Персоны • FRESH CITY • 2023-05-05

Руслан Шаекин о том, как не оказаться за бортом высококонкурентного рынка

Руслан Шаекин - предприниматель, председатель правления Ассоциации владельцев региональной торговой недвижимости РК, автор бизнес-подкаста «101 друг Шаекина». Он владеет торговым и гостиничным бизнесом в городах Казахстана и знает обо всех подводных камнях, которые ждут предпринимателей в этой сфере. В интервью FRESH CITY эксперт рассказал об особенностях ритейл-бизнеса в регионах, гостиничном деле, венчурных инвестициях и о том, как не оказаться за бортом высококонкурентного рынка. Дочитайте до конца, ведь вас ждёт авторский разбор кейса самого громкого банкротства 2023 года.

Автор: Редакция Fresh City

Руслан Шаекин о том, как не оказаться за бортом высококонкурентного рынка

- Вы владеете бизнесом в Караганде и Уральске. Что вы можете сказать про особенности ведения бизнеса в регионах? Чем регионы отличаются от столицы?

- В крупных городах Казахстана, особенно в столице, культура торговых центров достаточно прочно сформирована. Есть большие игроки, которые давно уже заняли определенные позиции на рынке. Все мировые игроки и российские сети в первую очередь обращают внимание на Алматы и Астану, потому что платёжеспособность населения определённо выше, а также Шымкент, как город миллионник. В регионах ситуация кардинально другая, начиная с того, что под большинство ТРЦ зачастую использованы переделанные бывшие заводские производственные помещения - цеха, склады, часть ТРЦ выросла из базаров и рынков, платёжеспособность населения тут, разумеется ниже, за исключением, разве что Атырау, так как это нефтяной регион. Так как в регионах культура торговых центров не сформирована, эту культуру можешь формировать ты и принимать в этом непосредственное участие: заводить крупных глобальных игроков, заводить сети (например, кофеен или сетевых ритейлеров) и тому подобное. В этом и заключается основное преимущество. Ведь торговые центры в регионах в целом влияют на формирование культуры района или даже целого города. Зачастую даже есть определенные традиции ведения дел, которые могут разниться от региона к региону и везде нужно находить свой уникальный подход. Но в целом уровень развития бизнеса в регионах растёт, что, безусловно, не может не радовать.

- Торгово-развлекательные центры - как сохранить актуальность подобных торговых площадок? Почему одни ТРЦ приходят в упадок, а в других яблоку негде упасть?

- Это операционный процесс, требующий постоянного, ежедневного внимания. Каждый день необходимо просыпаться с мыслью, как увеличить трафик в торговом центре? Это постоянные, беспрерывные изменения. Мир постоянно меняется. Если вчера, к примеру, не было маркетплейсов, то сегодня без них уже невозможно представить электронную коммерцию. Учитывая, что теперь какую-то часть продаж у тебя забирает «онлайн», в торговом центре необходимо придумывать новые подходы и решения, которые привлекут разную категорию офлайн-покупателей. Самое главное, очень важно выстроить правильную концепцию. Исходя из нашего опыта и прорабатываемых нами концепций, мы сейчас понимаем, что ТРЦ нужны хорошо узнаваемые сети, как зарубежные, так и казахстанские, которые могут привлечь трафик. Сейчас выигрывают ТРЦ с правильно выстроенной концепцией, где все продумано вплоть до малейших деталей. При этом ТРЦ должен стремиться к тому, чтобы в своем районе стать своеобразным мини-центром, с интересными фишками для привлечения покупателей: есть офисы банков, сотовых операторов, точки химчистки, спа-центры, проводятся культурные мероприятия, оформлены фонтаны, мини-парки, зоны с различными инсталляциями и т.п. Вот там точно яблоку негде упасть. Если руководство пускает все на самотек и не обращает должного внимания на такие детали, то каким бы успешным сегодня ни был ТРЦ, завтра его «на повороте» могут обойти другие, новые торговые центры или же тот, кто сделал концептуально правильный выбор. Актуальность такие площадки в любом случае не потеряют, так как офлайн и онлайн имеют синергию. Так скажем одно другому в любом случае не мешает, учитывая менталитет казахстанцев, у нас много категорий покупателей, которым важно прийти, посмотреть, пощупать

руками, примерить, в конце концов, и т.д. Резюмируя, я бы сказал, что руководители торговых центров должны постоянно держать руку на пульсе, знать, куда движется мир, изучать опыт других, возможно даже зарубежных кейсов, адаптировать их и внедрять. И еще очень важно понимать экономику арендаторов, выстраивать с ними взаимовыгодное сотрудничество, приносящее стабильный доход в течение многих лет, ведь хорошее самочувствие арендатора - одна из составляющих залога успеха ТРЦ.

- Если говорить про регионы, то здесь отмечается слаборазвитая туристическая инфраструктура, гостиниц либо нет, либо уровень услуг очень низкий. Что, на ваш взгляд, первичнее - развитый гостиничный бизнес, прокат автомобилей и пр. или туристический спрос? То есть, вырастет ли приток туристов, если, допустим, провинциальные гостиницы запустят программу вроде турецкого «all inclusive»? Или бизнесмены начнут открывать гостиницы с высоким уровнем сервиса, если в городах появятся туристы?

- Очень хороший и довольно «глубокий» вопрос. Я бы посмотрел на него с другой стороны. Помимо туристического потока, важно оценивать также инвестиционный потенциал того или иного региона. Если, к примеру, в регионе открывается отель узнаваемого мирового гостиничного брэнда, то в целом повышается инвестиционный климат региона. Игроки известных брендов, не придут просто так, без предварительного тщательного изучения места размещения, района, города, следовательно, стратегически для этих игроков город в перспективе будет развиваться. Это не всегда зависит от туристического потенциала, ведь для его повышения необходим комплексный подход, а гостиница - это всего лишь одна его небольшая часть. Другое дело, что крупные бренды однозначно повысят инвестиционную привлекательность региона, давая новый стимул для развития строительства, транспорта, торговли и сферы обслуживания, привнесут мировые стандарты сервиса, внесут вклад в развитие человеческого капитала, подготавливая квалифицированные кадры для гостиничного бизнеса. К примеру, кто-то из местных сотрудников, получив опыт стандартов мирового уровня гостиничного обслуживания, выучит английский и в будущем поедет работать в другую страну, в одном из мировых сетей отелей, а потом вернется опытным отельером и будет развивать гостиничный бизнес. Представители иностранных компаний всегда останавливаются в гостиницах высокого уровня, предпочитая крупные брендовые отели, это, в любом случае, даст определенный толчок для развития этой отрасли, даже там, где относительно низкий туристический потенциал.

- Каков ваш опыт в гостиничном бизнесе?

В гостиничный бизнес я попал ровно 10 лет назад. На тот момент у нас с партнерами был небольшой отель, изначально рассчитанный на 45 номеров, но потом мы его расширили до 54-х. В 2018 году мы купили еще один небольшой отель на 25 номеров. Мы всегда придерживались стратегии от малого к большему, нам очень важно было пройти все от начала до конца, «набить шишки» так сказать, получить опыт. Учились как этим всем правильно управлять, где он должен находиться, почему должен быть того или иного бренда, какая должна быть модель, рентабельность, какая структура доходов и т.д. Если погружаться в детали, там такой непочатый край вопросов, что мы изначально даже и представить себе не могли. И вот сейчас, уже закрепив все свои знания на практике, мы обращаемся к опыту работы больших международных брендов в данной отрасли и в ближайшее время планируем начать строительство гостиничного комплекса по франшизе одним из таких узнаваемых во всем мире отелей.

- В одном из интервью вы сказали, там, где заканчивается развитие, начинается деградация. В каких условиях бизнесмен начинает деградировать, как этого избежать?

Как я уже сказал выше, владельцы торговых центров всегда должны держать руку на пульсе и следить за новыми тенденциями. Если перестать это делать, пустить все на самотек, вскоре можно обнаружить себя за бортом этого высококонкурентного рынка. Еще один пример, с развитием социальных сетей каждый бизнес на сегодняшний день так или иначе вынужден вникать в эту тенденцию, обучаться пользованию новыми инструментами. Иначе, опять-таки можно быстро

потерять свои позиции на рынке. Поэтому, разумеется, предприниматель всегда должен развиваться, повышать как свои hard скилы (практические навыки), так и soft скилы (гибкие навыки), уметь выходить из кризисных ситуаций, креативно и критически мыслить. Этому всему надо непрерывно обучаться, извлекать уроки из собственных ошибок и закреплять теоретические знания на практике. Как говорится, под лежачий камень вода не течет, закрытому от всего предпринимателю развитие само по себе не придет. В природе заложено так, что любое бездействие ведет к деградации и разрушению. Со временем и камень превращается в песок, поэтому в любом случае необходимо развиваться, чтобы как минимум остаться на своем нынешнем уровне.

- Что можно найти в вашем подкасте «101 друг Шаекина»? Как к вам пришла эта идея?

- Основная цель нашего подкаста - это передача опыта состоявшихся предпринимателей более молодому поколению начинающих предпринимателей. У меня много друзей - успешных и опытных предпринимателей, которые, ценя свое время, никогда не будут проводить курсы и учить кого-то бизнесу, а опыт у них колоссальный. Я считаю, что накопленным опытом необходимо делиться, потому что знания, проведенные через себя - опыт. Это сейчас особенно актуально для молодежи, когда вокруг стало много, так скажем «продавцов знаний», которые так и жаждут научить молодых ребят стать гуру в бизнесе, лишь бы они им заплатили. Я ни в коем случае, не хочу обесценить труд ребят, кто учит других конкретным практическим навыкам, но таких, к сожалению, не много. Гости нашего подкаста делятся самыми разными кейсами из своей жизни - от бережного управления своей репутацией до каких-то конкретных бизнес-задач. Я рад, что подкаст «101 Друг Шаекина» оказался полезным для наших слушателей. Получаю много сообщений с благодарностью, а для нас, конечно, лучшая благодарность - это усвоенный опыт, поэтому буду очень рад, если подкаст сможет изменить в лучшую сторону жизнь хотя бы одного молодого человека.

- Венчурные инвестиции - может ли новичок преуспеть в этой сфере? Как найти инвестора для своего проекта?

Крайне важно понимать, что венчурные инвестиции - это инвестиции с низкой вероятностью успеха, новичкам определенно не с этого необходимо начинать. Венчур похож на поиск золотой иглы в стоге сена: по данным одной аналитической компании практически 92% подобных инвестиций - провальные, но без них наше общество не развивалось бы с такой большой скоростью, у нас однозначно не было бы Google, Microsoft или других компаний, без которых сейчас сложно представить нашу жизнь. Венчурные инвестиции - это ракетное топливо для молодого стартапа. Но, разумеется, стартап должен быть настоящим космическим кораблем, а его основатели - авантюристами, как Илон Маск, верящих в свой продукт больше, чем во что-либо еще. Частая проблема, которую замечаю - молодые ребята не верят в свой продукт, не горят им всей душой. Потому что, горящий идеей предприниматель найдет сотни не работающих вариантов и все равно будет искать ту бизнес-модель, которая в итоге выстрелит. Поэтому, мой совет молодым стартаперам - искренне верьте в свой продукт и не ждите быстрого успеха.

- Каков ваш опыт в привлечении инвестиций или напротив в инвестировании? Как вы понимаете, что проект, действительно, будет прорывным, и инвестиции окупятся?

- Если говорить об IT сфере, то все инвестиции достаточно рискованные и ждать возврата можно довольно долго. Изучая компанию на предмет инвестирования, важно смотреть на наличие следующих показателей, которые будут являться хорошим сигналом для инвестора: - Хорошая сбалансированная команда с нужной экспертизой - Наличие product market fit (то есть компания уже доказала, что этот продукт нужен рынку, за него готовы платить) - Понятная и реализуемая стратегия дистрибуции продукта (масштабирование) - Большой рынок, на котором оперирует компания (Total addressable market) Сейчас во время рецессии на рынке венчурных инвестиций, инвесторы еще стали обращать большое внимание на метрику Burn Multiple.

Burn multiple = Затраты/На выручку Данная метрика показывает, сколько компания потратила денег на привлечение новой выручки. Например, затраты 500 000, а доход 300 000 - Burn multiple тогда равен 1,667 То есть компания потратила $1,66 доллара, чтобы заработать $1.

- Silicon Valley Bank обанкротившись, подкинул пищу для ума, в том числе казахстанским стартаперам. Какой урок нужно вынести из этой ситуации?

- Большой крупный банк с огромной историей, про который никто не мог подумать, что он схлопнется. У многих стартапов был один единственный расчетный счет и 1 депозитный счет именно в SVB. Урок - теперь стартапам необходимо еще как best practice разбираться еще в тонкостях финансового риск-менеджмента. Полученные инвестиции теперь надо хранить в разных банках или в инструментах высокой ликвидности. Многие стартапы в США теперь имеют 2-3 счета, инвестиции хранят в одном, деньги собирают на втором, какую-то часть размещают на депозитах в третьем и т.д. Кстати, после падения SVB еще сильнее замер рынок инвестиций, он вообще затормозил все процессы инвестирования. Я недавно был в Майями, ко мне приезжал мой братишка Нуржан. Он работает в IT-cфере в США и как раз таки стал одним из свидетелей данного события. Он поведал мне пару интересных историй, с которыми бы и мне хотелось с вами поделиться. 1. СЕО одного из стартапов летел в самолете, ему пришло письмо на электронную почту от инвесторов, в котором тот рассказал, что похоже все выводят деньги из SVB. Он взял ноутбук и побежал в туалет в самолете, чтобы вывести деньги из SVB. Засел там, подключился к интернету, пытался вывести деньги, но не успел - транзакции уже заморозили. 2. СЕО другого стартапа также узнал, что SVB скорее всего рухнет. У их компании не было корпоративного счета в другом банке, а в США очень долгая процедура открытия счета, пока откроешь счет компании, уйдет несколько дней в лучшем случае. Чтобы заплатить людям зарплату, он вывел деньги на свой личный счет. За это, конечно, будет штраф, но он сознательно на это пошел, чтобы спасти сотрудников. 3. Компания пыталась привлечь инвестиции несколько лет. В итоге привлекли 5 млн и тут SVB рухнул. Конечно все были в шоке, включая СЕО, но банк в итоге спасли, поэтому сейчас, я думаю, уже все нормально.

- Спасибо за содержательную беседу. Будем рады видеть вас в Уральске.

@shayekin_ruslan

Руслан Шаекин қатты бәсекелес нарықтан қалай шет қалмау туралы

Руслан Шаекин – кәсіпкер, Қазақстан Республикасының өңірлік бөлшек сауда иелері қауымдастығы басқармасының төрағасы, «Шаекиннің 101 досы» бизнес подкастының авторы. Ол Қазақстан қалаларында бөлшек сауда және қонақүй бизнесіне ие және осы саладағы кәсіпкерлерді күтіп тұрған барлық тұзақтарды біледі. «FRESH CITY» басылымына берген сұхбатында сарапшы өңірлердегі бөлшек бизнестің ерекшеліктері, қонақ үй бизнесі, венчурлық инвестициялар және жоғары бәсекелес нарықтан қалай шет қалмау туралы айтты. Соңына дейін оқыңыз, өйткені сізді 2023 жылғы ең танымал банкроттық жағдайына автордың талдауы күтіп тұр.

– Сіздің Қарағанды мен Оралда бизнесіңіз бар. Өңірлерде кәсіпкерлікті жүргізу ерекшеліктері туралы не айта аласыз? Өңірлер астанадан несімен ерекшеленеді?

– Қазақстанның ірі қалаларында, әсіресе, елордада сауда орталықтарының мәдениеті біршама берік қалыптасқан. Нарықта белгілі бір позицияларды ұзақ уақыт иеленген ірі ойыншылар бар. Барлық жаһандық ойыншылар мен ресейлік желілер бірінші кезекте Алматы мен Астанаға назар аударады, өйткені халықтың төлем қабілеттілігі сөзсіз жоғарырақ, сонымен қатар миллионнан астам халқы бар қала ретінде Шымкент сияқты. Өңірлерде жағдай түбегейлі басқаша, сауда-ойын-сауық орталықтарының көпшілігінде бұрынғы зауыттық өндірістік үй-жайлар – цехтар, қоймалар, кейбір сауда және ойын-сауық орталықтары базарлар мен базарлардан пайда болған конверттелген үй-жайларды жиі пайдаланады, бұл жердегі халықтың төлем қабілеттілігі, әрине, Атырауды қоспағанда, мұнайлы өңір болғандықтан төмен. Сауда орталықтарының мәдениеті аймақтарда қалыптаспағандықтан, сіз бұл мәдениетті қалыптастырып, оған тікелей қатыса аласыз: ірі жаһандық ойыншыларды құру, желілерді құру (мысалы, кофеханалар немесе сауда желілері) және т.б. Бұл басты артықшылық. Өйткені, өңірлердегі сауда орталықтары жалпы алғанда бір аймақтың, тіпті тұтас бір қаланың мәдениетінің қалыптасуына әсер етеді. Көбінесе бизнесті жүргізудің белгілі бір дәстүрлері бар, олар әр аймақта әртүрлі болуы мүмкін және барлық жерде өзіңіздің бірегей әдісіңізді табуыңыз керек. Бірақ тұтастай алғанда, өңірлердегі кәсіпкерліктің даму деңгейі өсіп келеді, бұл, әрине, қуанбасқа болмайды.

– Сауда және ойын-сауық орталықтары – мұндай сауда алаңдарының өзектілігін қалай сақтауға болады? Неліктен кейбір сауда орталықтары апатты жағдайда болса, кейбірінде алманың құлайтын жері жоқ?

- Бұл тұрақты, күнделікті назар аударуды қажет ететін жедел процесс. Күн сайын сауда орталығындағы трафикті қалай арттыруға болады деген оймен ояну керек пе? Бұл тұрақты, үздіксіз өзгеріс. Әлем үнемі өзгеріп отырады. Егер кеше, мысалы, базарлар болмаса, бүгін оларсыз электронды коммерцияны елестету мүмкін емес. Қазір сіздің сатылымдарыңыздың бір бөлігі «онлайн» арқылы алынып жатқанын ескере отырып, сауда орталығы әртүрлі санаттағы офлайн сатып алушыларды тартатын жаңа тәсілдер мен шешімдерді ұсынуы керек. Ең бастысы, дұрыс тұжырымдаманы құру өте маңызды. Біздің тәжірибеміз бен әзірлеп жатқан тұжырымдамаларымызға сүйене отырып, біз қазір сауда орталықтарына трафикті тарта алатын шетелдік және қазақстандық танымал желілер қажет екенін түсінеміз. Қазіргі уақытта бәрі ұсақ-түйекке дейін ойластырылған концепциясы дұрыс салынған сауда орталықтары жеңіске жетеді. Сонымен қатар, сауда орталығы өз аймағында сатып алушыларды қызықтыратын қызықты ерекшеліктері бар шағын орталыққа айналуға ұмтылуы керек: банктердің кеңселері, ұялы байланыс операторлары, химиялық тазарту пункттері, СПА орталықтары, мәдени іс-шаралар өткізіледі, субұрқақтар, шағын саябақтар, әртүрлі қондырғылары бар аумақтар безендірілген және т.б. Әрине, алманың құлайтын жері жоқ. Егер басшылық әр нәрсенің өз жолымен жүруіне мүмкіндік беріп, мұндай ұсақ-түйекке мән бермесе, сауда орталығы бүгін қаншалықты табысты болса да, ертең оны басқа, жаңа сауда орталықтары немесе тұжырымдамалық тұрғыдан дұрыс таңдау жасағандар «бұрылыста» басып кетуі мүмкін. Кез келген жағдайда мұндай платформалар өзектілігін жоғалтпайды, өйткені офлайн және онлайн синергияға ие. Ешбір жағдайда бір нәрсе екіншісіне кедергі келтірмейді делік, қазақстандықтардың менталитетін ескере отырып, бізде сатып алушылардың көптеген санаттары бар, олар үшін келу, қарау, түрту маңызды.

қол, киіп көру, т.б.. Қорытындылай келе, мен айтар едім, сауда орталықтарының менеджерлері үнемі саусағының тамырын басып, дүниенің қай жерде жүріп жатқанын біліп, басқа, бәлкім, шетелдік жағдайлардың тәжірибесін зерттеп, оларды бейімдеп, жүзеге асыруы керек. Сондай-ақ жалға алушылардың экономикасын түсіну, олармен ұзақ жылдар бойы тұрақты табыс әкелетін өзара тиімді ынтымақтастықты құру өте маңызды, өйткені жалға алушының әл-ауқаты сауда орталығының табысының құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады.

– Аймақтарды айтатын болсақ, туризм инфрақұрылымы дамымаған, не қонақүйлер жоқ, не қызмет көрсету деңгейі өте төмен. Сіздің ойыңызша, бірінші орында не келеді – дамыған қонақүй бизнесі, көлікті жалға беру және т.б., әлде туристік сұраныс па? Яғни, айталық, провинциялық қонақ үйлер түріктік «бәрі қосылған» сияқты бағдарламаны қолға алса, туристер ағыны арта ма? Әлде туристер қалаларда пайда болса, бизнесмендер қызмет көрсету деңгейі жоғары қонақүйлер аша бастайды ма?

- Өте жақсы және біршама «терең» сұрақ. Мен бұған басқа көзқараспен қарайтын едім. Туристік ағынмен қатар, белгілі бір аймақтың инвестициялық әлеуетін бағалау да маңызды. Мысалы, белгілі бір аймақта әлемдік қонақүй брендінің қонақ үйі ашылса, жалпы алғанда аймақтағы инвестициялық ахуал артады. Белгілі брендтердің ойыншылары алдымен орналасқан жерді, ауданды, қаланы мұқият зерттемей, дәл осылай келмейді, сондықтан бұл ойыншылар үшін қала болашақта стратегиялық түрде дамиды. Бұл әрқашан туристік әлеуетке байланысты емес, өйткені оны ұлғайту кешенді тәсілді қажет етеді, ал қонақ үй оның бір ғана бөлігі. Тағы бір айта кететін жайт, ірі брендтер құрылыс, көлік, сауда және қызмет көрсету саласының дамуына тың серпін беріп, қызмет көрсетудің әлемдік стандарттарын енгізіп, қонақ үй бизнесіне білікті кадрлар дайындап, адами капиталдың дамуына үлес қосатын аймақтың инвестициялық тартымдылығын арттырары сөзсіз. Мәселен, отандық жұмысшылардың бірі әлемдік деңгейдегі қонақүй қызметтері стандарттарын меңгеріп, ағылшын тілін үйреніп, болашақта басқа елге, әлемдік қонақ үй желісінің біріне жұмысқа орналасады, содан кейін тәжірибелі қонақ үйші болып оралады және қонақүй бизнесін дамытады. Шетелдік компаниялардың өкілдері әрқашан жоғары деңгейдегі қонақүйлерде орналасады, ірі бренд қонақ үйлеріне артықшылық береді; бұл, қалай болғанда да, туризм әлеуеті салыстырмалы түрде төмен болса да, бұл саланың дамуына белгілі бір серпін береді.

- Қонақ үй бизнесіндегі тәжірибеңіз қандай?

Мен қонақүй бизнесіне 10 жыл бұрын келдім. Ол кезде менің серіктестеріммен бастапқыда 45 нөмірге есептелген шағын қонақ үйіміз болған, кейін оны 54-ке дейін кеңейттік. 2018 жылы 25 бөлмелі тағы бір шағын қонақүй сатып алдық. Біз әрқашан кішіден үлкенге дейінгі стратегияны ұстандық; біз үшін барлығын басынан аяғына дейін бастан өткеру, «білім алу», былайша айтқанда, тәжірибе жинақтау өте маңызды болды. Біз мұның барлығын қалай дұрыс басқару керектігін, қай жерде болуы керек, неліктен белгілі бір бренд болуы керек, модель қандай болуы керек, кірістілік, кіріс құрылымы қандай болуы керек және т.б. біліп алдық. Егер егжей-тегжейге тереңірек үңілсеңіз, біз бастапқыда тіпті елестете де алмайтын сұрақтардың шексіз қоры бар. Ал қазір барлық білімімізді іс жүзінде бекіте отырып, біз осы саладағы ірі халықаралық брендтердің тәжірибесіне жүгінеміз және жақын арада бүкіл әлемге танымал осы қонақүйлердің бірінің франшизасы бойынша қонақ үй кешенінің құрылысын бастауды жоспарлап отырмыз.

– Бір сұхбатыңызда даму біткен жерде деградация басталады деп айттыңыз. Бизнесмен қандай жағдайда деградацияны бастайды және оны қалай болдырмауға болады?

Жоғарыда айтқанымдай, сауда орталықтарының иелері әрдайым саусағын басып, жаңа трендтерді ұстануы керек. Егер сіз мұны тоқтатып, бәрі өз жолымен жүруіне мүмкіндік берсеңіз, сіз көп ұзамай осы жоғары бәсекелес нарықтан тыс қалуыңыз мүмкін. Тағы бір мысал, әлеуметтік желілердің дамуымен әрбір бизнес бүгінде қандай да бір түрде осы трендке енуге және жаңа құралдарды пайдалануды үйренуге мәжбүр. Әйтпесе, қайтадан тез жасай аласыз

нарықтағы позицияңызды жоғалтады. Сондықтан, әрине, кәсіпкер қашанда дамып, өзінің хард дағдыларын (практикалық дағдылары) да, жұмсақ дағдыларын да (софт дағдылары) жетілдіріп, дағдарыстық жағдайлардан шыға білуі, шығармашылық және сыни тұрғыдан ойлауы керек. Осының барлығын үздіксіз үйреніп, өз қателіктеріңізден сабақ алып, теориялық білімді практикада бекіту керек. Жатқан тастың астынан су ағып кетпейді дегендей; Барлығынан тұйық кәсіпкерге даму өздігінен келмейді. Кез келген әрекетсіздіктің деградацияға, жойылуға әкелетіні табиғатқа тән. Уақыт өте келе тас құмға айналады, сондықтан кез келген жағдайда кем дегенде қазіргі деңгейде қалу үшін оны дамыту керек.

– «Шәкіннің 101 досы» подкастыңыздан не көруге болады? Бұл идея сізге қалай келді?

– Біздің подкасттың негізгі мақсаты – қалыптасқан кәсіпкерлердің тәжірибесін өскелең ұрпаққа кәсіпкер болуға тәрбиелеу. Менің көптеген достарым бар - табысты және тәжірибелі кәсіпкерлер, олар өз уақыттарын бағалай отырып, ешқашан курстар өткізбейді немесе біреуге бизнесті үйретпейді, бірақ олардың үлкен тәжірибесі бар. Мен жинақталған тәжірибені бөлісу керек деп есептеймін, өйткені адамның өзі арқылы өткен білім - тәжірибе. Бұл, әсіресе, қазір жастарға, былайша айтқанда, «білім сатушылары» көп болған кезде, жастарды бизнесте гуру болуға үйретуге құлшыныс танытып отыр. Басқаларға нақты практикалық дағдыларды үйрететін жігіттердің еңбегін ешбір жағдайда төмендеткім келмейді, бірақ, өкінішке орай, олар көп емес. Подкастымыздың қонақтары өздерінің беделін мұқият басқарудан бастап кейбір нақты іскерлік тапсырмаларға дейін өмірлеріндегі әртүрлі жағдайлармен бөліседі. «Шаекиннің 101 досы» подкастының тыңдармандарымыз үшін пайдалы болғанына қуаныштымын. Маған көптеген алғыс хаттар келеді, біз үшін, әрине, ең жақсы алғыс - бұл үйренген тәжірибеміз, сондықтан подкаст кем дегенде бір жастың өмірін жақсы жаққа өзгерте алатын болса, мен өте қуаныштымын.

– Венчурлық инвестиция – бұл салада жаңадан бастаған адам табысқа жете ала ма? Сіздің жобаңызға инвесторды қалай табуға болады?

Венчурлық капиталды инвестициялау табысқа жету ықтималдығы төмен инвестиция екенін және жаңадан бастағандар бастау керек емес екенін түсіну өте маңызды. Венчур шөптен алтын ине іздеумен бірдей: бір аналитикалық компанияның айтуынша, мұндай инвестициялардың 92% дерлік сәтсіздікке ұшырайды, бірақ оларсыз біздің қоғам мұндай жоғары жылдамдықпен дамымас еді, бізде Google, Microsoft немесе басқа компаниялар болмас еді, оларсыз өмірімізді елестету қазір қиын. Венчурлық капитал жас стартап үшін зымыран отыны болып табылады. Бірақ, әрине, стартап нағыз ғарыш кемесі болуы керек, ал оның негізін салушылар Илон Маск сияқты өз өніміне бәрінен де көбірек сенетін авантюристер болуы керек. Мен байқайтын ортақ мәселе - жас жігіттер өз өніміне сенбейді және оған шын жүректен құмар емес. Өйткені идеясы бар кәсіпкер жұмыс істемейтін жүздеген нұсқаларды табады және әлі де ең соңында жұмыс істейтін бизнес үлгісін іздейді. Сондықтан, менің жас стартаптарға кеңесім - өз өніміңізге шын жүректен сену және жылдам табыс күтпеу.

– Инвестиция тартуда немесе керісінше инвестициялауда қандай тәжірибеңіз бар? Жобаның шынымен серпіліс болатынын және инвестицияның өзін ақтайтынын қалай түсінесіз?

- Егер біз IT секторы туралы айтатын болсақ, онда барлық инвестициялар өте қауіпті және қайтарымды ұзақ күтуге болады. Инвестициялау үшін компанияны зерттеген кезде инвестор үшін жақсы сигнал болатын келесі көрсеткіштердің бар-жоғын қарастырған жөн: - Қажетті тәжірибесі бар жақсы теңгерімді команда - Өнім нарығына сәйкес болуы (яғни, компания нарыққа бұл өнім қажет екенін және ол үшін төлеуге дайын екенін дәлелдеді) - Нақты және іске асырылатын өнімді тарату стратегиясы (масштабтау) - Үлкен нарықты қайта құру кезінде компания жұмыс істейді (қазіргі уақытта нарықты қалпына келтіру). венчурлық капиталды инвестициялау нарығында инвесторлар Burn Multiple метрикасына көп көңіл бөле бастады.

Бірнеше күйдіру = Шығындар/Табыс Бұл көрсеткіш компанияның жаңа табыс тарту үшін қанша ақша жұмсағанын көрсетеді. Мысалы, шығыстар 500 000, ал табыс 300 000 - Burn multiple 1,667-ге тең, яғни компания $1 табу үшін $1,66 доллар жұмсады.

– Банкротқа ұшыраған Silicon Valley банкі, оның ішінде қазақстандық стартапшыларға да ой салды. Бұл жағдайдан қандай сабақ алу керек?

– Орасан зор тарихы бар үлкен ірі банк, ол туралы ешкім оның құлдырайтынын ойламаған еді. Көптеген стартаптардың SVB-де бір ағымдағы шоты және бір депозиттік шоты болды. Сабақ – енді стартаптар ең жақсы тәжірибе ретінде қаржылық тәуекелдерді басқарудың қыр-сырын түсінуі керек. Алынған инвестициялар енді әртүрлі банктерде немесе өтімділігі жоғары құралдарда сақталуы керек. Қазір АҚШ-тағы көптеген стартаптардың 2-3 шоттары бар, инвестиция біреуінде сақталады, ақша екіншісінде жиналады, бір бөлігі үшіншіде депозиттерге орналастырылады және т.б. Айтпақшы, SVB құлағаннан кейін инвестициялық нарық бұрынғыдан да қатып қалды; ол тұтастай алғанда барлық инвестициялық процестерді баяулатады. Жақында Майамиде болдым, маған Нұржан ағам келді. Ол АҚШ-та IT саласында жұмыс істейді және осы оқиғаның куәгерлерінің бірі болды. Ол маған бір-екі қызықты оқиғаны айтып берді, мен сіздермен бөліскім келеді. 1. Стартаптардың бірінің бас директоры ұшақта ұшып бара жатқанда, ол инвесторлардан электрондық хат алды, онда ол барлығы SVB-дан ақша алып жатқан сияқты екенін айтты. Ол ноутбукты алып, СВБ-дан ақша алу үшін ұшақтағы дәретханаға жүгірген. Мен сонда отырдым, интернетке қосылдым, ақша алуға тырыстым, бірақ үлгермедім - транзакциялар қазірдің өзінде тоқтап қалды. 2. Басқа стартаптың бас директоры да SVB сәтсіздікке ұшырауы мүмкін екенін білді. Олардың компаниясының басқа банкте корпоративтік шоты болмаған, ал АҚШ-та шот ашу процедурасы өте ұзақ; компания шотын ашу үшін ең жақсы дегенде бірнеше күн қажет болады. Халықтың жалақысын төлеу үшін жеке шотына ақша аударған. Бұл үшін, әрине, айыппұл болады, бірақ ол мұны өз қызметкерлерін құтқару үшін әдейі жасады. 3. Компания бірнеше жылдан бері инвестиция тартуға тырысып келеді. Нәтижесінде олар 5 миллион жинады, содан кейін SVB құлады. Әрине, бәрі, оның ішінде бас директор да таң қалды, бірақ банк соңында құтқарылды, сондықтан қазір, менің ойымша, бәрі жақсы.

– Танымдық әңгімеңізге рахмет. Сіздерді Оралда көруге қуаныштымыз.