Не курсом единым: какие ещё потрясения могут ждать экономику Казахстана в 2024
В середине ноября казахстанцам пришлось преодолеть серьезный психологический барьер - доллар дороже 500 тенге. В Нацбанке и минфине поспешили успокоить граждан и уверить, что сильного влияния на жизнь в стране ослабление нацвалюты не окажет. Но на момент середины декабря доллар продолжил расти, а покупатели уже ощутили рост цен на импортные товары. Согласно опросам Ассоциации финансистов Казахстана в этом отношении ухудшились. В начале нового года нас может ждать доллар за 524 тенге. Разбираемся, как курс нацвалюты повлияет на экономику Казахстана и станет ли он главным потрясением грядущего года .
Автор: Редакция Fresh City
«Подарок» в день рождения
15 ноября тенге отмечал свой 31-ый «день рождения». «Подарок» заставил себя ждать, хотя вероятно, что Нацбанк и Минфин постарались не допустить унизительного падения национальной валюты в праздник. Тенденция на падение тенге ощущалась с начала ноября - вот-вот и доллар перевалит за 500 тг. Так и случилось. «Черный понедельник» состоялся 18 ноября.
«500 тенге - это цифра. Не надо к ней привязываться. Сегодня 500 тг, завтра 600 тг. Курс будет складываться таким образом, какое будет предложение на иностранную валюту. Сейчас предложение иностранной валюты вполне покрывает спрос», - поспешили успокоить казахстанцев в Нацбанке.
Зампред центрального банка страны Виталий Тутушкин еще говорил о валютных интервенциях и глобальном укреплении американской валюты, но люди услышали главное - «завтра будет 600». А будет ли?
Скорее всего да. Эксперты Ассоциации финансистов Казахстана отмечают, что тенденции к укреплению тенге не прогнозируется на горизонте 12 месяцев, а рост доллара может составить ещё 6% к текущему курсу. Значит, доллар за 545 тоже не за горами.
Дар или проклятие?
Ни для кого не секрет, что тенге «скользит» вниз в крепкой связке с рублем. Соотношение курсов наших валют остаются плюс-минус неизменными. Для россиян в СМИ рисуют прекрасную картину возможности отказаться от доллара и независимо строить собственную экономическую стабильность.
В действительности, очевидную пользу могут получить только экспортёры и то на первоначальном этапе. К примеру, сельхозтоваропроизводители, при неизменных расходах внутри страны, они фактически заработают больше тенге, продав зерно за доллары. Но завтра ситуация обернется против них, ведь в новом году придется закупать за доллары новую технику и запчасти к ней, а на тот момент национальная валюта успеет «сползти» ещё ниже.
Сам по себе курс национальной валюты мало что значит для граждан. Действительно, хоть 500, хоть 600, не все же едут за границу, чтобы нужно было обменивать деньги. Но глобальное влияние его намного шире. При нестабильном курсе не выгодно держать сбережения в тенге, заключать сделки и выдавать займы. Пример с бесконечно обесценивающейся лирой в данном случае не будет состоятельным - экономика Турции постоянно пополняется долларами за счет развитого экспорта и туризма, и население, занятое в этих сферах не будет ощущать дискомфорта. Чего не скажешь о производителях внутреннего продукта.
Казахстанская экономика подвязана на экспорте нефти и газа. Но и тут нас поджидают свои «сюрпризы».
Ограничения для ВВП
Низкий спрос на нефть и высокая базовая ставка могут ограничивать рост ВВП в 2025 году. К такому выводы пришли в АФК на основании опроса профессиональных участников финансового рынка в отношении некоторых индикаторов на декабре 2025 года.
«Через год цена на нефть ожидается на уровне 71,7 доллар за баррель (77,4 месяцем ранее) из-за слабого спроса на сырье со стороны Китая и Европы при увеличении добычи нефти в США. Также в 2025 году возможно сокращение объёмов добычи нефти в РК в рамках недавно принятых обязательств перед ОПЕК+ (добровольное сокращение и компенсационный план)», - сообщается в отчёте.
Повышение базовой ставки сразу на 100 б.п., до 15,25%, на ноябрьском заседании стало одной из мер по стабилизации обменного курса и сдерживанию роста цен.
Тем не менее мнения опрошенных экспертов финрынка касательно январского решения по базовой ставке отражают высокую неопределённость относительно дальнейшего развития ситуации: 55% ожидают ее сохранения на текущем уровне, 25% - снижения на 25-100 б.п., 20% - повышения на 25-75 б.п.
«На фоне ожидаемого вклада импортируемой инфляции в рост цен в стране, пересмотра цен на нефть и курса нацвалюты наблюдается рост инфляционных ожиданий: через год инфляция может составить 9,5% против 8,4% месяцем ранее.
Это может потребовать более длительного удержания жестких монетарных условий в стране: через год базовая ставка прогнозируется на уровне 14,25% (13,0% месяцем ранее). Потенциальное сокращение добычи нефти, более низкие цены на нее и замедление деловой активности вследствие высоких процентных ставок могут оказать негативное влияние на темпы роста ВВП РК в следующий год: 4,4% против прогнозов Нацбанка в 4,5-5,5% и министерства нацэкономики в 5,6%», - заключили аналитики.
Проблемы в казахстанской экономике носят системный характер и начались они не в 2024 году. Если обернуться назад и взглянуть на историю ослабевания тенге, можно заметить, что катастрофические изменения происходили на фоне Крымской весны и вступления в ЕАЭС. Следующий удар совпал с усилением санкционного давления на Россию и с началом войны в Украине. Политика во многом давит на нашу экономику.
Бірде-бір курс емес: 2024 жылы Қазақстан экономикасын тағы қандай күйзеліс күтіп тұр
Қараша айының ортасында қазақстандықтарға күрделі психологиялық кедергіден өтуге тура келді – доллар 500 теңгеден қымбат болды. Ұлттық банк пен Қаржы министрлігі азаматтарды тыныштандырып, ұлттық валютаның әлсіреуі ел өміріне қатты әсер етпейтініне сендіруге асықты. Бірақ желтоқсан айының ортасындағы жағдай бойынша доллар көтеріле берді, ал сатып алушылар импорттық тауарлардың қымбаттауын сезініп үлгерді. Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының сауалнамаларына сәйкес, бұл мәселеде жағдай нашарлаған. Жаңа жылдың басында бізді 524 теңгелік доллар күтуі мүмкін. Ұлттық валюта бағамы Қазақстан экономикасына қалай әсер етеді және ол алдағы жылдың басты сілкінісіне айнала ма, соны анықтап көрейік.
Сіздің туған күніңізге «сыйлық».
15 қарашада теңге өзінің 31 «туған күнін» атап өтті. Ұлттық банк пен Қаржы министрлігі мереке күні ұлттық валютаның масқара құлдырауына жол бермеуге тырысқанымен, «сыйлық» көптен күткен еді. Теңгенің құлдырау үрдісі қараша айының басынан бері байқалды – доллар 500 теңгеден асып кете жаздады. Осылайша болды. Қара дүйсенбі 18 қарашада өтті.
"500 теңге - бұл сан. Оған жабысудың қажеті жоқ. Бүгін 500 теңге, ертең 600 теңге. Валюта ұсынысына қарай бағам белгіленеді. Қазір шетел валютасының ұсынысы сұранысты толығымен өтеп жатыр", - деп қазақстандықтарды сендіруге асықты.
Елдің орталық банкі төрағасының орынбасары Виталий Тутушкин әлі де валюталық интервенциялар мен американдық валютаның жаһандық нығаюы туралы айтты, бірақ адамдар ең бастысы - «ертең ол 600 болады» дегенді естіді. Болады ма?
Сірә, иә. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының сарапшылары теңгенің нығаю үрдісі 12 айлық көкжиекте болжалмағанын және доллардың өсуі ағымдағы бағаммен салыстырғанда тағы 6%-ды құрауы мүмкін екенін атап өтті. Бұл 545-тің доллары да алыс емес дегенді білдіреді.
Сыйлық немесе қарғыс?
Жасыратыны жоқ, теңгенің рубльмен тығыз байланыста «жылжығаны» бар. Біздің валюталардың бағамы плюс немесе минус өзгеріссіз қалады. Ресейліктер үшін БАҚ доллардан бас тарту және өз бетінше экономикалық тұрақтылықты құру мүмкіндігінің тамаша суретін салады.
Іс жүзінде тек экспорттаушылар ғана айқын пайда ала алады және тек бастапқы кезеңде. Мысалы, ел ішінде тұрақты шығындары бар ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері астықты долларға сату арқылы шын мәнінде көбірек теңге табады. Бірақ ертең жағдай оларға қарсы болады, өйткені жаңа жылда олар долларға жаңа техника мен қосалқы бөлшектер сатып алуға мәжбүр болады, ал сол кезде ұлттық валюта бұдан да төмен «сырғып» үлгереді.
Ұлттық валюта бағамының өзі азаматтар үшін шамалы. Расында, 500, тіпті 600 болса да, олардың барлығы ақша айырбастау үшін шетелге кетпейді. Бірақ оның жаһандық әсері әлдеқайда кең. Тұрақсыз валюта бағамы кезінде жинақтарды теңгемен сақтау, мәмілелер жасау, несие беру тиімді емес. Лираның шексіз құнсыздануының мысалы бұл жағдайда жарамайды - Түркия экономикасы дамыған экспорт пен туризмнің арқасында үнемі доллармен толығып отырады және бұл аймақтарда жұмыс істейтін халық ыңғайсыздықты сезінбейді. Отандық өнім өндірушілер туралы бұлай айту мүмкін емес.
Қазақстан экономикасы мұнай мен газ экспортына тәуелді. Бірақ бұл жерде де бізді «тосын сыйларымыз» күтіп тұр.
ЖІӨ шектеулері
Төмен мұнай сұранысы және жоғары базалық мөлшерлеме 2025 жылы ЖІӨ өсімін шектеуі мүмкін. AFK 2025 жылғы желтоқсандағы белгілі бір көрсеткіштерге қатысты кәсіби қаржы нарығы қатысушыларының сауалнамасы негізінде осындай қорытындыға келді.
«Бір жылда Қытай мен Еуропадан шикізатқа сұраныстың әлсіздігі салдарынан мұнай бағасы барреліне 71,7 долларды (бір ай бұрын 77,4) құрайды деп күтілуде, бұл АҚШ-та мұнай өндірудің артуы. Сондай-ақ 2025 жылы ОПЕК+ алдында жақында қабылданған міндеттемелер аясында Қазақстан Республикасында мұнай өндіру көлемін азайтуға болады (ерікті төлем жоспары) және есеп беруде.
Қарашадағы отырыста базалық мөлшерлеменің бірден 100 битке, яғни 15,25%-ға дейін көтерілуі валюта бағамын тұрақтандыру және бағаның өсуін тежеу шараларының бірі болды.
Осыған қарамастан, сауалнама жүргізілген қаржы нарығы сарапшыларының қаңтардағы базалық мөлшерлеме туралы шешіміне қатысты пікірлері жағдайдың одан әрі дамуына қатысты жоғары белгісіздікті көрсетеді: 55%-ы оның ағымдағы деңгейде қалады деп күтеді, 25%-ы 25-100 б.б. төмендейді, 20%-ы 25-75 тармаққа өседі деп күтеді.
«Елдегі бағаның өсуіне импорттық инфляцияның күтілетін үлесі, мұнай бағасы мен ұлттық валюта бағамын қайта қарау аясында инфляциялық күтулердің артуы байқалады: бір жыл ішінде инфляция бір ай бұрынғы 8,4%-ға қарсы 9,5%-ға жетуі мүмкін.
Бұл елдегі қатаң монетарлық шарттарды ұзағырақ сақтауды талап етуі мүмкін: бір жылда базалық мөлшерлеме 14,25% деңгейінде болжанады (бір ай бұрын 13,0%). Мұнай өндірудің ықтимал қысқаруы, мұнай бағасының төмендеуі және жоғары пайыздық мөлшерлемелер салдарынан іскерлік белсенділіктің бәсеңдеуі келесі жылы Қазақстанның ЖІӨ өсу қарқынына теріс әсер етуі мүмкін: Ұлттық банктің 4,5-5,5% және Ұлттық экономика министрлігінің 5,6% болжамына қарсы 4,4%», - деп қорытындылады сарапшылар.
Қазақстан экономикасындағы мәселелер жүйелі сипатқа ие және олар 2024 жылы басталған жоқ. Өткенге көз жүгіртіп, теңгенің әлсіреу тарихына үңілсеңіз, Қырым көктемі мен ЕАЭО-ға кіру аясында алапат өзгерістер болғанын байқайсыз. Келесі соққы Ресейге қарсы санкциялық қысымның күшеюімен және Украинада соғыстың басталуымен тұспа-тұс келді. Саясат экономикамызға үлкен қысым жасайды.
