В условиях сохраняющейся инфляционной нестабильности вопросы экономической политики и финансовой устойчивости приобретают особую значимость. В продолжение диалога с Маратом Заировым мы обсудили наиболее острые аспекты, затрагивающие экономическое положение Казахстана - от рисков гиперинфляции до перспектив стабилизации цен и возможностей адаптации населения и бизнеса.
Как вы оцениваете текущий уровень инфляции в Казахстане: это естественный процесс или уже тревожный сигнал?
Двузначный показатель официальной инфляции, откровенно говоря, не внушает оптимизма. У меня нет особой уверенности в эффективности денежно-кредитной политики, проводимой государственными органами. Между тем именно на этот ключевой фактор экономики следует обратить более пристальное внимание. Умеренная инфляция допустима и в известной степени неизбежна, тем более что она сегодня присутствует практически во всех странах мира. Однако когда цены на продовольственные товары меняются еженедельно, это уже становится тревожным сигналом.
Можно ли говорить, что страна стоит на пороге гиперинфляции, или пока ситуация под контролем?
Пока о гиперинфляции говорить преждевременно. Под гиперинфляцией понимается ситуация, когда темпы роста цен превышают 1000%. Однако между инфляцией и гиперинфляцией существует промежуточное состояние - галопирующая инфляция. Именно на её пороге, по моему мнению, мы сегодня и находимся. Цены растут, но пока ещё не столь стремительно, как при галопирующей инфляции. Тем не менее, пора уже «бить в набат» - дальнейшее промедление может привести к серьёзным последствиям.
Какие факторы сегодня оказывают наибольшее давление на рост цен?
Прежде всего следует отметить, что инфляция - это не только рост цен, а процесс обесценивания денег. Иными словами, за те же средства сегодня уже невозможно приобрести столько же товаров и услуг, сколько вчера.
Рост цен запускает цепную реакцию: необходимо повышать заработные платы, вследствие чего увеличиваются издержки предприятий. Чтобы сохранить уровень прибыли, компании вынуждены либо поднимать цены, либо сокращать предложение. Здесь срабатывает классический рыночный механизм: спрос и предложение остаются главными факторами ценообразования.
Так, возник дефицит мяса - цена на него выросла. В результате люди начинают тратить больше средств на мясо, сокращая расходы на другие категории товаров. Спрос на них падает, а значит, производители либо уменьшают объёмы производства, либо компенсируют снижение спроса повышением цен. Таким образом «маховик инфляции» продолжает раскручиваться.
Этой осенью мы наблюдаем, что фактор сезонности не оказал значимого влияния на стоимость фруктов и овощей. Это объясняется тем, что фермеру для покупки мяса требуется больше денежных средств, а единственный способ их получить - поднять цены на собственную продукцию. Напомним, сначала рекорды начала бить цена на картофель, а сегодня уже стоимость мяса стала «притчей во языцех». Как говорится, «процесс пошёл».
Почему рост цен ощущается особенно сильно на продуктах питания и жилье?
Вы справедливо отметили приоритетное изменение цен на, казалось бы, совершенно разные категории товаров. Однако логика здесь достаточно проста: одним из наиболее доступных способов защитить деньги от обесценивания является вложение в недвижимость. Рост спроса на жильё автоматически провоцирует повышение цен.
Что касается продовольственных товаров, то, если обратиться к пирамиде Маслоу, на её основании находятся материальные потребности человека, среди которых питание занимает ключевое место. Именно поэтому цены на продукты питания являются наиболее чувствительными к любым изменениям. Если в производственной цепочке возникает сбой, предложение сокращается, спрос при этом остаётся стабильным, и цены начинают неизбежно расти.
Насколько политика Национального банка эффективна в сдерживании инфляции?
В разных странах роль национального банка в регулировании инфляции различается: он может выступать главным регулятором или выполнять лишь вспомогательные функции. Казалось бы, в распоряжении Национального банка Казахстана находится один из ключевых инструментов - базовая ставка рефинансирования. Однако решение о выпуске дополнительной денежной массы не всегда входит в его исключительную компетенцию.
Поэтому, на мой взгляд, Национальный банк нельзя назвать главным игроком в регулировании инфляционных процессов. Его выводы и рекомендации в правительстве учитываются не всегда. При этом одной из важнейших функций банка должно быть формирование чётких и последовательных сигналов рынку относительно инфляционных ожиданий. Сегодня, к сожалению, этого не наблюдается.
Для сравнения: в России обсуждения и публичные дискуссии между Министерством экономического развития и Центральным банком по вопросам инфляции известны практически каждому гражданину. Это формирует прозрачность и предсказуемость экономической политики.
Следует также отметить, что кредиты напрямую связаны с инфляцией: их удорожание способствует снижению инфляционного давления, но одновременно замедляет развитие экономики в целом. Поэтому корректировка ставки должна проводиться крайне осторожно.
К сожалению, приходится констатировать, что Национальный банк Казахстана сегодня проявляет недостаточную активность в борьбе с инфляцией. В связи с этим оценить эффективность принимаемых мер затруднительно, так как сами эти меры остаются малозаметными.
В чём различие между «высокой инфляцией» и «гиперинфляцией» для простого гражданина?
Следует отметить, что сам термин «инфляция» уже подразумевает рост цен, но он может быть разным по интенсивности: от умеренного до крайне стремительного. Проще всего объяснить это на примере грамматических степеней прилагательных в английском языке:
Аналогично и с инфляцией: она может быть умеренной, выше средней или крайне высокой. Последний вариант и есть гиперинфляция - то есть ситуация, когда рост цен выходит из-под контроля и становится «сверхинфляцией».
Может ли девальвация тенге стать спусковым крючком для гиперинфляции?
Рассуждая об инфляции, важно помнить: она означает обесценивание денег, выражающееся в росте цен. Для сравнения, при дефляции наблюдается обратный процесс - снижение цен, что повышает покупательную способность денег. Однако дефляция, как правило, сопровождается «замедлением» экономического развития.
Если говорить о девальвации, то в идеале она не должна автоматически становиться спусковым крючком для инфляции, так как представляет собой отдельный процесс - снижение курса национальной валюты по отношению к иностранной. Тем не менее, в реальных экономических условиях девальвация почти всегда способствует ускорению инфляции, поскольку удорожает импорт и увеличивает себестоимость товаров и услуг.
На сегодняшний день в Казахстане очевидных предпосылок для дефляции нет, однако риски усиления инфляционного давления вследствие девальвации сохраняются.
Есть ли параллели между ситуацией в Казахстане и примерами гиперинфляции в других странах (Зимбабве, Венесуэла)?
Примеры Зимбабве и Венесуэлы действительно экстремальны. Так, в Венесуэле на конец 2020 года уровень инфляции составил почти 3000%, а в 2019 году - 9585,5%. Для сравнения, в Казахстане в августе 2025 года инфляция достигла 12% против 11,8% месяцем ранее. Очевидно, что эти показатели несопоставимы.
Тем не менее, не стоит воспринимать относительно низкие цифры как повод для самоуспокоения. Экономическая ситуация может измениться в кратчайшие сроки - иногда достаточно одного месяца, чтобы рост цен резко ускорился. Именно поэтому крайне важно держать процесс под контролем, пока инфляция ещё управляемая. Как гласит народная мудрость: «Не умеючи и лаптя не сплетёшь».
Какие уроки можно извлечь из кризиса 90-х годов в Казахстане, чтобы не повторить ошибок?
Разумеется, экономическая ситуация сегодня и в 90-е годы существенно различается. Тогда рыночная экономика только начинала формироваться, а сегодня Казахстан имеет более чем 30-летний опыт жизни в условиях рыночных отношений. При этом, память о стремительном росте цен тех лет у многих граждан сохранилась на всю жизнь.
Помню, будучи студентом, я сам сталкивался с абсурдной ситуацией: утром, отправляясь на занятия, я покупал «Сникерс» по одной цене, а вечером того же дня он стоил уже дороже. К счастью, сейчас мы ещё не находимся в столь экстремальных условиях. Однако факт, что цены на продовольственные товары в Казахстане поднимаются еженедельно, вызывает серьёзную обеспокоенность.
Какие меры сейчас могут предотвратить сценарий гиперинфляции?
Пока, на мой взгляд, преждевременно говорить о гиперинфляции применительно к Казахстану, и я надеюсь, что в будущем эта тема останется для нас исключительно теоретической.
Сдерживание инфляции базируется на трёх ключевых направлениях:
Каждое из этих направлений имеет важное значение, но наибольший эффект достигается лишь при их комплексной реализации.
В качестве примера можно привести Россию, где проводится жёсткая денежно-кредитная политика: Центральный банк регулярно повышает ключевую ставку. Однако при этом расходная часть бюджета с каждым годом растёт, что нивелирует часть усилий по сдерживанию инфляции. В результате сегодня уровень инфляции в России даже выше, чем в Казахстане.
Что касается нашей страны, то я не вижу признаков того, что меры сдерживания инфляции работают системно и в полной мере. Особенно тревожно, что социальные выплаты населению значительно отстают от роста цен. В России, например, существует материнский капитал, программы поддержки участников СВО и их семей, а у нас подобных мер практически нет. Пенсии и пособия остаются на крайне низком уровне, и это делает инфляцию ещё более ощутимой для большинства граждан.
Реалистично ли ожидать стабилизации цен в ближайшие годы?
В последнее время прослеживается тенденция к усилению государственного регулирования цен. На первый взгляд это выглядит как позитивное начинание. Но, как известно, «благими намерениями вымощена дорога в ад» . Если попытаться искусственно снижать цены, устанавливать директивные ориентиры и чрезмерно контролировать рынок, это, скорее всего, приведёт к отрицательным результатам.
При таком подходе ответ на вопрос о стабилизации цен будет негативным. Если же политика управления инфляцией будет последовательной и продуманной, а не напоминать «бросания из стороны в сторону», то постепенная стабилизация вполне возможна.
Все же вызывает сомнения рациональность действий государственных чиновников. При всех недостатках партийной номенклатуры советского периода нельзя не отметить, что современная часть управленческого аппарата зачастую руководствуется личными интересами, а не стратегическими задачами.
Возвращаясь к теме инфляции, стоит вспомнить слова известного российского банкира В. В. Геращенко: «Нулевая инфляция бывает только на кладбище» .
Что может сделать бизнес и население, чтобы адаптироваться к высоким темпам инфляции?
Адаптация к инфляции для населения включает комплекс мер. Перечислю основные:
Как говорил писатель Олег Рой: «Не теряйте способность радоваться жизни! Несмотря ни на что. Что бы ни случилось, как бы ни было трудно, как бы ни казалось, что выхода нет и не будет. Всё равно настанет момент, когда и эта преграда, это несчастье, эта боль уйдут в прошлое!»
Для бизнеса адаптационные меры несколько иные:
Таким образом, мы рассмотрели ключевые аспекты инфляции и меры, позволяющие противостоять её негативным последствиям. Правда не стоит забывать о фундаментальном факторе - объёме денежной массы. Сколько реально денег вертятся в экономике, остаётся «тайной за семью печатями», и именно этот параметр во многом определяет успех или неуспех государственной политики в сфере сдерживания инфляции.
Благодарю за внимание и хочу выразить искреннее уважение к тому, насколько грамотно и продуманно были составлены вопросы по столь сложной и злободневной теме.
Гиперинфляция қазірдің өзінде шындық па?
Үздіксіз инфляциялық тұрақсыздық жағдайында экономикалық саясат пен қаржылық тұрақтылық мәселелері ерекше маңызға ие. Марат Заировпен диалогты жалғастыра отырып, біз Қазақстанның экономикалық жағдайына әсер ететін ең өзекті аспектілерді – гиперинфляция тәуекелдерінен бастап бағаны тұрақтандыру перспективаларына және халық пен бизнестің бейімделу мүмкіндіктерін талқыладық. Қазақстандағы инфляцияның қазіргі деңгейін қалай бағалайсыз: бұл табиғи процесс пе, әлде
Үздіксіз инфляциялық тұрақсыздық жағдайында экономикалық саясат пен қаржылық тұрақтылық мәселелері ерекше маңызға ие. Марат Заировпен диалогты жалғастыра отырып, біз Қазақстанның экономикалық жағдайына әсер ететін ең өзекті аспектілерді – гиперинфляция тәуекелдерінен бастап бағаны тұрақтандыру перспективаларына және халық пен бизнестің бейімделу мүмкіндіктерін талқыладық.
Қазақстандағы инфляцияның қазіргі деңгейін қалай бағалайсыз: бұл табиғи процесс пе, әлде қазірдің өзінде үрей туғызатын белгі ме?
Екі таңбалы ресми инфляция көрсеткіші, шынын айтқанда, оптимизмді оятпайды. Мен мемлекеттік органдар жүргізіп жатқан ақша-несие саясатының тиімділігіне онша сенбеймін. Бұл ретте экономиканың осы негізгі факторына көбірек назар аудару керек. Қалыпты инфляция қолайлы және белгілі бір дәрежеде болмай қоймайды, әсіресе ол бүгінде әлемнің барлық дерлік елдерінде орын алып отырғандықтан. Дегенмен, азық-түлік бағасы апта сайын өзгерсе, бұл қазірдің өзінде алаңдатарлық сигналға айналады.
Ел гиперинфляцияның алдында тұр деп айта аламыз ба, әлде жағдай әлі де бақылауда ма?
Гиперинфляция туралы айту әлі ерте. Гиперинфляция деп бағаның өсу қарқыны 1000%-дан асатын жағдайды айтады. Дегенмен, инфляция мен гиперинфляцияның арасында аралық жағдай – шарықтаушы инфляция болады. Оның табалдырығында, меніңше, біз бүгін өзімізді таптық. Бағалар өсуде, бірақ инфляцияның қарқынды дамуы сияқты тез емес. Дегенмен, «дабыл қоңырауының» уақыты келді - одан әрі кешіктіру ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін.
Бүгінгі таңда бағаның өсуіне қандай факторлар ең үлкен қысым жасауда?
Ең алдымен, инфляция тек бағаның өсуі емес, ақшаның құнсыздану процесі екенін айта кеткен жөн. Басқаша айтқанда, дәл сол ақшаға бүгін кешегідей тауарлар мен қызметтерді сатып алу мүмкін емес.
Бағаның өсуі тізбекті реакцияны тудырады: жалақыны көтеру қажет, нәтижесінде кәсіпорын шығындары өседі. Табыс деңгейін ұстап тұру үшін компаниялар бағаны көтеруге немесе ұсынысты азайтуға мәжбүр. Мұнда нарықтың классикалық механизмі жұмыс істейді: сұраныс пен ұсыныс баға белгілеудің негізгі факторлары болып қала береді.
Сөйтіп, ет тапшылығы болды – оның бағасы көтерілді. Нәтижесінде, адамдар басқа өнімдер санаттарын қысқартып, етке көбірек ақша жұмсай бастады. Оларға сұраныс төмендеуде, яғни өндірушілер не өндіріс көлемін азайтады, не сұраныстың төмендеуін бағаны көтеру арқылы өтейді. Осылайша, «инфляцияның маховигі» ағылуын жалғастыруда.
Биылғы күзде маусымдық фактор жеміс-жидек пен көкөніс құнына айтарлықтай әсер етпегенін байқаймыз. Бұл шаруаға ет сатып алу үшін көбірек ақша қажет екендігімен түсіндіріледі және оны алудың жалғыз жолы - өз өнімінің бағасын көтеру. Естеріңізге сала кетейік, алғашында картоп бағасы рекордты жаңарта бастаса, бүгінде ет құны «қаланың әңгімесіне» айналды. Олар айтқандай, «процесс басталды».
Неліктен бағаның өсуі әсіресе азық-түлік пен тұрғын үйге қатты әсер етеді?
Сіз мүлдем басқа санаттағы тауарлардың бағасының басымдықты өзгеруін дұрыс атап өттіңіз. Дегенмен, мұнда логика өте қарапайым: ақшаны құнсызданудан қорғаудың ең қолжетімді әдістерінің бірі - жылжымайтын мүлікке инвестиция салу. Тұрғын үйге сұраныстың артуы автоматты түрде бағаның өсуіне себеп болады.
Азық-түлік өнімдеріне келетін болсақ, Маслоу пирамидасына қарасақ, ол адамның материалдық қажеттіліктеріне негізделген, оның ішінде тамақтану негізгі орын алады. Сондықтан азық-түлік бағасы кез келген өзгерістерге барынша сезімтал. Егер өндіріс тізбегінде үзіліс орын алса, ұсыныс азаяды, бірақ сұраныс тұрақты болып қалады және баға сөзсіз көтеріле бастайды.
Ұлттық банктің инфляцияны тежеудегі саясаты қаншалықты тиімді?
Әртүрлі елдерде инфляцияны реттеудегі ұлттық банктің рөлі әртүрлі: ол негізгі реттеуші қызметін атқара алады немесе тек қана көмекші функцияларды атқара алады. Қазақстан Ұлттық Банкінің қарамағында негізгі құралдардың бірі – қайта қаржыландырудың базалық мөлшерлемесі бар сияқты. Алайда, қосымша ақша массасын шығару туралы шешім әрқашан оның айрықша құзыретіне кірмейді.
Сондықтан, менің ойымша, Ұлттық банкті инфляциялық процестерді реттеудегі негізгі ойыншы деп атауға болмайды. Оның тұжырымдары мен ұсыныстары үкімет тарапынан үнемі ескерілмейді. Бұл ретте банктің маңызды функцияларының бірі инфляциялық күтулерге қатысты нарыққа нақты және дәйекті сигналдарды қалыптастыру болуы тиіс. Бүгінде, өкінішке орай, олай емес.
Салыстыру үшін: Ресейде Экономикалық даму министрлігі мен Орталық банк арасындағы инфляция мәселелері бойынша пікірталастар мен қоғамдық талқылаулар әрбір азаматқа дерлік белгілі. Бұл экономикалық саясаттың ашықтығы мен болжамдылығын қалыптастырады.
Сондай-ақ несиелер инфляциямен тікелей байланысты екенін атап өткен жөн: олардың бағасының өсуі инфляциялық қысымды төмендетуге көмектеседі, бірақ сонымен бірге жалпы экономиканың дамуын тежейді. Сондықтан тарифтік түзетулер өте мұқият жүргізілуі керек.
Өкінішке орай, Қазақстан Ұлттық банкі бүгінгі күні инфляциямен күресте жеткіліксіз белсенділік танытып отырғанын мойындауымыз керек. Осыған байланысты қабылданған шаралардың тиімділігін бағалау қиын, өйткені бұл шаралардың өзі айтарлықтай байқалмайды.
Қарапайым азамат үшін «жоғары инфляция» мен «гиперинфляцияның» айырмашылығы неде?
Айта кету керек, «инфляция» терминінің өзі қазірдің өзінде бағаның өсуін білдіреді, бірақ оның қарқындылығы әртүрлі болуы мүмкін: орташадан өте жылдамға дейін. Мұны түсіндірудің ең оңай жолы - ағылшын тіліндегі сын есімдердің грамматикалық дәрежелерінің мысалын пайдалану:
Инфляциямен бірдей: ол қалыпты, орташадан жоғары немесе өте жоғары болуы мүмкін. Соңғы нұсқа – гиперинфляция, яғни бағаның өсуі бақылаудан шығып, «суперинфляцияға» айналатын жағдай.
Теңгенің құнсыздануы гиперинфляцияға түрткі болуы мүмкін бе?
Инфляция туралы айтқанда, мынаны есте ұстаған жөн: бұл бағаның өсуімен көрсетілген ақшаның құнсыздануын білдіреді. Салыстыру үшін, дефляция кезінде қарама-қарсы процесс байқалады – бағаның төмендеуі, бұл ақшаның сатып алу қабілетін арттырады. Дегенмен дефляция әдетте экономикалық дамудың «баяулауымен» бірге жүреді.
Егер девальвация туралы айтатын болсақ, онда ол автоматты түрде инфляцияның қоздырғышына айналмауы керек, өйткені бұл жеке процесс – ұлттық валютаның шетел валютасына қатысты құнсыздануын білдіреді. Алайда нақты экономикалық жағдайларда девальвация әрқашан дерлік инфляцияны жеделдетеді, өйткені ол импортты қымбаттатады және тауарлар мен қызметтердің құнын арттырады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда дефляцияның айқын алғышарттары жоқ, бірақ девальвация салдарынан инфляциялық қысымның күшеюі тәуекелдері сақталуда.
Қазақстандағы жағдай мен басқа елдердегі (Зимбабве, Венесуэла) гиперинфляция мысалдары арасында ұқсастық бар ма?
Зимбабве мен Венесуэланың мысалдары шынымен экстремалды. Осылайша, Венесуэлада 2020 жылдың соңында инфляция деңгейі шамамен 3000%, ал 2019 жылы - 9585,5% болды. Салыстыру үшін, Қазақстанда 2025 жылдың тамызында инфляция бір ай бұрынғы 11,8%-бен салыстырғанда 12%-ға жетті. Бұл көрсеткіштерді салыстыруға келмейтіні анық.
Дегенмен, салыстырмалы түрде төмен сандарды тоқмейілсуге себеп деп қабылдауға болмайды. Экономикалық жағдай барынша қысқа мерзімде өзгеруі мүмкін – кейде бағаның күрт өсуі үшін бір ай жеткілікті. Сондықтан инфляция әлі де реттелетін болса, процесті бақылауда ұстау өте маңызды. Халық даналығы айтқандай: «Егер сіз қалай екенін білмесеңіз, аяқ киімді тоқи алмайсыз».
Қазақстандағы 90-жылдардағы дағдарыстан қателік қайталанбас үшін қандай сабақ алуға болады?
Әрине, бүгінгі және 90-шы жылдардағы экономикалық жағдай айтарлықтай ерекшеленеді. Ол кезде нарықтық экономика енді ғана қалыптаса бастады, бүгінгі таңда Қазақстанның нарық жағдайында өмір сүрудің 30 жылдан астам тәжірибесі бар. Сонымен қатар, сол жылдардағы бағаның тез көтерілгенін көптеген азаматтар өмірінің соңына дейін жадында сақтады.
Студент кезімде мен абсурдты жағдайға тап болғаным есімде: таңертең сабаққа бара жатып, мен Snickers-ті бір бағаға сатып алдым, ал сол күні кешке ол қымбатырақ болды. Бақытымызға орай, біз әлі мұндай төтенше жағдайда емеспіз. Дегенмен, Қазақстанда азық-түлік бағасының апта сайын көтеріліп жатқаны қатты алаңдатады.
Қандай шаралар гиперинфляция сценарийін болдырмайды?
Әзірге, менің ойымша, Қазақстанға қатысты гиперинфляция туралы айту ертерек және болашақта бұл тақырып біз үшін тек теориялық болып қала береді деп сенемін.
Инфляцияны ұстау үш негізгі бағытқа негізделген:
Бұл бағыттардың әрқайсысы маңызды, бірақ ең үлкен нәтиже тек оларды кешенді түрде жүзеге асыру арқылы қол жеткізіледі.
Мысал ретінде қатаң ақша-несие саясаты жүргізілетін Ресейді келтіруге болады: Орталық банк негізгі мөлшерлемені тұрақты түрде арттырады. Дегенмен, сонымен бірге, бюджеттің шығыс бөлігі жыл сайын өсіп келеді, бұл инфляцияны тежеуге бағытталған кейбір әрекеттерді бейтараптандырады. Соның салдарынан бүгінде Ресейдегі инфляция деңгейі Қазақстандағыдан да жоғары.
Ал біздің елге келетін болсақ, инфляцияны тежеу шараларының жүйелі әрі толық жұмыс істеп жатқанының белгілерін көріп тұрған жоқпын. Әсіресе, халыққа төленетін әлеуметтік төлемдердің баға өсімінен айтарлықтай артта қалуы алаңдатады. Ресейде, мысалы, аналық капитал, SVO қатысушылары мен олардың отбасыларын қолдау бағдарламалары бар, бірақ бізде мұндай шаралар іс жүзінде жоқ. Зейнетақылар мен жәрдемақылар өте төмен деңгейде қалып отыр, бұл көптеген азаматтар үшін инфляцияны одан сайын айқын етеді.
Алдағы жылдары баға тұрақталады деп күту шынайы ма?
Соңғы уақытта бағаны мемлекеттік реттеуді күшейту тенденциясы байқалуда. Бір қарағанда, бұл оң бастама сияқты. Бірақ, біз білетіндей, «тозаққа апаратын жол жақсы ниетпен төселген». Бағаларды жасанды түрде төмендетуге тырысу, нұсқауларды белгілеу және нарықты шамадан тыс бақылау жағымсыз нәтижелерге әкелуі мүмкін.
Бұл тәсілмен бағаны тұрақтандыру туралы сұраққа жауап теріс болады. Егер инфляцияны басқару саясаты дәйекті және ойластырылған болса және «бір жаққа қарай лақтыруға» ұқсамайтын болса, онда бірте-бірте тұрақтандыру әбден мүмкін.
Десе де, мемлекеттік қызметкерлердің әрекетінің ұтымдылығы күмәнді. Кеңестік кезеңдегі партиялық номенклатураның барлық кемшіліктерімен бірге, басқару аппаратының қазіргі бөлігінде стратегиялық міндеттерден гөрі жеке мүдделер көп жағдайда басшылыққа алынатынын атап өткен жөн.
Инфляция тақырыбына қайта оралсақ, әйгілі ресейлік банкир В.В. Геращенко: «Нөлдік инфляция тек зиратта болады».
Кәсіпорындар мен адамдар инфляцияның жоғары қарқынына бейімделу үшін не істей алады?
Халықты инфляцияға бейімдеу шаралар кешенін қамтиды. Мен негізгілерін тізімдеймін:
Жазушы Олег Рой айтқандай: «Өмірден ләззат алу қабілетіңізді жоғалтпаңыз! Қандай жағдай болмасын. Қандай жағдай болса да, қаншалықты қиын болса да, одан шығудың жолы жоқ және ешқашан болмайтындай көрінсе де.. Бәрібір, бұл кедергі, бұл бақытсыздық, бұл азап өткен күннің еншісінде қалады!
Бизнес үшін бейімделу шаралары біршама ерекшеленеді:
Осылайша, біз инфляцияның негізгі аспектілерін және оның жағымсыз салдарларына қарсы тұру шараларын қарастырдық. Рас, іргелі фактор – ақша массасының көлемін ұмытпау керек. Экономикада нақты қанша ақша айналысы «жабық құпия» болып қала береді және инфляцияны тежеудегі мемлекеттік саясаттың сәтті немесе сәтсіздігін негізінен осы параметр анықтайды.
Назарларыңызға рахмет және осындай күрделі және өзекті тақырып бойынша сұрақтардың қаншалықты сауатты және ойластырылған құрастырылғанына шынайы құрметімді білдіргім келеді.
