- Нуржан Ерболатович, расскажите, когда был создан Совет, и как именно он работает?
- Совет по защите прав предпринимателей и противодействию коррупции при региональной палате предпринимателей был создан в январе 2014 года. В его состав входят представители правоохранительных органов (надзорного органа, антикоррупционной службы, Департамента экономических расследований, Департамента государственных доходов) и ряда других госорганов, а также известные в регионе предприниматели. Ежегодно Cовет проводит ряд заседаний, на которых рассматриваются проблемы, с которыми сталкиваются в своей работе бизнесмены. По итогам заседаний и принятых решений Палатой предпринимателей в различные государственные инстанции, местные исполнительные и уполномоченные органы направляются запросы и рекомендации. Стоит отметить, что основная часть возникших проблем решается при поддержке со стороны местной власти. Особое внимание Советом уделяется вопросам антикоррупционного законодательства совместно с прокуратурой, Антикоррупционной службой, областным Департаментом Агентства РК по делам государственной службы организуются проверки. В случае нарушений направляются рекомендации о привлечении виновных к дисциплинарной ответственности. При необходимости региональной палатой ЗКО направляются служебные записки в отраслевые департаменты Национальной Палаты предпринимателей. Рекомендации Совета по защите прав предпринимателей, требующие более подробного разъяснения, по инициативе НПП публикуются в СМИ, а при необходимости организуются рабочие встречи предпринимателей с участием уполномоченных государственных органов.
- С какими видами нарушений приходится сталкиваться Совету чаще всего?
- В целом, анализ рассмотренных на Совете вопросов показал, что существенные нарушения прав предпринимателей допускаются в сферах государственных закупок, земельных отношений, архитектуры и строительства, контрольно-надзорной деятельности государственных органов. Одним из примеров эффективной защиты прав и законных интересов бизнеса можно назвать акт прокурорского реагирования на незаконное включение АО «КазТрансГаз Аймак» в типовой договор положения о применении к предпринимателям повышенного коэффициента в случаях превышения ими среднесуточной нормы поставки или потребления газа. Кроме того, типовым договором предусматривалось возложение обязанности о ежедневной передачи информации о фактически полученных объёмах газа, тогда как эту работу должны выполнять контролёры АО.
На основании обращений РПП обратила внимание надзорного органа на незаконность возложенных «КазТрансГаз Аймак» на субъектов бизнеса обязанностей. Прокуратура области, в свою очередь, проведя анализ, усмотрела в содержании типового договора нарушения законности. По результатам прокурорского реагирования были защищены права более трех тысяч предпринимателей, с которыми областной филиал предприятия-монополиста заключил к договорам дополнительное соглашение, исключающее невыгодное для субъектов бизнеса условия потребления газа.
Защита прав субъектов предпринимательства осуществляется также через участие сотрудников Палаты предпринимателей ЗКО в судебных разбирательствах по обращениям индивидуального характера. Есть примеры эффективной защиты интересов бизнеса по делу, возбужденному по иску государственного казенного предприятия Восточно-Казахстанской области к ТОО «Нуртана» (г.Уральск). Основанием для подачи иска КГКП «Восточно-Казахстанский областной архитектурно-этнографический и природно-ландшафтный музей-заповедник» к ТОО «Нуртана» являлось нарушение сроков поставки товара, который предприниматель обязался доставить в рамках договора о госзакупках. Поскольку предприниматель не уложился в срок, предусмотренный официальным соглашением, музей-заповедник попросил суд признать ТОО «Нуртана» недобросовестным участником государственных закупок. Признание предпринимателя в данном статусе означает включение субъекта бизнеса в Реестр недобросовестных поставщиков, что фактически привело бы его к разорению. Руководитель ТОО «Нуртана» обратился в регпалату предпринимателей с просьбой оказания правовой помощи, и РПП обеспечила участие своего представителя в судебном процессе. Эксперты правового блока Палаты, изучив представленные предпринимателем материалы, установили, что договор между сторонами на дату предъявления иска в суд не расторгнут, товар покупателем принят, неустойка за просрочку поставки ТОО оплачена.
Кроме того, обратили внимание на тот факт, что КГКП «Восточно-Казахстанский областной архитектурно-этнографический и природно-ландшафтный музей-заповедник» нарушило срок, установленный законом, для обращения с иском в суд.
Представитель РПП, принимавший участие в судебном разбирательстве, доказал суду, что коммунальное предприятие не понесло никаких убытков из-за задержки с доставкой товара, а потому просил суд отказать истцу в его просьбе.
- Встречаются ли вопросы, которые остаются без внимания Совета?
- Без внимания Совета не остается ни один факт нарушения прав предпринимателей со стороны должностных лиц государственных органов. В 2022 году по рекомендациям Совета за нарушение прав субъектов бизнеса к различным видам ответственности также были привлечены должностные лица. Любой предприниматель по вопросам защиты своих прав и законных интересов от неправомерных действий либо бездействия сотрудников государственных органов может смело обращаться в Национальную Палату предпринимателей ЗКО.
БҚО-да Кәсіпкерлер құқығын қорғау кеңесі бизнестегі түйткілді мәселелердің 90 пайызын оң шешті.
– Нұржан Ерболатұлы, Кеңес қашан құрылды және нақты қалай жұмыс істейді, айтсаңыз?
- 2014 жылдың қаңтарында Өңірлік кәсіпкерлер палатасының жанынан Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңес құрылды. Оның құрамына құқық қорғау органдарының (қадағалау органы, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет, Экономикалық тергеу департаменті, Мемлекеттік кірістер департаменті), басқа да мемлекеттік кірістер департаменті, сондай-ақ бірқатар мемлекеттік органдардың өкілдері кіреді. аймақ. Жыл сайын Кеңес бірқатар отырыстар өткізеді, онда бизнесмендердің жұмысында кездесетін мәселелер қаралады. Отырыстардың қорытындылары мен Кәсіпкерлер палатасы қабылдаған шешімдер бойынша түрлі мемлекеттік органдарға, жергілікті атқарушы және уәкілетті органдарға сұраныстар мен ұсыныстар жіберіледі. Бір айта кетерлігі, туындаған мәселелердің басым бөлігі жергілікті биліктің қолдауымен шешіліп жатыр. Кеңес прокуратура, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет және Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің облыстық департаментімен бірлесе отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама мәселелеріне ерекше назар аударып, тексерулер ұйымдастырады. Бұзушылықтар анықталған жағдайда кінәлі тұлғаларды тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы ұсыныстар жіберіледі. Қажет болған жағдайда Батыс Қазақстан облысының өңірлік палатасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының салалық басқармаларына жадынама жолдайды. Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау жөніндегі кеңестің толығырақ түсіндіруді талап ететін ұсынымдары ҰКП бастамасымен бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады, қажет болған жағдайда уәкілетті мемлекеттік органдардың қатысуымен кәсіпкерлердің жұмыс кездесулері ұйымдастырылады.
– Кеңес қандай бұзушылықтарға жиі кездеседі?
– Жалпы, Кеңесте қаралған мәселелерді талдау мемлекеттік сатып алу, жер қатынастары, сәулет-құрылыс және мемлекеттік органдардың бақылау-қадағалау қызметі салаларында кәсіпкерлердің құқықтарын айтарлықтай бұзу фактілеріне жол берілгенін көрсетті. Кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді қорғаудың бір мысалы ретінде «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-ның кәсiпкерлiк субъектiлерiнiң кәсiпкерлерге газ берудiң немесе тұтынудың орташа тәулiктiк мөлшерiнен асып кеткен жағдайда оларға ұлғайтылған коэффициент қолдану туралы ереженi үлгi шартқа заңсыз енгiзуiне прокурордың ден қою актiсi болып табылады. Сонымен қатар, типтік келісімде нақты алынған газ көлемі туралы ақпаратты күнделікті беру міндеті қарастырылған, бұл жұмысты акционерлік қоғамның бақылаушылары жүргізуі тиіс.
Өтініштер негізінде ӨӨП қадағалау органының назарын «ҚазТрансГаз Аймақ» кәсіпорнының кәсіпкерлік субъектілеріне жүктеген міндеттерінің заңсыздығына аударды. Облыс прокуратурасы өз кезегінде сараптама жүргізіп, үлгілік келісімнің мазмұнында заң бұзушылықтарды көрді. Прокурорлық ықпал ету нәтижесінде үш мыңнан астам кәсіпкердің құқығы қорғалды, олармен монополист кәсіпорынның облыстық филиалы кәсіпкерлік субъектілері үшін газды тұтынудың қолайсыз жағдайларын алып тастап, келісім-шарттарға қосымша келісім жасады.
Кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтарын қорғау Батыс Қазақстан Кәсіпкерлер палатасы қызметкерлерінің жеке өтініштер бойынша сот өндірісіне қатысуы арқылы да жүзеге асырылады. Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік қазыналық кәсіпорны «Нұртана» ЖШС-не (Орал қ.) қарсы қозғаған іс бойынша кәсіпкерлік мүдделерді тиімді қорғаудың мысалдары бар. «Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи ландшафттық мұражай-қорығы» ММ-нің «Нұртана» ЖШС-не талап-арыз беруіне кәсіпкердің мемлекеттік сатып алу шарты бойынша жеткізуге міндеттенген тауарларды жеткізу мерзімін бұзуы негіз болды. Кәсіпкер ресми келісімде көзделген мерзімге өтпегендіктен, мұражай-қорық соттан «Нұртана» ЖШС-ін мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тануды сұрады. Кәсіпкерді бұл мәртебеде тану кәсіпкерлік субъектісін жосықсыз жеткізушілер тізіліміне енгізуді білдіреді, бұл іс жүзінде оның күйреуіне әкеледі. «Нұртана» ЖШС басшысы Тіркеуші Кәсіпкерлер палатасына заңгерлік көмек көрсету туралы өтінішпен жүгінді, ал ӨЖП сот отырысына өз өкілінің қатысуын қамтамасыз етті. Палатаның заң мамандары кәсіпкер ұсынған материалдарды зерделей келе, сотқа талап арыз берген күнге тараптар арасындағы шарт бұзылмағанын, тауарды сатып алушы қабылдап алғанын, ЖШС мерзімін өткізбегені үшін айыппұл төленгенін анықтады.
Сонымен қатар, олар «Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи ландшафттық мұражай-қорығы» мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының сотқа талап арыз берудің заңнамада белгіленген мерзімін бұзғанына назар аударды.
Сот отырысына қатысқан ӨЖК өкілі сотқа коммуналдық кәсіпорынның тауарды жеткізу мерзімінің кешіктірілуіне байланысты шығынға ұшырамағанын дәлелдеп, соттан талапкердің өтінішін қанағаттандырудан бас тартуды сұрады.
– Кеңестің назарынан тыс қалған мәселелер бар ма?
– Мемлекеттік қызметкерлер тарапынан кәсіпкерлердің құқықтарын бұзудың бірде-бір фактісі Кеңес назарынан тыс қалмайды. 2022 жылы Кеңестің ұсыныстары негізінде кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтарын бұзғаны үшін лауазымды тұлғалар да әртүрлі жауапкершілікке тартылды. Кез келген кәсіпкер өз құқықтары мен заңды мүдделерін мемлекеттік қызметкерлердің заңсыз әрекеттерінен немесе әрекетсіздігінен қорғау мәселесі бойынша БҚО Ұлттық кәсіпкерлер палатасына қауіпсіз түрде хабарласа алады.
