбедім! «Жігіт» 70 жаста болып шықты. Бұл кездесу менің жас туралы ойымды түбегейлі өзгертті. Адам барлық стереотиптерді бұзды, өзінің жасырын қабілеттерін ашты, ол өмір сүреді және толық өмір сүруде.

2024 жылы ғылыми экспедициялардың бірінде тағы бір есте қаларлық кездесу өтті.Бір топ көлік айдап келе жатып, далада велосипед мінген адамды кездестірдік. Мен бұл велосипедші екенін бірден түсіндім. Біз тоқтап, көмектесуді ұсындық, бірақ ол жақсы екенін айтты. Әңгімеге жеткенімізде ол қажы болып, Тәжікстаннан Меккеге бара жатқан болып шықты. Біз кездесу кезінде ол 2000 шақырымға жуық жолды жүріп өткен болатын. Оның үстіне, ер адам өте қарапайым велосипедпен саяхаттаған - жақсартылған велосипед немесе жол велосипеді емес, қарапайым жол велосипеді. Жақын жерде бірде-бір елді мекен болған жоқ; ол ең аз су мен азық-түлікпен көшті. Бұл оқиға біздің топтың барлығына әсер етті», - деді Михаил.

Шпигельманның өзінің YouTube арнасы бар, онда ол қызықты адамдармен кездесулер туралы әңгімелейді, сонымен қатар өзі барған ең көркем жерлерінен бейнелерді жүктейді.

Михаил мен Татьяна ұзақ жолдарды Михаил саяхатқа дайындаған көлігімен жүреді. Солтүстік Кавказға сапары кезінде олар орыстың атақты ақыны М.Ю. Лермонтов өмір сүріп, Сергей Бодров қайтыс болған Кармадон шатқалында болды. Көптеген білім, әсерлер және, әрине, фотосуреттер мен бейнелер - бұл ерлі-зайыптылардың саяхаттарынан қайтаратыны.

Жабайы табиғат фотографының жұмысындағы ең маңызды және ең қиын нәрсе не екенін сұрағанда, Михаил ең бастысы - шыдамдылық деп жауап береді. Ал бұл ең қиыны. - Жабайы жануар отырмайды және поза бермейді. Жақсы түсіру үшін кейде бірнеше сағат бойы буксирде отыруға және сәтті күтуге тура келеді. Бірақ бұл тұрарлық, дейді Шпигельман.