Жизнь в тишине: как дети с нарушением слуха находят свое призвание
В Казахстане проживает более 30 тысяч людей с нарушением слуха. Людей, имеющих проблемы со слухом, но не состоящих на учете по инвалидности, больше в разы. Во всем мире с этим сталкиваются 6% населения. Новые технологии, медицина и цифровизация за последние тридцать лет сильно изменили жизнь людей с инвалидностью. Они могут легко осваивать современные профессии, находить новые знакомства, путешествовать в других странах и не бояться потерять связь с миром. Неизменным осталось одно - в раннем возрасте они все так же нуждаются в педагогах, которые призваны стать их проводниками в большой мир. Воспитатель областной специальной школы-интернат для детей с нарушением слуха, сурдопереводчица Надежда Ветрова в беседе с FRESH CITY рассказала об особенностях работы с глухими и слабослышащими детьми, а также поделилась вдохновляющими историями своих выпускников.
Автор: Редакция Fresh City
Вы начали работать со слабослышащими и глухими детьми более 30 лет назад. Что вдохновило вас выбрать столь сложную профессию в такое непростое для страны время?
На самом деле, я пришла в специализированную школу для слабослышащих и глухих детей еще в советское время. Да, этот период был сложным, но я хочу сказать, что на детях государство никогда не экономило. Школа продолжала работать, а дети учиться. Когда я пришла сюда в конце учебного года, не думала, что задержусь надолго. Морально это было тяжело. Так как раньше не было психолого-медико-педагогической комиссии (ПМПК), нарушения слуха у детей выявлялись не всегда вовремя. Поэтому в 1 класс специальной школы они попадали не в 7 лет, а намного позже, иногда в 10-летнем возрасте. А теперь представьте, мне 24 года, и я должна учить практически своих ровесников. Меня остановил директор, предложив остаться хотя бы на сентябрь. С нового учебного года мое отношение изменилось и с тех я пор я рада работать здесь. Стандарты ПМПК законодательно закреплены в правилах оказания государственных услуг в сфере психолого-педагогических услуг от 2020 года. ПМПК проводят для детей от рождения до 18 лет, чтобы определить есть ли у них особые образовательные потребности. На основании данного обследования устанавливается необходимый ребенку тип образовательной программы, с учетом его индивидуальных особенностей развития, в том числе проблем с слухом, зрением и т.д. Главная цель - инклюзивность и равный доступ к образованию.
Жизнь в тишине: как дети с нарушением слуха находят свое призвание
Какие изменения в своей сфере вы видите за эти годы?
Как я уже говорила, благодаря ПМПК особенности развития детей стали выявлять раньше. И это значительно облегчило социализацию таких детей. Чем раньше выявится проблема, тем скорее с ребенком начнут заниматься педагоги. Родителям нужно время, чтобы научиться языку жестов, ведь они самые близкие люди для ребенка и тесное общение с ними важно для развития. Это неправильно, когда мама или папа просят посторонних людей перевести что-то для ребенка, и не понимают без переводчика, чем он хочет поделиться. Также благодаря развитию цифровизации, слабослышащим или глухим легче найти свое место в жизни. Специальные программы на смартфонах облегчают их коммуникацию с окружающими, а социальные сети дают возможность самовыражаться. У меня есть выпускница, которая увлекается танцами и ведет блог в TikTok. Думаю, что не вся ее аудитория догадывается о ее особенности.
А что насчет получения профессии, высшего образования?
Наши выпускники поступают в колледжи, так как образовательная программа в специализированных учебных заведениях рассчитана на 10 классов плюс подготовительный год. В основном после нашей школы ребята поступают в технологический колледж «Сервис» или колледж информационных технологий, музыкальный колледж им. Курмангазы, гуманитарный колледж. Соответственно и профессии они получают парикмахера, портного, IT- специалиста и т.д. Получение профессионального образования или высшего, как и у всех слышащих сверстников, зависит от возможностей родителей и способностей, желаний ребенка. Так, за последние 7 лет наши выпускники поступили и успешно закончили ЗКГУ им. М. Утемисова, КазИИТУ. В настоящее время двое наших выпускников смогли поступить в ЗКАТУ им. Жангир хана на специальности, связанные с информационными технологиями.
Жизнь в тишине: как дети с нарушением слуха находят свое призвание
Куда слабослышащим и глухим людям идти дальше? Легко ли найти работу?
За своих воспитанников могу сказать, что все они, прежде всего, хотят найти работу. Был такой случай, меня пригласили как переводчика на день рождения в компанию глухих. Праздник был в кафе, и вот к нашему столику подходит молодой человек, раскладывает игрушки для продажи, как бы «купите, помогите глухому человеку». Из-за этого разгорелся спор, наши ребята начали доказывать ему, что нужно работать и отдыхать кафе, а не просить подачек. Эта ситуация показывает, как по-разному люди относятся к своей инвалидности. Одни стремятся к самореализации, другие ищут сострадания к себе.
Найти работу глухому человеку также непросто, как и всем. Где-то неподходящие условия, где-то недобросовестный работодатель, а где-то просто не лежит душа. Для примера, девочка, с которой я недавно ходила устраиваться на работу. Она не хочет работать парикмахером, говорит, что это не ее, она не сможет работать так, как того требует профессия. Зато у нее большое желание работать в торговле, с людьми. Я
объясняю ей, что это будет сложно, но она не останавливается. В итоге устроилась на стажировку в общепит, как дальше пойдут дела, узнаем потом. Меня впечатляет ее настойчивость и целеустремленностью.
В такси тоже часто можно встретить слабослышащих или глухих водителей.
Да, парни устраиваются в такси. Опять же благодаря смартфонам им стало легче общаться с клиентами, комфортнее чувствовать себя за рулем в городе. Онлайн-карты, навигация, бесконтактная оплата - все это облегчает их работу.
Последние несколько лет государство делает акцент на развитие социального предпринимательства, то есть помогает людям с инвалидностью открыть собственное дело, или способствует открытию бизнеса, где люди с инвалидностью могут работать или получать специальные услуги. Это изменило рынок труда для слабослышащих и глухих?
Конечно! Гранты в 1,5 млн тг. они могут получить, если у них есть профессия и свой проект. Например, есть образование портного и идея открытия ателье. Тогда можно получить деньги на покупку оборудования, аренду помещения и закуп материалов. Для тех, кто получил диплом парикмахера, помощь оказывается в приобретении инструментов, рабочего места и т.д.
В областной специальной школе-интернат для детей с нарушением слуха учат тому, как адаптироваться в обществе. А как обществу адаптироваться под потребности людей с инвалидностью?
Никаких особых действий и не требуется. Относиться уважительно нужно ко всем. Общаться с людьми с нарушением слуха сегодня проще благодаря смартфонам. Можно показать картинку, фото, видео, напечатать текст, чтобы донести мысль. Раньше мы могли только писать записки.
Чисто человеческая ситуация - кому-то понравился парень или девушка, а он или она слабослышащие. Легко ли выучить жестовый язык, чтобы начать общение?
Я думаю, что несложно. Начинать следует с алфавита - с дактильной азбуки. В школе, в соответствии с стандартами казахстанского образования, мы учим и русский, и казахский, и английский дактиль. Но вы можете выбрать один, в зависимости от того, на каком языке общается ваш близкий человек. А потом осваивайте и жестовый язык. С помощью различных соцсетей, того же TikTok можно учиться без особых сложностей. Что еще
важно, жестовый язык - это не только жесты, но и мимика, эмоции, желание донести информацию.
Есть один общий жестовый язык или он разный, как и все языки мира?
Мы изучаем единый жестовый язык на котором общаются неслышащие люди территории СНГ. Но также есть разные варианты, например, русский жестовый язык, французский жестовый язык, английский и т.д. Нынешние ученики увлекаются изучением и корейского жестового языка, чтобы быть на одной волне со своими сверстниками из других стран. Между ними много общего, общие фразы можно понять носителям разных жестовых языков.
Глухота и творчество - совместимы ли они? Могут ли глухие заниматься танцами или музыкой?
Глухие не слышат этот мир, но зато лучше чувствуют. Танцору такт задает музыка, а глухому танцору вибрация музыки, движения, шаги его партнера и других танцующих. Хлопки, стук каблуков по паркету издают волны, которые ощущает глухой. Для занятий музыкой и ритмикой в школе оборудованы классы специальными магнитными петлями, усиливающими эти волны. Большое внимание уделяется и изучению песен с сурдопереводом. Это не просто перевод, а отдельное творчество, ведь в этом исполнении выступающий передает эмоции, энергию, которую услышать могут не все. Наши учащиеся с песнями на жестовом языке, а также танцевальными композициями участвуют на различных фестивалях и конкурсах как республиканского в г.Астана, так и международного уровней в городах Самара, Санкт - Петербург, Гомель.
За что вы любите свою работу?
За возможность видеть, как растут и развиваются дети, как они вступают во взрослую жизнь, заводят семьи, находят признание в своей работе. После выпускного наши ребята продолжают общаться друг с другом, дружить, приходят к нам, делятся своими достижениями. У нас ведь необычная школа, здесь много специалистов, умеющих работать с детьми с нарушением слуха, и отдающих свои сердца этим детям. Мы проводим много времени вместе и становимся одной семьей.
Жизнь в тишине: как дети с нарушением слуха находят свое призвание
Тыныштықта өмір сүру: есту қабілеті бұзылған балалар өздерінің шақыруларын қалай табады
Қазақстанда есту қабілеті бұзылған 30 мыңнан астам адам тұрады. Естуінде ақауы бар, бірақ мүгедек ретінде тіркелмегендер бірнеше есе көп. Дүние жүзінде халықтың 6%-ы мұндай жағдайды бастан кешіреді. Жаңа технологиялар, медицина және цифрландыру соңғы отыз жылда мүмкіндігі шектеулі жандардың өмірін түбегейлі өзгертті. Олар заманауи мамандықтарды оңай меңгеріп, жаңа таныстар тауып, басқа елдерге саяхаттап, әлеммен байланысын үзуден қорықпайды. Бір нәрсе өзгеріссіз қалды - олар ерте жаста үлкен әлемге жетекші болуға шақырылған мұғалімдерге мұқтаж. Есту қабілеті бұзылған балаларға арналған облыстық арнайы мектеп-интернатының мұғалімі, сурдоаудармашы Надежда Ветрова «FRESH CITY» басылымымен сұхбатында саңырау және нашар еститін балалармен жұмыс жасаудың ерекшеліктеріне тоқталды, сонымен қатар өз түлектерінің шабыттандыратын оқиғаларымен бөлісті.
Сіз нашар еститін және саңырау балалармен жұмысты 30 жылдан астам уақыт бұрын бастадыңыз. Ел басына күн туған қиын заманда осындай қиын мамандықты таңдауыңызға не түрткі болды?
Негізі, мен сонау кеңес заманында нашар еститін және саңырау балаларға арналған мамандандырылған мектепке келгенмін. Иә, бұл кезең қиын болды, бірақ мемлекет ешқашан балаларды үнемдемегенін айтқым келеді. Мектеп жұмысын жалғастырып, балалар оқуын жалғастырды. Оқу жылының аяғында осында келгенімде көп тұрамын деп ойламадым. Психикалық тұрғыдан қиын болды. Бұрын психологиялық-медициналық, педагогикалық комиссия (ПМПК) болмағандықтан, балалардың есту қабілетінің бұзылуы дер кезінде анықталмайтын. Сондықтан олар арнайы мектептің 1-сыныбына 7 жасында емес, әлдеқайда кейінірек, кейде 10 жасында барды. Қазір елестетіп көріңізші, мен 24 жастамын, мен өз қатарластарыма дерлік сабақ беруім керек. Директор тым болмаса қыркүйекке дейін тұруды ұсынып, мені тоқтатты. Жаңа оқу жылынан бастап көзқарасым өзгерді, содан бері осында жұмыс істеуге қуаныштымын. ПМПК стандарттары 2020 жылғы психологиялық-педагогикалық қызмет көрсету саласындағы мемлекеттік қызметтерді көрсету қағидаларында заңды түрде бекітілген. ПМПК туғаннан 18 жасқа дейінгі балаларға арнаулы білім беру қажеттіліктері бар-жоғын анықтау үшін жүргізіледі. Осы емтиханның негізінде баланың жеке даму ерекшеліктерін, оның ішінде есту, көру және т.б. проблемаларды ескере отырып, балаға қажетті білім беру бағдарламасының түрі белгіленеді. Негізгі мақсат - инклюзивті және білім алуға тең қолжетімділік.
Осы жылдар ішінде өз салаңызда қандай өзгерістерді байқадыңыз?
Жоғарыда айтқанымдай, PMPC арқасында балалардың даму ерекшеліктері ертерек анықтала бастады. Және бұл мұндай балалардың әлеуметтенуін айтарлықтай жеңілдетті. Проблема неғұрлым тез анықталса, соғұрлым мұғалімдер баламен жұмыс істей бастайды. Ата-аналар ымдау тілін үйренуге уақыт қажет, өйткені олар балаға ең жақын адамдар және олармен тығыз қарым-қатынас жасау даму үшін маңызды. Анасы немесе әкесі бейтаныс адамдардан балаға бірдеңе аударуды сұраса, аудармашысыз оның не бөліскісі келетінін түсінбейді. Сондай-ақ цифрландырудың дамуының арқасында нашар еститін немесе естімейтін жандардың өмірден өз орнын табуы оңайырақ. Смартфондардағы арнайы бағдарламалар олардың басқалармен қарым-қатынасын жеңілдетеді, ал әлеуметтік желілер өзін көрсетуге мүмкіндік береді. Менің биге құмар түлегім бар және TikTok-та блог жүргізеді. Менің ойымша, оның ерекшелігін барлық тыңдарман түсіне бермейді.
Мамандық, жоғары білім алу ше?
Біздің түлектер колледждерге түседі, өйткені мамандандырылған оқу орындарындағы білім беру бағдарламасы 10 сыныпқа және дайындық жылына арналған. Негізінен біздің мектептен кейін жігіттер сервистік технологиялық колледжге немесе ақпараттық технологиялар колледжіне, атындағы музыкалық колледжге барады. Құрманғазы, гуманитарлық колледж. Сәйкесінше, олар шаштараз, тігінші, IT-маман және т.б. мамандықтарды алады. Барлық еститін құрбылар сияқты кәсіптік білім немесе жоғары білім алу ата-ананың мүмкіндіктеріне, баланың қабілеті мен қалауына байланысты. Міне, соңғы 7 жылда біздің түлектеріміз атындағы БҚМУ-ға оқуға түсіп, ойдағыдай бітірді. М.Өтемісова, ҚазИИТУ. Қазіргі таңда екі түлектеріміз атындағы ЗҚАТУ-ға оқуға түсуге мүмкіндік алды. Жәңгір хан ақпараттық технологияларға байланысты мамандықтар үшін.
Есту қабілеті нашар және саңыраулар енді қайда баруы керек? Жұмыс табу оңай ма?
Студенттерім үшін айтарым, ең алдымен олардың барлығы жұмыс тапқысы келеді. Сондай жағдай болды, мені саңыраулар тобында туған күн кешіне аудармашы ретінде шақырды. Мереке кафеде болды, бір жас жігіт үстелімізге келіп, «сатып ал, саңырау адамға көмектес» дегендей, сатылымға ойыншықтарды қойды. Осыған байланысты дау туды, біздің жігіттер оған кафеде жұмыс істеп, демалу керек екенін және үлестірме қағаздарды сұрамай-ақ қоятынын дәлелдей бастады. Бұл жағдай адамдардың мүгедектікке қалай қарайтынын көрсетеді. Кейбіреулер өзін-өзі жүзеге асыруға ұмтылады, басқалары өзін-өзі жанашырлыққа ұмтылады.
Саңырау адамға жұмыс табу басқалар сияқты қиын. Бір жерде жарамсыз жағдайлар бар, бір жерде жосықсыз жұмыс беруші бар, ал бір жерде жан тиесілі емес. Мысалы, мен жақында жұмысқа орналасуға барған қыз. Ол шаштараз болып жұмыс істегісі келмейді, бұл ол үшін емес, ол мамандық талап ететіндей жұмыс істей алмайтынын айтады. Бірақ оның саудада, адамдармен жұмыс істеуге құштарлығы зор. I
Мен оған қиын болатынын түсіндіремін, бірақ ол тоқтамайды. Соның нәтижесінде қоғамдық тамақтандыру саласында тәжірибеден өттім. Істің қалай жүретінін кейінірек білеміз. Мен оның табандылығы мен табандылығына тәнтімін.
Сондай-ақ, таксилерде есту қабілеті нашар немесе саңырау жүргізушілерді жиі кездестіруге болады.
Иә, жігіттер таксиге отырады. Тағы да, смартфондардың арқасында оларға клиенттермен сөйлесу және қалада көлік жүргізу кезінде өздерін жайлы сезіну оңайырақ болды. Онлайн карталар, навигация, контактісіз төлем - мұның бәрі олардың жұмысын жеңілдетеді.
Соңғы бірнеше жылда мемлекет әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытуға, яғни мүгедектерге өз ісін ашуға көмектесуге немесе мүгедектер жұмыс істей алатын немесе арнайы қызмет ала алатын кәсіп ашуға ықпал етуде. Бұл нашар еститін және саңыраулар үшін еңбек нарығын өзгертті ме?
Әрине! 1,5 млн теңге гранттар берілді. кәсібі және өз жобасы болса ала алады. Мысалы, тігінші білімі мен тігін цехын ашу идеясы бар. Содан кейін сіз жабдықты сатып алуға, үй-жайды жалға алуға және материалдарды сатып алуға ақша ала аласыз. Шаштараз дипломын алғандарға құралдарды, жұмыс орнын және т.б. сатып алуға көмек көрсетіледі.
Есту қабілеті бұзылған балаларға арналған облыстық арнайы мектеп-интернатында бүлдіршіндерге қоғамға бейімделу жолдары оқытылады. Мүгедектердің қажеттіліктеріне қоғам қалай бейімделе алады?
Ешқандай арнайы әрекеттер қажет емес. Барлығына құрметпен қарау керек. Есту қабілеті нашар адамдармен сөйлесу бүгінде смартфондардың арқасында оңайырақ. Нұсқаны түсіну үшін суретті, фотосуретті, бейнені немесе басып шығару мәтінін көрсетуге болады. Бұрын біз тек жазбаларды жаза алатынбыз.
Менің ойымша, бұл қиын емес. Сіз әліпбиден - дактил алфавитінен бастауыңыз керек. Мектепте қазақстандық білім беру стандартына сәйкес орыс, қазақ, ағылшын тілдерінен дактильді оқытамыз. But you can choose one, depending on what language your loved one speaks. Содан кейін ымдау тілін меңгеріңіз. With the help of various social networks, such as TikTok, you can learn without much difficulty. Тағы не
Бір ортақ ымдау тілі бар ма, әлде ол әлемнің барлық тілдері сияқты басқаша ма?
We are studying a unified sign language in which deaf people in the CIS communicate. Сонымен қатар әртүрлі нұсқалар бар, мысалы, орыс ым тілі, француз ым тілі, ағылшын тілі және т.б. Қазіргі студенттер басқа елдердегі құрдастарымен бір бетте болу үшін корей ымдау тілін үйренуге құмар. Олардың арасында ортақ нәрсе көп; ортақ сөз тіркестерін әртүрлі ым тілінде сөйлейтіндер түсінуі мүмкін.
Саңыраулық пен шығармашылық - олар үйлесімді ме? Саңыраулар би немесе музыкамен айналыса ала ма?
Саңыраулар бұл дүниені естімейді, бірақ олар оны жақсы сезінеді. Биші үшін ырғақты музыка, ал саңырау би үшін серігі мен басқа бишілердің музыкасының тербелісі, қимылдары, қадамдары белгіленеді. Паркеттегі өкшелердің шапалақтауы мен шертуі саңырауларға сезілетін толқындар тудырады. Мектептегі музыка және ырғақ сабақтары үшін сыныптар осы толқындарды күшейтетін арнайы магниттік ілмектермен жабдықталған. Сурдоаудармамен әндерді зерттеуге де көп көңіл бөлінеді. Бұл жай аударма емес, бөлек шығармашылық, өйткені бұл спектакльде спикер әркім ести бермейтін эмоциялар мен энергияны жеткізеді. Студенттеріміз ым-ишара тілінде әндермен, сонымен қатар би композицияларымен Астанадағы республикалық, Самара, Санкт-Петербург, Гомель қалаларындағы халықаралық деңгейдегі түрлі фестивальдар мен байқауларға қатысады.
Сіз өз жұмысыңызды неге жақсы көресіз?
Балалардың қалай өсіп, дамып келе жатқанын, олардың есеюге қалай жеткенін, отбасын құру және олардың жұмысында мойындалуын көру мүмкіндігі үшін. After graduation, our guys continue to communicate with each other, make friends, come to us, and share their achievements. Бізде ерекше мектеп бар, мұнда есту қабілеті бұзылған балалармен жұмыс жасауды білетін және осы балаларға жүректерін беретін мамандар көп. Біз көп уақытты бірге өткізіп, бір отбасы боламыз.
